Waarom gedwongen GGZ behandeling verboden moet worden

29 maart 2016, door Jolijn Santegoeds, oprichtster Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! / Stichting Mind Rights[1], medevoorzitter van World Network of Users and Survivors of Psychiatry (WNUSP)[2], bestuurslid van European Network of (Ex-) Users and Survivors of Psychiatry (ENUSP)[3].

Klik hier om dit artikel te downloaden:
Waarom gedwongen GGZ behandeling verboden moet worden_29 maart 2016
English version of this article: Why forced psychiatric treatment must be prohibited
Italian version:
http://www.ilcappellaiomatto.org/2016/05/perche-il-trattamento-sanitario.html

Waarom gedwongen GGZ behandeling verboden moet worden

Er is al eeuwenlang verzet tegen gedwongen plaatsing in instellingen, opsluiting in isoleercellen, vastbinden met fixatie-riemen, het onder dwang toedienen van medicatie, gedwongen elektroshocks, en andere gedwongen GGZ behandelingen.

Dwang is geen zorg
Dwangtoepassing behoort tot de meest afgrijselijke dingen die mensen elkaar aan kunnen doen, terwijl goede zorg juist een van de mooiste dingen is die mensen elkaar te bieden hebben. Er is een fundamenteel verschil tussen dwang en zorg.

Dwang werkt averechts op het welzijn, en leidt o.a. tot wanhoop, angst, boosheid en verdriet bij de client. Bij dwangtoepassing wordt de stem van de client genegeerd, en wordt er over diens grenzen heengegaan. Dwang leidt niet tot meer veiligheid, of herstel van de geestelijke gezondheid. Integendeel: Door lijden, onmacht, en een gebrek aan ondersteuning, nemen de risico’s op toenemende psychosociale problemen en escalatie toe. Dwang is het tegenovergestelde van zorg.

Dwang betekent een tekort aan zorg
Gedwongen psychiatrische interventies zijn geen oplossing, maar een probleem voor geestelijke gezondheidszorg. De echte ontwikkeling van goede zorgpraktijken wordt al eeuwenlang ondermijnd door het bestaan van gedwongen behandelingen, wat het mogelijk maakt voor hulpverleners om de crisissituatie de rug toe te keren, en de persoon achter te laten zonder daadwerkelijke zorg.
Dit moet stoppen.

Goede zorg is mogelijk
Goede ondersteuning kan dwang voorkomen. Met een respectvolle bejegening en goede ondersteuning, kunnen problematiek en escalatie succesvol voorkomen worden, waardoor dwangtoepassing niet aan de orde is[4]. Echte zorg is mogelijk.

Inspanning is nodig
Ondanks dat alle veldpartijen in de GGZ van dwangtoepassing af willen[5], neemt het totaal aantal dwangtoepassingen (RM en IBS) nog elk jaar toe. Wel zijn er op bepaalde locaties specifieke initiatieven voor dwangreductie, zoals de ontwikkeling van de HIC (High/Intensive Care psychiatrie)[6], waarbij men eenzame opsluiting wil voorkomen door intensieve ondersteuning mogelijk te maken.  Anderzijds is er een enorme toename in ambulante dwang (voorwaardelijke machtiging), alsook in incidenten met “verwarde mensen”. Dat de praktijk “weerbarstig” is, en dat de cultuur “moeilijk te veranderen” is, is al meermaals geconcludeerd.

Leren van de geschiedenis
Europa heeft een lange geschiedenis van xenofobie ten opzichte van mensen met psychosociale problematiek. Al sinds de 15e eeuw bestonden er speciale dolhuizen en tuchthuizen, waar mensen als beesten geketend en opgesloten werden, en exorcisme was gebruikelijk. Na de ontdekkingen van Charles Darwin en de Verlichting (17e en 18e eeuw), volgde de opkomst van de medische sector, gevolgd door de komst van de Krankzinnigenwet in de 19e eeuw die “opname en verpleging van krankzinnigen in krankzinnigengestichten” regelde, met als doel “humanere zorg” dan in de dollencellen.  De jonge medische wetenschap kende een diversiteit aan opvattingen, en in de 20e eeuw volgen veel experimenten, zoals wisselbaden, lobotomie, elektroshock enz. De “speciale antropologie[7] ofwel rassenleer en eugenetica, hield zich bezig met de zoektocht naar de perfecte mens, en de “rassenhygiene” om “achteruitgang van het ras tegen te gaan”, waarbij men openlijk twijfelde aan de capaciteiten van bepaalde volken, hetgeen resulteerde in genocide waarbij psychiatrische patienten niet gespaard werden (WOII).

