Ontwikkelingen mbt aangifte van mishandeling door GGZ

Door Jolijn Santegoeds, oprichter/voorzitter van Stichting Mind Rights, www.mindrights.nl

Na alle feestelijkheden begint nu de tijd van het opmaken van de jaaroverzichten en het plannen van activiteiten in 2017. Terugkijkend op het jaar 2016, kan ik niet anders dan concluderen dat het een heel bijzonder jaar is geweest. Er waren tal van bijzondere activiteiten met Stichting Mind Rights, ENUSP en WNUSP. Er is duidelijk vraag naar onze visie (zelfs wereldwijd), en dat is een positief signaal van bewustwording.

Daarnaast waren er in 2016 een aantal zeer belangrijke mijlpalen in de voortgang van mijn persoonlijke zaak. Er waren namelijk een aantal ontwikkelingen in het beloop van mijn aangifte van vrijheidsbeneming en zware mishandeling door de GGZ. Dit raakt aan de kern van al mijn acties.

Als ervaringsdeskundige zit er een persoonlijke dimensie aan mijn activisme. Naast alle campagnes, strijd ik ook nog steeds voor erkenning en gerechtigheid inzake het leed dat mij persoonlijk is aangedaan in de psychiatrie. De juridische weg zou de “normale” weg behoren te zijn om dergelijke misstanden aan de kaak te stellen en op te lossen. Echter, het blijkt enorm moeilijk te zijn om met klachten over de psychiatrie en over gedwongen interventies, gehoor te vinden in het Nederlandse rechtssysteem (vandaar dat activisme een belangrijke rol is gaan spelen).

Mijn persoonlijke zoektocht naar recht duurt eigenlijk al 22 jaar, vanaf 1994 sinds de aanvang van de vreselijke gedwongen behandeling in de (jeugd)psychiatrie/GGZ, met langdurige separatie, visitaties en andere dwangmaatregelen, waarbij ik direct protesteerde en klachten probeerde in te dienen. Maar ik was machteloos. Sindsdien ben ik nooit gestopt met mijn zoektocht naar gerechtigheid, en ik probeer nog steeds erkenning en remedie te bereiken, op tal van manieren.

Hieronder volgt een update over mijn persoonlijke zaak van klachten tegen de GGZ.

Ik probeer dus al vele jaren om erkenning en gerechtigheid te vinden voor het onrecht dat mij is aangedaan. Desondanks zijn mijn persoonlijke klachten nog steeds niet door een onafhankelijk orgaan onderzocht. Ik heb al vele stappen doorlopen, zoals de klachtenprocedure van de instelling, aansprakelijkheidsstelling, stukgelopen onderhandelingen over “een aanbod voor genoegdoening”, vele alarmerende brieven aan tal van instanties, publicatie van mijn persoonlijke ervaringen, en zelfs officiele correspondentie van 2 Special Rapporteurs van de Verenigde Naties in 2013.

Door talloze barrieres is het mij pas op 6 januari 2014 gelukt om aangifte te doen van vrijheidsberoving en zware mishandeling met voorbedachten rade door de GGZ (1994-1996), zie ook: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2014/01/06/aangifte-gedaan-van-mishandeling-door-ggz/

Daarna bleef het stil.

Op 4 en 18 mei 2015 heb ik contact opgenomen met de politie om te vragen wat er met mijn aangifte gebeurd is, en uiteindelijk heb ik op 30 november 2015 mijn officiele beklag gedaan bij de politiechef, over het optreden van de politie en het uitblijven van enige reactie op mijn aangifte.

De stilte in 2014 en 2015 woog dubbel zo zwaar, omdat er zowel op de aangifte, als op de communicatie van de VN-Special Rapporteurs geen enkele reactie werd gegeven naar mij.

In het vorige Jaaroverzicht, op 29 december 2015 benoemde ik deze pijnlijke stilte mbt mijn persoonlijke zaak:

“Het [2015] was voor mij persoonlijk een jaar met een donkere ondertoon. Het werd me namelijk pijnlijk duidelijk dat er vanuit de overheid en de officiele kanalen, werkelijk geen enkel inhoudelijk gevolg is gegeven aan de Communicatie van 2 Speciale VN-Rapporteurs (okt. 2013) waarin de Speciale VN-Rapporteurs hun zorgen uiten over de mensenrechten in de Nederlandse GGZ  nav mijn persoonlijke zaak (zie ook de TV-uitzending van EenVandaag op 29 mei 2014 Het einde van de isoleercel? ). Daarnaast is er ook geen enkele reactie gegeven op mijn publieke persoonlijke verklaring “16 years old depressed and tortured in psychiatry” (10 december 2014) die ik verstuurd heb aan beleidsmakers enz.

Die stilte is uiterst schokkend. Ik had namelijk toch wel verwacht dat men de buitengewone communicatie van de Speciale VN Rapporteurs serieus zou nemen, evenals mijn persoonlijke verklaring die toch zeer duidelijk getuigt van onrecht in Nederland. Ik had echt op zijn minst een fatsoenlijk onderzoek verwacht naar aanleiding van deze acties! Of op zijn minst communicatie. Maar het is opnieuw het hele jaar stil gebleven…. Alsof ik nog steeds tegen een muur praat…. Hoe kan men dit negeren? Het is enorm pijnlijk, en ondermijnt mijn vertrouwen in de samenleving, en dat heeft een weerslag heeft op mijn werk als activist. De pijnlijke persoonlijke context maakt het bijzonder moeilijk om vertrouwen te houden in redelijkheid, en om als activist toch te blijven geloven in een constructieve dialoog om tot oplossingen te komen, want een dialoog moet immers wel van 2 kanten komen”

(Zie https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2015/12/29/jaaroverzicht-mind-rights-2015/  )

Op 31 december 2015 gebeurde er plotseling iets heel bijzonders. Ik werd gebeld door de politie nav mijn klacht aan de politiechef d.d. 30 november over het optreden van de politie, inzake de afwezigheid van enige reactie op mijn persoonlijke aangifte van vrijheidsberoving en zware mishandeling met voorbedachten rade door de GGZ (1994-1996).

De politie gaf toe dat zij de aangifte “kwijt” waren geraakt, maar dat ze deze inmiddels hadden teruggevonden, en ze zouden er met spoed werk van maken. Er werden mij vervolgens 3 aanvullende vragen voorgelegd ter verduidelijking van mijn aangifte, en deze vragen heb ik op 6 januari 2016 telefonisch beantwoord, waarvan de politie een schriftelijke Aanvullende Verklaring bij de aangifte heeft gemaakt.

Op 19 januari 2016 kreeg ik een brief van het Openbaar Ministerie (OM, Gerechtshof), waarin stond: “Ik zal uw aangifte en de daarbij gevoegde stukken op korte termijn zorgvuldig gaan bekijken en voorleggen aan de officier van justitie met het taakaccent medische zaken. U ontvangt hiervan zo spoedig mogelijk bericht.”

Op 26 januari 2016 volgde er weer een brief. Ditmaal een afwijzend bericht van het OM (Gerechtshof). Het was een afschuwelijke brief, waarin stond dat het OM weigerde om mijn zaak in behandeling te nemen. Zij stelden dat de langdurige opsluiting geen “wederrechtelijke vrijheidsbeneming” was, maar het was “zorg in een rustgevende, prikkelarme ruimte om zelfmoord te voorkomen”. Eenzelfde redenering werd toegepast mbt gedwongen medicatie. Over medische verwaarlozing schreven ze: “omdat ik zelf verwondingen veroorzaakte kan er geen sprake zijn van zware mishandeling door hulpverleners”. Aan het einde van de brief verwezen ze naar andere klachtmogelijkheden (benadelen van gezondheid, verwaarlozing), en vervolgens voegden ze toe dat al deze mogelijkheden reeds verjaard zijn sinds 2008.