Na deze zwarte bladzijden in de geschiedenis werden er universele mensenrechtenverklaringen opgesteld die de waarde van elk mens benadrukken, en de samenleving werd langzaam steeds verdraagzamer. Echter, de psychiatrie veranderde nauwelijks en handhaafde haar dubieuze en experimentele fundamenten, waarbij opsluiting, tuchtachtige regimes, en experimentele behandelmethoden de ongewijzigde hoofdmoot van het behandelaanbod vormen. Men poogt nu nog steeds om een gedragsverandering van de clienten af te dwingen onder het voorwendsel dat de clienten zelf “wilsonbekwaam” zijn, en niet in staat om voorkeuren uit de drukken. Dit is pertinent onjuist: Ieder mens geeft signalen af. Het is nu juist de kunst om daar op een goede manier mee om te gaan. Echte zorg kijkt naar de mens achter het gedrag. Professionele hulpverlening is totaal wat anders dan primitieve symptoombestrijding.

Het is tijd om een streep te trekken. Het is de hoogste tijd om te erkennen dat de GGZ op een dwaalspoor is geraakt door de geschiedenis. Het hardhandig ‘corrigeren’ van mensen totdat zij ‘goed genoeg ’ worden bevonden is geen rechtschapen doel van de geestelijke gezondheidszorg. Het moet gaan over welzijn. Dwangtoepassing is achterhaalde dwaling van de GGZ. Innovatie is nodig.

Wereldwijde behoefte aan dwangvrije zorg
Overal ter wereld komt gedwongen behandeling voor. Uiterst schrijnende beelden kennen we uit armere delen van de wereld, met vastgeketende mensen in bijvoorbeeld Azie[8] en Afrika[9], maar ook in ons eigen land met Brandon[10] en Alex [11]. Zolang de westerse wereld blijft claimen dat dwangtoepassing hetzelfde is als goede zorg, zullen dit soort taferelen moeilijker uit te bannen zijn, temeer omdat tal van landen hoge verwachtingen hebben van de westerse aanpak. Het is belangrijk om met goede oplossingen te komen in de wereldwijde zoektocht naar dwangvrije zorg.

Roep van de Verenigde Naties
Sinds 2006 bestaat het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen[12] , hetgeen illustreert dat er een wereldwijde verandering nodig is ten aanzien van personen met beperkingen. Verschillende VN-organen verduidelijken dat dwang in de zorg in strijd is met de mensenrechten[13], [14], [15], [16], ook als het gaat om Nederland  [17], [18]. Er is een verandering nodig.

Wat nu?
Dit is een belangrijke vraag.
Wat willen we nu? Gaan we het nu eindelijk echt goed doen?
Gaan we ons van onze beste kant laten zien?

Er is een echte cultuurverandering nodig. De geestelijke gezondheidszorg moet zichzelf opnieuw uitvinden, en een einde maken aan de opsluiting en dwangtoepassingen. Goede zorg is mogelijk.

“Ja maar dat gaat niet….”
Veelgehoorde reacties zijn: “Het is een goed ideaal, maar niet realistisch” of “het kan niet anders, want het systeem werkt niet mee” of “De samenleving is hier helemaal niet klaar voor”. De impliciete veronderstelling dat een cultuurverandering “onrealistisch” zou zijn, getuigt van weinig perspectief, hoop of ambitie. Het systeem ligt in onze handen. Wij zijn de huidige generatie. Verandering is mogelijk. De wereld verandert constant. Ook de GGZ kan veranderen[19], [20], net als de publieke opinie. Wij zijn niet machteloos en ongevoelig. Er is inspanning nodig om gezamenlijk de wereld mooier en beter te maken. Wij kunnen dat.