Dit was een genadeloze en hardvochtige afwijzing, maar gelukkig kon ik hiertegen in beroep gaan.

Toch was er ook een positief element in dit verhaal: Ik heb eindelijk bereikt dat mijn zaak nu in het juridische systeem staat. Dat alleen al heeft me ca 21 jaar gekost, maar het is echt een mijlpaal in deze lange strijd.

Op 10 maart 2016 ging ik in beroep tegen deze beslissing van het OM, en verzond ik mijn brief waarin ik mijn beklag deed bij het Gerechtshof mbt beslissing tot niet vervolgen (artikel 12 Sv procedure).
Lees hier mijn beklag-brief mbt de beslissing tot niet vervolgen.
beklag-brief-jolijn-re-om_10-maart-2016_kopie_nn

Op 17 maart 2016 ontving ik een formele ontvangstbevestiging, met de vraag om alle stukken voor deze procedure nogmaals te versturen naar het OM, wat ik heb gedaan op 31 maart 2016.

Op 7 juni 2016 ontving ik een brief van het Gerechtshof, met uitnodiging om gehoord te worden op 12 juli bij het Gerechtshof in Den Bosch. Bij deze brief zat ook het schriftelijke advies van de advocaat-generaal mbt mijn zaak. De advocaat-generaal die mijn zaak heeft bekeken, concludeerde en adviseerde aan het Hof: “klachten afwijzen, deels ivm verjaring, en daarnaast geen indicaties en geen aanknopingspunten voor verder onderzoek”. Ze nodigden me uit voor een besloten Hoorzitting op 12 juli 2016, waarna het Hof een definitief besluit zou nemen. Ze voegden toe: Dit is het laatste stadium, als mijn zaak wordt afgewezen is er geen mogelijkheid voor beroep of cassatie onder de Nederlandse wetgeving.

Op 12 juli 2016 had ik een Hoorzitting in Den Bosch. Mijn eerste echte hoorzitting ooit. Ik was voor het eerst in een rechtszaal om gehoord te worden vanwege mijn klachten. Het was een erg bijzonder moment voor me.

Ik had een uitgebreid Verweer voorbereid, hetgeen ik heb voorgedragen aan de 3 aanwezige rechters. Mijn advocaat stond me bij, en maakte enkele technische aanvullingen op mijn pleidooi. De zitting duurde langer dan een uur, wat ongebruikelijk lang schijnt te zijn voor een dergelijke zitting. Men had mij de tijd gegeven om mijn hele pleidooi te houden, en ook waren er nog steeds veel vragen over “wederrechtelijkheid” en “opzet”, en over verjaartermijnen en bewijzen. Ik bleef me verweren. Aan het einde van de zitting kon ik niet inschatten welk besluit de rechters gezamenlijk zouden nemen.

Het negatieve advies van de advocaat-generaal was in ieder geval niet ter plekke klakkeloos overgenomen, en mijn verweerpleidooi was blijkbaar sterk genoeg om toch een soort twijfel en discussie te veroorzaken. Daar was ik wel trots op, maar het bleef enorm spannend.

Lees hier mijn volledige Verweer van de Hoorzitting op 12 juli 2016.
speech-verweer_12-juli-2016_hoorzitting-den-bosch_kopie_nn

Enkele punten uit mijn verweer:

Wederrechtelijkheid:
De wederrechtelijkheid blijkt uit het feit dat de gedwongen psychiatrische interventies een onnodige c.q. een onnodig-zware maatregel waren, en daarom niet aangewend behoorden te worden, omdat er minder-ingrijpende alternatieven mogelijk waren, zoals respectvolle ondersteuning, zoals blijkt tussen juli 1996 en mei 1997. 

Nogmaals, uit wetenschappelijke studies blijkt niets van een afname van de kans van zelfmoord door eenzame opsluiting, zelfs integendeel, eenzame opsluiting vergroot de kans op toenemende psychosociale problematiek, en vergroot de kans op zelfbeschadiging en zelfmoord.  Eenzame opsluiting is derhalve ook een omstreden maatregel binnen justitiele kringen, en kan dus niet als kwalitatieve zorg-interventie worden beschouwd.

Eenzame opsluiting en het toepassen van hardhandige dwang ten opzichte van minderjarigen met psychische problemen behoren tot de klassieke en duidelijkste vormen van kindermishandeling en verwaarlozing, en de medewerkers van de instelling hadden dit behoren te signaleren.

Opzet:
Het ultimum-remedium-beginsel verdraagt zich niet met continue dwangtoepassing zoals beschreven in de behandelplannen. De behandelplannen getuigen van een bewuste keuze van de behandelaren om mij gedurende langere tijd eenzaam op te sluiten en te onderwerpen aan tal van dwangmaatregelen, hetgeen opzettelijkheid bewijst.

Hieruit volgt dat mijn vrijheid mij opzettelijk ontnomen is zonder dat daar een (legitieme) reden voor was. Immers, alternatieve behandelopties waren mogelijk, maar de behandelaren kozen er desalniettemin toch opzettelijk voor om mij langdurig te onderwerpen aan talloze dwangtoepassingen, waarvan een contraproductief effect te verwachten was, en waarvan het contraproductieve effect ook al direct bij aanvang van deze maatregelen werd waargenomen en opgetekend door de behandelaren, waarna zij desondanks doorgingen met de dwangtoepassingen, en de dwangtoepassingen zelfs intensiveerden, waardoor ik zwaar beschadigd ben geraakt.

 

Op 28 juli 2016, ontving ik een voorlopige beslissing van de rechtbank, waarbij bepaald is dat er nader (voor)onderzoek gaat plaatsvinden, alvorens te beslissen over de “toelaatbaarheid” van mijn persoonlijke klachten. Men zal hiervoor o.a. in de politiegegevens zoeken naar eerdere optekeningen van mijn klachten en uitingen, om bewijs te vinden van mijn eerdere pogingen om bij de politie gehoor te vinden met deze klachten (o.a. als wegloper uitte ik de klachten al, maar de politie bracht me doorgaans enkel terug naar de instelling zonder verder iets met mijn klachten te doen, hetgeen ik ook al had aangegeven bij de originele aangifte van 6 januari 2014, zie https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2014/01/06/aangifte-gedaan-van-mishandeling-door-ggz/ ).

Tot op heden wacht ik op de uitslag van dit vooronderzoek, en daarmee dus op de uitslag van de beslissing over het wel of niet in behandeling nemen van de aangifte die ik op 6 januari 2014 deed, van vrijheidsberoving en zware mishandeling met voorbedachten rade door de GGZ (1994-1996).

Het is enorm spannend. Er kan nu eigenlijk op elk moment een brief komen met de uitslag, maar het kan ook nog langer duren. En ik kan niet voorspellen wat de uitslag zal zijn. Of welke directe impact de recente Nederlandse ratificatie van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (CRPD) zal hebben in mijn persoonlijke zaak.

Deze strafrechtelijke route is mijn “laatste redmiddel” onder de Nederlandse wetgeving, en dat maakt het nog intenser tussen hoop en vrees. Maar wat er ook gebeurt, er zal een volgende stap na komen, en ik zal niet opgeven, ook al kost het me heel veel energie en levert het veel emoties op.

Ik heb als minderjarige afschuwelijke dingen moeten doorstaan, ik zie het als mijn morele plicht om op te staan tegen dit onrecht, en al het mogelijke te doen, inclusief het begaan van de juridische wegen, zodat dit ernstige leed voorkomen kan worden voor de huidige en toekomstige generaties. Immers: Goede zorg is mogelijk. Dwang is het tegenovergestelde van goede zorg. Hopelijk kunnen we in 2017 de wereld weer een beetje verbeteren.

In ieder geval was het in 2016 niet zo stil als in 2015. En tijdens de Hoorzitting op 12 juli 2016 bleek mijn pleidooi sterk genoeg om het aanvankelijke “nee” te laten intrekken, en een nader vooronderzoek te bepleiten. Dat mijn zaak nu eindelijk serieus bekeken lijkt te worden is op zich al een enorme mijlpaal.  (al is het nu een relatief-oppervlakkig vooronderzoek, en gaat het nog steeds niet echt over de inhoudelijke misstanden). Het is een zwaarbevochten stapje in de goede richting.

Maar het echte doel blijft erkenning dat het verkeerd was wat er met mij gebeurd is, en passende maatregelen ter remedie van zulk onrecht, inclusief de noodzakelijke wet- en stelselwijzigingen (geen dwang maar zorg), het voorkomen van herhaling, en excuses en genoegdoening aan alle slachtoffers. Zowel mijn persoonlijke strijd voor recht en erkenning, als mijn activisme zijn gericht op dit doel.

Laten we hopen dat er in 2017 een doorbraak komt, en dat de Nederlandse overheid en de rechterlijke macht zich zullen houden aan de belofte van respect voor de mensenrechten voor iedereen ongeacht beperking, zoals vastgelegd dmv de recente Nederlandse ratificatie van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (UN CRPD).

Al met al ben ik erg benieuwd naar wat 2017 zal brengen!

 

 

Advertenties

HIC congres 5 juni 2014 – Nooit meer eenzame opsluiting?

 

Op donderdag 5 juni 2014 ging ik naar congres- en vergadercentrum Domstad in Utrecht voor het GGZ+ symposium over High en Intensive Care in de psychiatrie (HIC). Zie voor het programma: http://www.ggzplussymposium.nl/index.php/hic-2014#Programma (daar zijn ook presentaties te bekijken)

Het congres was getiteld: Nooit meer eenzame opsluiting in de Psychiatrie? (het is jammer van dat vraagteken, dat zou natuurlijk een uitroepteken moeten zijn!)
Het was een lange, leerzame, en bijzondere dag.

banner HIC-2014

Om 9.30 begon het programma met een kort filmpje van een dichte deur en allemaal pijnlijke kreten.

Daarna begon de dag, met als eerste een bijdrage vanuit familie-perspectief door Mieke Dorleijn (Ypsilon) en haar dochter Sophie. Zij vertelden over de positieve ervaringen die zij met HIC hadden opgedaan. Sophie had een lange pijnlijke separatie-periode meegemaakt, waarin ze het eigenlijk steeds moeilijker kreeg. Ze was volledig op zichzelf aangewezen, maar kon er in haar eentje niet uitkomen. De HIC maakte een verschil, omdat de verpleging schouder aan schouder werkt met de familie. Bij de HIC mocht de moeder in de separeer komen om haar dochter te verzorgen. (voorheen mocht dat niet). Het maakte een groot verschil voor Sophie dat haar ouders konden komen als zij daar behoefte aan had. Het gaat nu inmiddels stukken beter: ze woont nu al 8 maanden op zichzelf, ze kan genieten en is weer bezig met school. Haar herstel is enorm bevorderd door de mogelijkheid om familie te betrekken bij de behandeling. Het betrekken van familieleden is dus een echte aanrader!

Toen was het woord aan Tom van Mierlo, psychiater en directeur behandelingszaken GGZ Breburg en voorzitter Stichting HIC. Hij legde de basis uit van het HIC-model.

Ter introductie liet hij de uitzending van EenVandaag: Het einde van de isoleercel  (29 mei 2014) zien aan de 450 aanwezigen. In de uitzending wordt gesproken over de Verenigde Naties die oproepen tot het afschaffen van dwang (met daarin ook mijn bijdrage) en er is ook een stukje over het HIC-model te zien, zie http://www.eenvandaag.nl/buitenland/51755/het_einde_van_de_isoleercel_

Tom van Mierlo legde uit dat men bij GGZ Breburg in 2011 de balans opmaakte, en vaststelde dat de projecten Dwang en Drang ongeveer 50% dwangreductie hadden gerealiseerd in zo’n 7-8 jaar tijd. Dat was echter eigenlijk niet goed genoeg, gezien de gestelde doelstellingen, en men wilde verder werken aan het terugdringen van dwang en drang. Toen werd het HIC-model bedacht, waarbij bestaande Best Practices werden samengebracht. Nu draait het HIC model al ongeveer 1,5 – 2 jaar, en het blijkt dat er nog eens 40% dwangreductie (vooral reductie van separatie) is gerealiseerd na het invoeren van de HIC. Dat is dus een totale reductie van ca. 90% vergeleken bij zo’n 10 jaar terug.

Wat is HIC?
Het HIC model is ontwikkeld met als doelen: het terugdringen van dwangtoepassing en het verbeteren van de kwaliteit van zorg. Hieronder staat een schematische afbeelding van het HIC model.

hic-model

Tom van Mierlo legde uit:
Fase groen = ambulante zorg. Dat is de basis, en die moet goed geregeld zijn, met o.a. goede ambulante behandeling en FACT teams enz. Het beginsel is: “herstellen doe je thuis”. Een verblijf in een kliniek is geen duurzame oplossing. Een doel binnen het HIC-model is dan ook om de “medium care” / verblijfsafdelingen proberen op te heffen, en iedereen een plek in de samenleving te geven. Ambulante zorg is de basis.

Fase oranje = opname op de HIC. Dit is een moderne afdeling ingericht als “Healing Environment” waar het topje van een crisis opgevangen kan worden. Een verblijf op de HIC duurt maximaal 3 weken (“tenzij…”). Binnen de HIC zijn de ambulante behandelafspraken leidend, en de zorg is vanaf het begin gericht op het terugkeren naar het eigen leven thuis (de ambulante setting). Er wordt dus niet een hele nieuwe diagnose gesteld bij opname, maar de voorgaande afspraken blijven geldig. De ambulante behandelaar blijft betrokken in de kliniek (continuiteit van zorg). De HIC is gericht op het vergroten van de regie van de client, en daarmee het voorkomen van dwang (voorkomen van onmacht). Bij de HIC wordt alles in het werk gesteld om een crisis af te wenden, en om niet op de ICU terecht te komen. “een goede HIC heeft een lege IC”.

Fase rood = Intensive Care Unit (IC) met evt. de Extra Beveiligde Kamer (EBK). Als de crisis niet opgevangen kan worden bij de HIC, dan is er de Intensive Care Unit (ICU) waar 1-op-1-begeleiding mogelijk is in een rustige omgeving zonder teveel afdelingsrumoer. Een verblijf op de IC duurt maximaal 3 dagen (“tenzij…”).
Voor zeer extreme gevaarlijke situaties is er alsnog een Extra Beveiligde Kamer (EBK), wat een soort isoleercel is, maar dan wat luxer, met een kleine luchtplaats eraan vast, en een wc/douche (meestal afsluitbaar), en er is een touch-screen waarmee je oa  kan Skypen (als dat mag). De verpleging is er altijd dichtbij en beschikbaar om mee te praten. Ook naasten kunnen er komen en er wordt geprobeerd om met de client in contact te blijven/komen, zodat de onrust afneemt en de deur weer open kan. De behandeling stopt dus niet bij opsluiting (zoals bij separatie). Bij de EBK is er altijd contact mogelijk, is het uitgangspunt.