Verandering kan eng aanvoelen. Zonder positieve geschiedenis of goede praktijken elders is het wellicht ook lastiger om voor te stellen dat alles anders kan, maar dat kan geen reden zijn om het dan maar meteen op te geven. We vragen ons ook niet af of het stoppen van alle honger op de wereld realistisch is voordat we eraan beginnen. Ieder mens telt. Echte zorg is mogelijk en dient vormgegeven te worden, ook in acute en complexe crisissituaties. Mishandelende praktijken behoren per direct te stoppen. Dit is de taak die onze generatie is toebedeeld. Het is de moeite waard om gezamenlijk alle krachten te verenigen om de historische verschuiving van uitsluiting naar inclusie te maken.

Ook de opmerking “Ja maar dwang is nodig, zolang er geen alternatieven zijn” dient hier weerlegd te worden.  Dwang is geen zorg, maar mishandeling, en er bestaat geen geldig excuus voor mishandeling. Dwang is nooit nodig. Goede zorg is nodig.

Mensenrechten waarmaken
Het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (CRPD) geeft een momentum voor verandering. Als iedereen nu meewerkt, in alle lagen van het systeem en de samenleving, dan krijgt de beoogde verandering een ongekende impuls. De artikelen in het VN-Verdrag bieden daarbij een leidraad, waardoor wereldwijde, coherente actie mogelijk wordt. Het VN-Verdrag biedt enorme kansen om de wereld daadwerkelijk te verbeteren.

Gezamenlijk kunnen we gedwongen GGZ behandeling uitbannen. Waar een wil is, is een weg. In de geschiedenis stond opsluiting centraal, en inmiddels weten we beter. Dus nu moeten we het ook beter gaan doen. Een grotendeels onontdekte wereld ligt voor ons.

Speerpunten
Het is niet eenvoudig om het GGZ -systeem te veranderen, en het vertrouwen in de GGZ komt niet zomaar terug. Een aantal zaken zijn noodzakelijk om de situatie duurzaam te veranderen:

– Realiseer goede zorg
De ouderwetse psychiatrie is niet gefundeerd op mensenrechten, diversiteit en inclusie, maar op xenofobie en uitsluiting. De wetenschap heeft zich tot dusverre gericht op het homogeniseren van de samenleving, en pogingen om de mensen te veranderen (keurslijf en hokjesmentaliteit). De moderne geestelijke gezondheidszorg zou zich moeten richten op het mogelijk maken van een heterogene en diverse samenleving, door de juiste voorwaarden in de samenleving te scheppen en zelfbeschikking, vrijheid en inclusie mogelijk te maken, zodat iedereen gelukkig kan zijn en een betekenisvol leven kan leven in de samenleving. Een fundamentele hervorming van de geestelijke gezondheidszorg is nodig.

Welzijn – of geestelijke gezondheid- is een zeer persoonlijke intrinsieke waarde, die niet onder dwang geproduceerd kan worden. Herstel van psychosociale problematiek is geen geisoleerd proces van de persoon in kwestie, maar is nauw verweven met de sociale context van de persoon, zoals kansen in het leven, sociale acceptatie en inclusie. Het zorgaanbod dient volledig herzien te worden, en aangepast te worden aan de eisen van nu.

Vrijheidsbeperkende maatregelen dienen per direct te stoppen. Het organiseren van kwalitatief goede zorg is noodzakelijk en urgent, en kan niet langer uitgesteld worden. De voorgaande richtlijnen onder de wet BOPZ uit 1994 om dwang “zo min mogelijk” en “zo kort mogelijk” toe te passen hebben duidelijk gefaald, en het aantal dwangtoepassingen (RM en IBS) blijft doorlopend stijgen, en is in de laatste 10 jaar meer dan verdubbeld. Deze trend is onacceptabel, en daarom moet er nu werkelijk iets veranderen. Een zorgbehoefte mag geen reden zijn voor vrijheidsbeperking. Goede zorg is mogelijk.

Zonder goede zorg zal de puinhoop zich enkel verschuiven. Het is absoluut noodzakelijk om per direct alle mogelijke inspanningen te leveren om kwalitatief goede zorg, inclusief goede zorg in crisissituaties aan te bieden.