Er zijn verschillende klinieken bezig met het invoeren en ontwikkelen van het HIC-model, hetgeen gepaard gaat met verbouwingen en reorganisaties. VUMC doet onderzoek naar de effecten. Op de website staat een lijst met criteria waaraan een HIC moet voldoen, zie http://hic-psy.nl/hic/ . Er is ook een checklist van deze criteria (HIC-Monitor), te vinden via: http://hic-psy.nl/modelgetrouwheid/

Tom van Mierlo voegde nog toe: Het is belangrijk om vanaf het begin de juiste dingen te doen om niet op de ICU te komen, zoals het beginsel van gastvrijheid en de eerste vijf minuten, 1 op 1 begeleiding, crisissignalering, dag-invulling, herstel-ondersteunende zorg, onderlinge samenwerking en communicatie enz. Het HIC-model omvat dus veel meer dan enkel de HIC-afdeling, maar gaat over de zorgkwaliteit in de hele keten van zorg.

Persoonlijke noot:
Ik ben natuurlijk nog steeds wel sceptisch over de Extra Beveiligde Kamer (EBK), want dat is nog steeds een opsluithok. (en ik ben wel eens op de HIC van de GGzE geweest, en het was nog steeds een klinische afdeling waar ik me niet echt prettig voelde, zie https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2012/10/07/high-care-unit-van-ggze-brengt-me-van-mijn-stuk/ ). Maar op een congres zoals dit voel ik wel dat er sprake is van een goede achterliggende visie en grotere ontwikkelingen. De inzichten stemmen hoopvol. Ik zie ook wel goede dingen in het HIC-model. De nadruk ligt op de ambulante behandeling, wat dus betekent dat mensen niet meer zo snel tegen hun wil in een kliniek moeten verblijven, en dat scheelt al veel traumas en problemen binnen de kliniek. Voorwaarde is dan wel dat de ambulante zorg op peil is, en van goede kwaliteit. In die zin geloof ik wel dat het HIC-model de juiste aspecten omarmt, maar ook dat er nog veel werk te doen is. Het is in ieder geval een model dat een verandering in de zorgcultuur mogelijk maakt; een cultuuromslag. En dat is precies wat er nodig is in de weerbarstige klinische GGZ. Ik zie het HIC-model zelf het liefst als een soort tussenstap om te komen tot de benodigde zorgcultuur om dwang volledig uit te kunnen bannen. En het feit dat er een sterke daling in de dwangcijfers te zien is (40%), stemt hoopvol, hoewel het niet geheel duidelijk is of ook de dwangmedicatie in deze cijfers is meegenomen. Dat is voor mij nog wel een zorgenpunt. Tot zover deze persoonlijke noot – terug naar het HIC-congres.

Na de uitleg van Tom van Mierlo over wat het HIC-model inhoudt, was het woord aan Ferrald Dunnink (manager bedrijfsvoering GGZ Delfland) en Lydia Dijkshoorn (Verpleegkundige HIC, GGZ Delfland, locatie Delft). Zij gaven een presentatie over: Samen bouwen aan de HIC. Ze vertelden hoe de HIC vorm was gegeven in Delft. Ten eerste waren alle teams herverdeeld op basis van kwaliteiten zoals bejegening. Op de HIC is geen verpleegkundig kantoor meer, maar de verpleging zit nu gewoon mee in de huiskamer. Dat werkt preventief op agressie (men signaleert vroege tekenen van onrust). Vroeger begon een opname meestal met separatie (eenzame opsluiting), en lijstjes met regels, kleine stapjes waarbij de client moest laten zien dat het goed ging, en als het ware moest bewijzen dat hij/zij op de afdeling kon zijn. Familie mocht niet in de separeer komen, want dat zou te traumatisch zijn. Deze rigide “ontvangst-procedure” in de GGZ was heel beschadigend voor clienten. Inmiddels probeert men een prettige ontvangst te regelen en niet in een sfeer van angst en paniek te blijven hangen. Men begint niet met separeren, maar meteen met behandelen. (tot mijn grote schrik werd hieraan toegevoegd) “meestal met medicatie”. (ik mag hopen dat dit niet over dwangmedicatie gaat, want dat is slechts een dwang-variant, en geen verbetering. Ik werd direct wantrouwig mbt deze praktijk). Het tweetal legde nog uit dat de deur van de EBK tegenwoordig nog maar zelden op slot gaat, en dan altijd relatief kort “1 nachtje ofzo, met elk uur een beoordeling door de psychiater en de verpleegkundige”. (maar dat klonk nu opeens heel anders na die opmerking over medicatie).

Het tweetal legde uit: De client heeft nu meer ruimte om te bewegen. Er werd een luchtplaats getoond die bij de EBK hoorde (echt gevangenis-achtig)  – maar het was goed dat de hele zaal mompelend in oproer kwam, en blijkbaar niet tevreden was met dit beeld:

ICU Delft_luchtplaats_meer mogelijkheden

De presentatie ging verder: Als clienten niet op de groep willen zijn, dan maken ze gebruik van de huiskamer van de IC. Er is altijd 1 op 1 begeleiding beschikbaar, bijvoorbeeld om te gaan wandelen. De comfortroom staat vaak leeg. Clienten gaan vaak liever naar hun eigen kamer, allemaal 1 persoonskamers. De comfortroom wordt tegenwoordig wel gebruikt voor “rooming-in” door familie-leden. Het is voor zowel het team als de familie vaak wel even wennen aan de nieuwe intensievere manier van samenwerken, en de verwachtingen zijn niet altijd helemaal duidelijk. Er zijn geen afdelingsregels meer, maar individuele afspraken. Geen vaste bezoektijden meer, maar familie is welkom en kan veel bijdragen aan het herstel. Er hangen geen briefjes meer (zoals “niet storen tijdens overdracht”). De cultuur is veranderd, en ook de verpleegkundigen voelen zich veel beter bij hun werk. Helaas is het wel zo dat de nieuwe attitude zich nog wel beperkt tot de HIC afdeling, en dat als clienten te maken krijgen met vervolg-afdelingen, zij geconfronteerd worden met de “oude stijl” van regels en groepsprogramma’s enz. Dat is een aandachtspunt voor verdere ontwikkeling.

Ik had wel echt gemengde gevoelens na deze voordracht. Ik ben ook wel eens op de HIC bij de GGzE geweest (zie: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2012/10/07/high-care-unit-van-ggze-brengt-me-van-mijn-stuk/ ) , en ik werd daar niet echt blij van. Het blijft een institutionele, klinische setting met een gesloten deur, en ook al zijn er geen “groepsregels”, de mate van individuele beperking kan toch oplopen. Het is dus erg moeilijk om vertrouwen te hebben in de vele mooie woorden op dit congres, want met enkel een goede visie zijn we er nog niet. Het gaat er juist om dat de praktijk ook werkelijk zal veranderen. Desalniettemin, het feit dat er 40% reductie van dwang is gerealiseerd is vooralsnog positief, mits dit niet ten koste van een toename van dwangmedicatie is gedaan, want dan is er geen enkele winst. Ik kan dit niet opmaken uit de gepresenteerde stukken.

De volgende presentatie ging over HIC onderzoek en scholing, door Frits Bovenberg (SPV, adviseur en trainer HIC teams, en voorzitter GGZ+) en Yolande Voskes (verpleegkundige, onderzoeker VUMC en bestuurslid stichting HIC). Zij vertelden over de ontwikkeling van de HIC-Monitor en de validering van de criteria. Het was een vrij theoretisch verhaal over het testen van de meetbaarheid en betrouwbaarheid van de verschillende criteria, en testen op uniformiteit van scores bij verschillende auditoren. De gemiddelde score is op dit moment rond de 186 (uit maximaal 360 punten). De score verschilt niet per auditor. Er is nog steeds geen grens gesteld bij welke score men kan spreken van een “echte, goede HIC”. Er is inmiddels een verbeterde versie van de HIC-moitor (checklist) gemaakt en deze is te vinden via http://hic-psy.nl/modelgetrouwheid/ (de versie uit het HIC-werkboek is dus niet meer valide). Er kan nu inmiddels voorzichtig geconcludeerd worden dat de HIC-monitor blijkt te voldoen in het meten van kwaliteitsontwikkeling, en daarmee dus grip geeft op de kwaliteit van zorg. Het is nog onduidelijk of een hoge HIC-score ook een lage ARGUS-score (dwangregistratie) met zich meebrengt, of een kortere opnameduur oid.

Na deze presentatie was het tijd voor de “Elevator pitches”, waarbij de 3 genomineerde HIC-afdelingen zichzelf in 5 minuten presenteerden (HIC-Delfland, HIC-GGzE en HIC-Tactus verslavingszorg). Daarna mocht het publiek stemmen, en de HIC van GGzE heeft de HIC Award 2014 gewonnen (vermoedelijk omdat de binnentuin iets minder op een gevangenis-luchtplaats leek dat die van de HIC-Delfland). Ik heb er wel een beetje een dubbel gevoel bij.

Screen-shot uit de presentatie van GGzE (over dwangreductie):

GGzE dwangreductie HIC

Na de pauze was er een presentatie over de bemande IC bij GGZ Altrecht, door Roxanne Verrnimmen (psychiater en voorzitter raad van bestuur Alrecht). Binnen de organisatie van Altrecht is er gekozen voor een bemande IC (dus niet streven naar een lege IC). Er is een vast team dat zich concentreert op intensieve zorg op de IC. De intensieve zorg kan dan ingezet worden om mensen een beetje extra behandeling en aandacht te geven, waar men anders niet aan toe zou komen (herstelbevorderend). Als de faciliteiten er zijn, dan kan men die ook maar beter gebruiken, zo stelt de organisatie van Altrecht. Daarom doet men afstand van het idee van een “lege IC” en kiest men voor een “bemande IC”. De inhoud van de zorg is hetzelfde als bij een onbemande IC. Het beginsel ligt ook bij stepped care, en de behandelaar volgt de client (zoals ook bij het reguliere HIC-model).

Persoonlijk voel ik meer voor het concept van de Onbemande IC, dan voor de Bemande IC – helemaal als je bedenkt dat er EBK’s (opsluithokken) zijn in/aan de ICU. Bij de Onbemande IC is het streven ook helder: de client moet zo snel mogelijk weer op eigen benen staan, en de regie terugkrijgen. En eigenlijk zou alle zorg kwalitatief moeten zijn, zodat de IC als lapmiddel niet meer nodig is. (en zelfs de High Care niet meer als de ambulante zorg op orde is). Ik ben dus niet zo enthousiast over deze model-verandering naar een bemande IC.

Toen kwam er een Engelstalige presentatie van Ervaringen met andere initiatieven in Europa, door Tilman Steinert (psychiater ZfP-Zentrum Stuttgart), over HIC en vergelijkbare initiatieven in Europa, met Duitsland in het bijzonder. Deze internationale spreker vond ik niet echt interessant. Hij gaf voornamelijk nietszeggende cijfers, losgerukte feiten en zinloze signaleringen (zoals een vergelijking van het aantal vierkante meters per patient in instellingen in verschillende Europese landen – en hoeveel dat kostte), maar er werd niet gesproken over de link met zorgkwaliteit, en daar viel dus weinig lering uit te trekken… Het stoorde mij bovendien dat het taalgebruik van deze meneer niet aansloot bij de nieuwe mensenrechtenstandaarden terwijl hij wel claimde een internationale deskundige te zijn (hij sprak over “aggressive patients with severe mental illnesses” en niet over “persons with psychosocial disabilities and high support needs”). Daardoor wist ik dat het denkkader van deze meneer nog binnen het oude paradigma viel, en ik verwachtte dan ook geen interessant nieuws meer te horen van deze spreker. Ik vond het erg dat men de zorgkwaliteit probeert af te meten aan cijfers, de fysieke gebouwen en aantal vierkante meters per patient. Voor mijn gevoel was deze bijdrage behoorlijk misplaatst als je het hebt over kwalitatieve hulpverlening. Ik ben dus ook niet naar zijn workshop over dwang in internationale vergelijking gegaan, want er stonden zinnigere dingen op het programma die werkelijk verband houden met de verbetering van de inhoudelijke kwaliteit van zorg.

De laatste spreker voor de lunch was Rick Reefman over: Gastvrijheid als kritische succesfactor in de GGZ: wat kan HIC op het gebied van gastvrijheid leren van de hotellerie. Hij sprak over servicegerichtheid, gastgerichtheid en gastvrijheid, wat verschillende concepten zijn. De traditionele GGZ is vaak erg servicegericht, en minder gastgericht, en nog minder gastvrij. In tegenstelling tot de hotellerie, waar het gaat om welbevinden en de beleving van de “guest journey” (de reis die de gast c.q. client maakt van opname tot ontslag). “Het is voor de hulpverleners geen keuze om een gastheer te zijn, dat bén je als je op een afdeling werkt”. De ervaring van de client is cruciaal. Een aangenaam klimaat zorgt voor minder crisis, en meer tijd om leuke dingen te doen, en meer tijd voor herstel. Kostenplaatjes worden vaak als tegenargument gebruikt, maar het is belangrijk om vooral te kijken naar wat gastvrijheid oplevert. Een goede ervaring wordt gemiddeld 20x doorverteld. Een slechte ervaring wordt gemiddeld 11x verteld en wordt dan weer gemiddeld 5x doorverteld (en dus in totaal 55x verteld). Enthousiasme binnen de hele organisatie (integraal) is nodig om een aangenaam klimaat te scheppen. De belangrijke momenten van de guest-journey zijn: Orientatie, Ontvangst (de eerste 5 minuten), Verblijf en Afscheid (de laatste 5 minuten). De kennis mbt gastvrijheid is aanwezig binnen de hotellerie, en biedt een bron aan informatie voor de GGZ om te leren om een goede gastheer te zijn (en de beste te worden).

Dit was al behoorlijk veel informatie, zo voor de lunch.