– Wetgeving: Verbied dwang, regel zorg
De wetgeving over gedwongen GGZ behandeling dient aangepast te worden. Het doel van de GGZ is niet: Kwetsbare mensen ruw behandelen, maar het doel is goede zorg verlenen, ook in crisissituaties. Er is een transitie nodig.

De krankzinnigenwetgeving dateert uit 1841, uit een tijd dat de medische wetenschap absoluut in de kinderschoenen stond. De wet BOPZ uit 1994, en ook het wetsvoorstel Verplichte GGZ (heden) kennen een vergelijkbare structuur van rechterlijke machtigingen en IBS/crisismaatregel, waarbij resp. opsluiting en gedwongen behandeling de kern vormen.  Dit systeem is niet gefundeerd op een besef van mensenrechten, en gaat niet over kwalitatieve zorg en moet anders.

Gedwongen behandeling is mishandeling. Wetgeving behoort alle burgers te beschermen tegen mishandeling. Als de overheid meewerkt aan mishandeling van bepaalde groepen, dan is dat marteling[21],[22], en dat is alom verboden. De dwangwetten, zoals de wet BOPZ en Wetsvoorstel Verplichte GGZ zijn dus onaanvaardbaar.

Wetgeving is bedoeld om een rechtvaardig kader te bieden aan de samenleving. Een verbod op dwang is noodzakelijk vanwege de mensenrechten[23]. Daarnaast kan bepaalde wetgeving de voorziening van goede zorg bespoedigen en vernieuwing organiseren[24]. Het is mogelijk om wetten te maken waar we als samenleving echt wat aan hebben. Zou dat niet mooi zijn?

– Compenseren: Erken de ernst
De overheid en talloze hulpverleners hebben jarenlang de levens overgenomen van psychiatrische patienten en verplicht onderworpen aan “zorg”, zoals vreselijke gedwongen behandeling, isoleercellen, dwangmedicatie, Zweedse Banden, elektroshocks, allemaal gemotiveerd door zogeheten “goede bedoelingen”. De rechtschapenheid van de verantwoordelijken mag nu blijken door welgemeende erkenning van het leed dat velen hebben moeten doorstaan. Een schadevergoeding zou gepast zijn: als je iets breekt moet je het betalen. Dat vinden we heel gewoon.

* Excuses zijn nodig voor het herstel van de relatie tussen (ex-) clienten en hulpverleners.
* Erkenning van trauma’s door dwang, en hulp bij de verwerking indien gewenst.
* Schadevergoeding om te laten zien dat de attitude-verandering echt gemeend is.

Nu is het tijd om werkelijk te laten zien dat Nederland een beschaafd land is.

Kom in actie
Ik wil graag eenieder oproepen om bij te dragen aan de cultuurverandering. Laten we er samen voor zorgen dat de mensenrechten gerealiseerd worden voor elk mens, en dat de ouderwetse psychiatrie verdwijnt, en er enkel nog goede zorg bestaat in de geestelijke gezondheidszorg.

Gelieve dit bericht te verspreiden om bewustwording te stimuleren.

 

**

Om het bovenstaande pleidooi kracht bij te zetten, heb ik een beschrijving van mijn persoonlijke ervaringen met gedwongen psychiatrie gepubliceerd (Nederlandstalig), te lezen via deze link: “16 jaar oud, depressief en gemarteld in de psychiatrie – Een verklaring van een slachtoffer van mishandeling en marteling door gedwongen psychiatrie_maart 2016

 

  

**

Deze publicatie is onderdeel van de ‘Absolute Prohibition Campaign’, zie https://absoluteprohibition.wordpress.com

 

 

[1] Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! / Stichting Mind Rights www.mindrights.nl

[2] WNUSP: World Network of Users and Survivors of Psychiatry www.wnusp.net

[3] ENUSP: European Network of (Ex-) Users and Survivors of Psychiatry www.enusp.org

[4] Rapport: Best practices rondom dwangreductie in de GGZ 2011

[5] Intentieverklaring GGZ: preventie van dwang in de GGZ 2011

[6] High Intensive Care HIC (HIC)