Na de lunch ging ik naar workshop nummer 6, getiteld “Ja maar…”. Met als toelichting: Verandering gaat vaak gepaard met weerstand. Hoe motiveer je medewerkers of collega’s om hun werk- en denkwijze te veranderen? , door Eveline Duimelaar, Laura Luijkx en Melanie Huijbregts (alle drie van GGZ Breburg). Deze spoedcursus verandermanagement was erg interessant voor mij als activist, met o.a.:
• de innovatie theorie van Everett Rogers (http://nl.wikipedia.org/wiki/Innovatietheorie_van_Rogers ),
• de denkhoeden van Edward de Bono (http://nl.wikipedia.org/wiki/Edward_de_Bono#De_methode_van_de_zes_denkhoeden ),
• de theorie van het Omdenken (http://omdenken.nl/theorie/ ) met als oefening “het beramen van een overval op de Nederlandse bank met een thermische lans” en we mochten geen: Ja-maar… zeggen, maar alleen Ja-en….
• de samenhang van veranderingsaspecten: (http://ilsemeelberghs.files.wordpress.com/2013/12/schema-kpc-samenhang-veranderingsaspecten.jpg )
De gezamenlijke conclusie was: Iedereen heeft weerstanden en innovatieve kanten, maar het is wel interessant om bewust te zijn van de dynamieken die kunnen ontstaan.
Deze workshop vond ik persoonlijk erg interessant en prettig (wellicht mede omdat er geen traumatiserend bijgewicht aan dit onderwerp vastzat: het was geen moeilijke materie, en het sloot volledig aan bij mijn opleiding Duurzame Bedrijfsvoering. Deze sessie was eigenlijk een opluchting, en een “veilige plek” op het toch wel enigszins verwarrende congres. Verwarrend omdat ik nog steeds afstand zie tussen de theorie en de praktijk… De theorie deugt op zich wel, maar gaat daar nu ook echt iets mee gebeuren in de praktijk, dat is de grote vraag.)

In workshopronde 2 ging ik naar de workshop over 1-op-1 begeleiding, de-escalerend en compenserend, door Minco Ruiter (projectleider nabije zorg bij Inforsa, Arkin) en Niels Bouwhuis (verpleegkundig specialist HIC Tilburg, GGZ Breburg). Zij spraken over: Hoe geef je een-op-een-begeleiding vorm, en wat levert het op?

Bij Arkin bleek jaren terug al dat sommige verpleegkundigen extreem goed waren in het de-escaleren van crisis-situaties. Deze mensen zijn toen aangewezen als De-escalatie ondersteuners. Het woord “escalatie” impliceert dat er 2 partijen zijn, in tegenstelling tot het woord “agressie” wat vaak op 1 partij wordt geplakt. Bij agressie moet de persoon veranderen. Bij de-escalatie ligt er een belangrijke rol voor de omgeving. Het woord agressie is dus niet correct in de GGZ context en wordt afgeschaft – we hebben het over (de-)escalatie, waarbij 2 partijen een rol spelen, met een cruciale rol voor de hulpverlener. Het de-escalatie-ondersteunend-team is overgegaan in het een-op-een-begeleiding-team. Bij een escalatie zitten de client en het team samen vast, en is er een ander nodig om contact te maken, een neutrale derde die als vertrouwenspersoon en “vertaler naar het team” toe op kan treden. De 1-op-1 begeleiding wordt ingeschakeld om het contact met de client aan te gaan, en om in te zoomen op wat de client bezielt, wat hem/haar drijft en bezighoudt. De client krijgt op die manier ruimte en ondersteuning voor zijn/haar gevoel, en de rest van het team leert door de briefing ook te begrijpen wat er aan de hand is, en wat er in het vervolg beter zou kunnen. Op die manier kunnen crisis-situaties beter opgevangen en voorkomen worden.
Bij Inforsa zet men in op nabijheid, laagdrempeligheid en beschikbaarheid van ondersteuning, ook ‘s nachts. Na het afschaffen van de centrale nachtdienst is nu 95% van de deuren bij de FPK ’s nachts open. Door aanwezigheid kan men vroege tekenen van onrust signaleren en escalaties voorkomen, en dat draagt bij aan het terugdringen van dwang en drang.

Bij GGz Breburg gaat men ook uit van nabijheid en de opschaling naar 1-op-1-begeleiding als nodig, maar zij doen dat niet via het inroepen van een extra verpleegkundige van het 1-op-1-team. Bij GGZ Breburg wordt de 1-op-1-begeleiding gegeven door een lid van het bestaande team. Je zou denken dat er dan een gat ontstaat in de huidige bezetting, maar het team wordt tegelijk ook ontlast, en het blijkt werkbaar. Bij GGZ Breburg werkt men met het opschalen van contact; fase 1 is elke 15-30 minuten even kijken, fase 2 is regelmatig contact proberen te zoeken, fase 3 is echt de hele tijd toezicht houden (in het zicht), en fase 4 is hand-in-hand-begeleiding, waarbij er bijv. slechts 1 armlengte afstand is, en soms zelfs 2-op-1-begeleiding. De 1-op-1-begeleider zoekt continue samen met de client naar mogelijkheden, zoals familie, of sport, of medicatie enz. Afhankelijk van de situatie is dit full-time dezelfde hulpverlener, of wordt er afgewisseld (soms is iemand na 1 uur “op”). Het hangt ook af van de klik die je wel of niet met iemand hebt. De 1-op-1-begeleiding leidt tot minder incidenten en minder interventies, meer continuiteit van zorg en een sneller herstel.

Er werd gevraagd: “Maar hoe doe je dat dan, als iemand zo ontregeld is, welke competentie zet je daarvoor in, of is het een soort gave? Ik wil weten hoe je het doet” . Het antwoord was: “Ik stap binnen en ik voel gewoon hoe iemand erbij zit, of hij boos is of verdrietig, ik voel het gewoon, en dan probeer ik contact te maken”. Ik vond dit werkelijk het mooiste antwoord van de hele dag. De erkenning van het bestaan van gevoel is zo enorm belangrijk voor de GGZ. En ik ben oprecht blij dat gevoel hier erkend werd. Ik vond deze presentatie over 1-op-1-begeleiding dan ook echt enorm hoopgevend. Dat was voor mij eigenlijk het hoogtepunt van de dag, maar toen wist ik nog niet wat er verder zou komen.

Er gebeurde namelijk ook nog iets heel bijzonders:

Ik sprak ook nog met een verpleegkundige die vroeger in mijn verleden op een naastgelegen afdeling werkte, en vaak werd opgeroepen om mee te worstelen om mij in de separeer te krijgen. Deze verpleegkundige bood zijn excuses aan voor zijn gedrag en onwetendheid destijds. Hij zei: “Dat wat je zei op EenVandaag, dat het net een soort groepsverkrachting is, dat raakte me, en ik ben het er wel mee eens (!). Ik heb er ook altijd een naar gevoel bij gehad, en ik heb er later ook nog vaak aan teruggedacht… , maar ik hoop dat je begrijpt dat we toen goede bedoelingen met je hadden, alleen we wisten toen niet beter hoe we je konden beschermen. Nu weten we dat wél beter, gelukkig”. Deze verpleegkundige heeft nu een hele actieve rol bij het promoten van 1-op-1-begeleiding om dwang te voorkomen. Ik was nogal overrompeld door deze plotselinge excuses, maar ik vond het heel erg fijn om te horen. Het is heel fijn dat hij me gelijk geeft (dat voelt heel erg “helend”), en het is heel mooi dat hij het blijkbaar ook echt snapt, want nog belangrijker: Hij heeft er iets van geleerd, en hij wil verandering, en hij werkt daarom hard mee aan alternatieven, als voorvechter in de frontlinie! Dit is eigenlijk precies waar het om gaat. De boodschap is dus blijkbaar aangekomen bij hem: Dwang is geen zorg, en het moet anders!
Ik vind het ook echt moedig dat hij naar me toekwam (ik zou hem zelf niet herkend hebben). En ik waardeer het echt dat hij wil voorkomen dat iemand een dergelijk trauma oploopt. Het was echt een heel bijzonder moment.