[7] Beschrijving Rassenleer e.a.: Winkler Prins Algemeene Encyclopaedie, vijfde druk, Elsevier, 1936

[8] Human Rights Watch “Living in hell – abuses against people with psychosocial disabilities in Indonesia”, 2016

[9] Robin Hammond, fotoserie “Condemned – Mental health in African countries in crisis”

[10] Brandon van Ingen, Jongen al 3 jaar vastgebonden in een zorginstelling

[11] Alex Oudman, Schokkende beelden uit isoleercel – Toen en nu

[12] UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD)

[13] CRPD General Comment no. 1 on CRPD article 12 Equal Recognition before the law

[14] CRPD Guidelines on CRPD article 14 Liberty and Security of Person

[15] Oproep van 2 Speciale VN-rapporteurs “Dignity must prevail – an appeal to do away with non-consensual psychiatric treatments” World Mental Health Day, 10 October 2015

[16] A/HRC/22/53 Special Rapporteur on Torture, Juan E Mendez, Torture in health care settings (2013)

[17] Communicatie aan de Nederlandse Staat door de Speciale VN-Rapporteur inzake Marteling en andere Wrede, Inhumane of Onterende Behandeling of Bestraffing en de Speciale VN-Rapporteur inzake het Recht van Iedereen op het Genot van de Hoogst Haalbare Standaard van Fysieke en Geestelijke Gezondheid, okt 2013: AL Health (2002-7) G/SO 214 (53-24) NLD 2/2013, https://spdb.ohchr.org/hrdb/24th/public_-_AL_Netherlands_08.10.13_(2.2013).pdf

[18] CAT/C/NLD/CO/5-6, CAT Concluding Observations on the Netherlands

[19] High Intensive Care HIC (HIC)

[20] Intensive Home Treatment (IHT)

[21] Marteling / foltering, voor volledige definitie zie artikel 1 CAT, Convention Against Torture.

[22] A/HRC/22/53 Special Rapporteur on Torture, Juan E Mendez, Torture in health care settings (2013)

[23] o.a. recht op vrijheid en vrijwaring van marteling / Civiele en politieke rechten en CRPD

[24] o.a. recht op zorg en adequate levensstandaard / Sociale, economische en culturele rechten en CRPD

Advertenties

7 thoughts on “Waarom gedwongen GGZ behandeling verboden moet worden

  1. Pingback: Why forced psychiatric treatment must be prohibited | Welkom op de weblog van Actiegroep Tekeer tegen de isoleer!

  2. Uitstekend artikel. Het geeft een heel goed overzicht van de situatie vroeger en nu en de absolute noodzaak tot verandering.
    Ik denk dat we ook heel alert moeten zijn op steeds weer nieuwe verschijningsvormen van dwang, bijvoorbeeld wanneer een school aandringt op medicijngebruik bij leerlingen. Ik verwacht in de toekomst ook meer vormen van dwang bij mensen thuis (bijvoorbeeld door Community Treatment Orders of via Justitie). Gedwongen medicijngebruik mag nooit een voorwaarde zijn om bepaalde voorzieningen te gebruiken of een uitkering te (blijven) ontvangen. Het is belangrijk dat de beloften an de Convention Against Torture worden waargemaakt. Nu is het tijd om de geestelijke gezondheidszorg daadwerkelijk te veranderen.

  3. Pingback: Jolijn Santegoeds – Why forced psychiatric treatment must be prohibited – Campaign to Support CRPD Absolute Prohibition of Commitment and Forced Treatment

  4. Pingback: Jaaroverzicht Stichting Mind Rights 2016 | Welkom op de weblog van Actiegroep Tekeer tegen de isoleer!

  5. Pingback: Psychiatrische patiënten of cliënten? – kayakangst

  6. Pingback: Iemand shocken totdat die stil wordt?? Dat is geen zorg, maar tucht! | Welkom op de weblog van Actiegroep Tekeer tegen de isoleer!

  7. Ik ben 14 maanden van mijn leven opgesloten en mishandeld geweest bij de GGZ.
    Dit door manipulatie van mijn narcistische partner.
    Ik ben daardoor ook mijn kinderen kwijtgeraakt.
    Dit gun je je ergste vijand niet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s