Hij is de tweede verpleegkundige van toen die excuses maakt voor hetgeen toen uitgevoerd werd op mij. Een aantal jaren geleden ben ik opgebeld door een verpleegkundige, die graag wilde laten weten dat ze spijt had van de dingen waar ze destijds aan had meegewerkt, en dat ze er zelf heel erg mee zat. We hebben toen even gepraat, maar ik was toen ook heel overrompeld, en wist niet goed wat ik moest zeggen. Maar ik waardeerde het wel heel erg dat ze contact met me had gezocht, en dat ze nu beter naar haar hart durfde te luisteren. Ze had het echt moeilijk met haar rol in het verleden, en we waren het er samen over eens dat de dwangtoepassing in de GGZ gewoon moet stoppen.. Dwangtoepassing in de GGZ is een zeer beschadigende praktijk, zowel voor clienten, familie, en zoals blijkt ook voor veel hulpverleners…

Het is heel bijzonder om mee te maken dat er hulpverleners van toen tot inkeer komen, en dat zij het niet opnieuw zover zullen laten komen. Dat is eigenlijk precies wat ik wil: het moet stoppen. Deze ontwikkelingen zijn dus heel hoopgevend. Er is een bewustzijnsverandering gaande.

Maar ik wil niet te vroeg juichen. Naast alle mooie visies en goede ontwikkelingen her en der, zitten er ook nog steeds tal van clienten in separeercellen, en veel High Care-afdelingen hebben ook separeers (of Extra Beveligde Kamers). Dus we zijn er nog niet klaar mee. Het vraagteken achter de titel: Nooit meer eenzame opsluiting? is dus misschien wel terecht zo gekozen…

Maar al met al is het goed dat er via het HIC-model (en andere initiatieven zoals bijv. het Eindhovens Model met Eigen Kracht-conferenties, zie  http://www.eigen-kracht.nl/nl/artikel/verplichte-zorg-binnen-ggz-te-voorkomen ) gewerkt wordt aan grootschalige veranderingen in de GGZ. Het is immers de 21e eeuw. De hoogste tijd voor een echt-sociale GGZ!

EenVandaag : Het einde van de isoleercel

Op donderdag 29 mei 2014 werd bij EenVandaag op televisie en radio aandacht besteed aan de brief van de Speciale VN-Rapporteurs, over mensenrechtenschendingen door dwang in de psychiatrie. In die uitzending zit ook een interview met mij (Jolijn Santegoeds, initiatiefneemster van Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! / Stichting Mind Rights).

Op de website van EenVandaag is de uitzending (radio en TV) terug te vinden: http://www.eenvandaag.nl/buitenland/51755/het_einde_van_de_isoleercel_

Natuurlijk ben ik erg trots op deze uitzending, en de erkenning van het leed waar velen mee te maken hebben (gehad). Ik ben heel blij dat de media aandacht geeft aan dit onderwerp. Het is fijn om te zien dat alle inspanningen van de laatste jaren nu toch vruchten beginnen af te werpen. De discussie over het uitbannen van dwang in de zorg is weer volledig actueel.

Het feit dat Dick Leurdijk (VN-deskundige van Clingendael) in de uitzending bevestigt “dat Nederland absoluut een gele kaart heeft gehad voor dwangtoepassingen in de GGZ” is superduidelijk: Er moet iets veranderen, want dit kan zo echt niet. Ook zegt hij dat mijn klachten over mensenrechtenschending door dwang in de GGZ “echt een serieuze zaak is die op het diplomatieke niveau verder wordt afgehandeld”. Dat hoop ik. Het is echt fijn dat de hele procedure bij de Verenigde Naties door de EenVandaag en diverse experts wel serieus genomen wordt – ondanks de bittere, afwijzende reactie van de Nederlandse Staat op de brief van de Speciale VN-Rapporteurs, waarbij de Nederlandse Staat te kennen geeft dat zij mijn klachten niet willen onderzoeken-. Gelukkig geven andere mensen er blijkbaar wel wat om. Dat doet me echt goed.
Ik heb heel veel fijne positieve reacties gekregen op de uitzending, echt hartverwarmend. En via social media (zoals facebook) zijn er veel discussies gaande over het uitbannen van dwang in de zorg. Het onderwerp is dus actueel en komt uit de taboesfeer. Mensen geven er iets om, en het houdt de gemoederen bezig. Het is fijn om te zien dat de uitspraken van de Verenigde Naties dus uiteindelijk WEL effect hebben in Nederland (ook al is de officiele reactie van de Staat negatief). De publieke erkenning is ook erkenning, en het gaat er uiteindelijk om dat de praktijk verandert, en niet alleen de mooie woorden op papier. De publieke opinie is dus zeker zo belangrijk.

Het is mooi om te zien welk effect onze (internationale) acties hebben: Het is landelijk nieuws! Ik ben erg benieuwd naar het verdere vervolg van deze procedure en consternatie. Hopelijk leidt dit alles ertoe dat dwang in de zorg nu echt zo snel mogelijk afgeschaft wordt.

De brief van de Speciale VN-Rapporteurs is uiteraard een bijzondere mijlpaal in mijn leven. Deze erkenning is niet alleen belangrijk voor mij persoonlijk, maar is tevens een belangrijke mijlpaal voor ons allemaal. De brief van de Speciale VN-Rapporteurs spreekt immers van “remedy and redress to all victims”. Op dit moment probeer ik daarom om in Nederland een groepsproces te bewerkstelligen, zodat alle slachtoffers van dergelijke mensenrechtenschendingen gehoor kunnen vinden. Het idee wordt onverwacht goed ontvangen door enkele juristen, en dat stemt zeer hoopvol. Het is nog te vroeg om hierover in details te treden, maar we hopen dat het gaat lukken om recht te doen aan alle slachtoffers van dwang in de GGZ.

“wordt vervolgd” 😉

Voor meer informatie over de brief van de Speciale VN-Rapporteurs, zie eerdere berichtgeving op deze blog: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2014/03/23/vn-waarschuwt-voor-mensenrechtenschendingen-in-de-nederlandse-psychiatrie/

Mijn reactie op de overheidsreactie- en de betekenis van mijn zaak bij de VN

De afgelopen weken waren zeer intensief voor mij. Er is ontzettend veel gebeurd. Mijn hoofd is nog steeds erg vol met alles. Maar het gaat wel heel goed.

Brief van de Verenigde Naties aan de Nederlandse Staat
In mijn vorige bericht was al te lezen hoe 2 belangrijke Speciale VN-Rapporteurs zich hebben gebogen over mijn persoonlijke klachten van mensenrechtenschendingen in de GGZ (langdurige dwangtoepassingen in de GGZ en de ontoegankelijkheid van het rechtssysteem met deze klachten).

De Speciale VN-Rapporteur tegen Marteling, Juan E. Méndez, en de Speciale VN-Rapporteur voor het Recht van Iedereen op Gezondheid, Anand Grover schreven een belangrijke brief aan de Nederlandse overheid om hun zorgen uit te drukken over de mensenrechten in mijn persoonlijke situatie, en ze vragen daarbij ook hoever Nederland is met het afschaffen van dwang. De Speciale VN-Rapporteurs geven een lange opsomming van artikelen en referenties, waaruit blijkt dat zij zich op al deze punten zorgen maken over de mensenrechten in de Nederlandse GGZ.

Op maandag 10 maart 2014, in Geneve kreeg ik deze brief voor het eerst te zien, en ik was erg blij met deze erkenning van de VN-Rapporteurs.
• klik hier voor de brief van de Speciale VN-Rapporteurs aan de Nederlandse Staat. https://spdb.ohchr.org/hrdb/24th/public_-_AL_Netherlands_08.10.13_(2.2013).pdf
• Klik hier voor ons Persbericht over deze brief van de Speciale VN-Rapporteurs:

Reactie van de Nederlandse Staat aan de Verenigde Naties
Een paar dagen na thuiskomst, rond 20 maart 2014, toen ik een beetje bijgekomen was, durfde ik het aan om de brief met de reactie van de Nederlandse overheid nogmaals te lezen. Ik had deze reactie van de Nederlandse Staat al wel vluchtig bekeken, en had al gezien dat het geen erkenning gaf. Ik had dit terzijde geschoven, want de eerste dagen wilde ik eigenlijk gewoon genieten van de erkenning die ik WEL had gekregen van de Speciale VN-Rapporteurs. Maar het moment was gekomen dat ik de reactie van de Nederlandse overheid nog eens goed wilde bestuderen.
• klik hier voor de brief: State Reply: 05/12/2013

Ik las de brief grondig, en ik was er meteen erg ziek van. De Nederlandse overheid ontkende mijn klachten; zeiden dat ik nooit geklaagd had; claimden dat ik geen toestemming had gegeven om gegevens te delen; en men zag geen reden om een onderzoek te starten omdat mijn klachten dateren van 1994. Ook werd geclaimd dat de nieuwe wetsvoorstellen (Verplichte GGZ en Zorg en Dwang) de rechten voor clienten voldoende zouden beschermen. De Staat maakt zich dus duidelijk GEEN zorgen om de mensenrechten in de Nederlandse GGZ.

Mijn reactie op de overheidsreactie
Ik was er behoorlijk stuk van om dit alles zo te lezen. Veel argumenten zijn gewoonweg niet waar. Het deed me pijn, en ik voelde me weer enigszins machteloos. Weer aan de kant geduwd… Wat een lompe reactie, nota bene aan de Verenigde Naties Speciale Rapporteurs! Waarom een onderzoek afhouden?? Dit stinkt. Ergens is deze publieke afhoudendheid wederom een bewijs van de ontoegankelijkheid van het Nederlandse rechtssysteem voor klachten zoals de mijne.

Toekomst
Er zullen vast nog meer lastige vragen aan de Nederlandse Staat gesteld gaan worden vanuit de internationale gemeenschap, want mijn zaak staat nu in het jaarrapport van de Speciale VN Rapporteur tegen Marteling en de Speciale VN-Rapporteur voor het Recht van Iedereen op Gezondheid aan de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties. (pagina 84, A/HRC/25/60 add2 )
En ook het VN-Comite tegen Marteling (CAT-Committee) maakt zich zorgen om de mensenrechten in de Nederlandse GGZ, zie ook https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2013/06/10/vn-levert-kritiek-op-dwang-in-de-geestelijke-gezondheidszorg/

Nieuwe normen
In de brief van de Speciale VN-Rapporteurs aan de Nederlandse Staat staat ook iets over het “gevaarcriterium”, omdat mijn zaak dateert van 1994, en toen was de norm: “zo min mogelijk dwang, enkel ter afwending van acuut gevaar voor zichzelf of anderen”. De Special Rapporteurs benoemen dat punt om de aandacht daarop te vestigen. (mijn zaak lijkt namelijk eerder op “zoveel mogelijk dwang”).

De rest van de brief gaat over de huidige standaarden van deze eeuw. De universele mensenrechtenstandaarden mbt dwang in de GGZ zijn sinds 2008 in ontwikkeling, mede naar aanleiding van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen. zie ook: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2014/03/23/vn-verdrag-erkent-de-rechten-van-personen-met-beperkingen/
Deze ontwikkeling werd ook door de voorgaande Special Rapporteur tegen Marteling, Manfred Nowak opgepakt in 2008 (A/63/175 p.44) en 2009 (A/HRC/10/48 p.48,49).
Sinds 2013 (Mendez A/HRC/22/53) geldt dat er een absoluut verbod dient te komen op alle vormen van dwang in de zorg. Deze paradigma-verschuiving (cultuurverandering) wordt o.a. geillustreerd door de vragen die gesteld worden aan de Nederlandse Staat. “Hoever is Nederland met het afschaffen van dwang? “

Het onderwerp “dwang in de GGZ” staat voortaan onder het thema “marteling” op de internationale mensenrechten-agenda van de Verenigde Naties. Dat betekent dat er internationale druk is om de situatie van dwang in de Nederlandse GGZ te veranderen. Elke overheid is namelijk verplicht om AL haar burgers te beschermen tegen marteling, en AL haar burgers te voorzien van goede zorg. De huidige mensenrechtenverdragen verplichten de lidstaten om dwang in de zorg af te schaffen en bij de wet te verbieden. (Zie ook General Comment No1 on article 12 of the CRPD )

Een andere wereld is mogelijk!

* Weerleggen van onjuistheden mbt mijn persoonlijke zaak:
Ik voel de behoefte om persoonlijk te reageren op de argumenten van de overheid, want het meeste wat ze schrijven is gewoonweg niet waar.
1. De Nederlandse overheid is van mening dat ik nooit heb geklaagd, enkel bij de klachtencommissie in 2004 en dat is “ongegrond” verklaard. Dus volgens hun had ik nog allerlei opties in Nederland om te klagen.

Mijn reactie: Ik heb wél overal geprobeerd te klagen, maar ik kom er niet doorheen! Bij diverse politiebureaus werd ik weggestuurd, en aangifte is pas op 6 januari 2014 gelukt (en ik heb tot op vandaag nog steeds geen reactie daarop ontvangen….). De advocaat die ik sinds 2002 had werd rond 2007 ernstig ziek en moest zijn werk staken. In mijn zoektocht verder, heb ik vele afwijzende brieven gehad van diverse advocaten, de Ombudsman, het College voor de Rechten van de Mens, de PVP, en ook medewerkers van het Ministerie van VWS en V&J konden me niet verder helpen. Zelfs topadvocaten zelf hebben geprobeerd iemand voor me te vinden, en dat lukte ze niet. Zijn er geen experts meer? Zie ook mijn blog: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2012/10/01/noodklok-waar-is-de-advocaat-voor-ex-clienten/
Ik heb een waslijst aan pogingen ondernomen om mijn recht te krijgen, en dat is al jarenlang openbaar op internet te vinden, o.a. via deze weblog en in interviews bijvoorbeeld: Interview Psy 2007_Jolijn_Santegoeds
Het rechtssysteem is niet toegankelijk!!

2. De Nederlandse overheid is van mening dat ik geen toestemming heb gegeven om mijn persoonlijke gegevens te delen.

Mijn reactie: Nou ja zeg, geen toestemming?! Ze hebben me niet eens ooit gevraagd om toestemming! Ik zou ja gezegd hebben. Bovendien, mijn verhaal is allang openbaar op internet en andere media (vakbladen, kranten, zelfs op televisie). Eenvoudig te vinden via Google en andere zoekmachines. Mijn separeerbeleid staat al jaren op facebook (ook in het Engels vertaald), en ik heb het hier (onderaan) ook bijgevoegd om aan te tonen dat het voor mij geen geheim hoeft te zijn. Ik heb geen reden om er niet open over te zijn. Ik wil de beerput juist aan het licht brengen. Ik heb zelf de Special Rapporteur benaderd, en ingestemd met publicatie van de gegevens. Mijn naam staat wel openbaar op de klacht. Het argument dat de overheid hier hanteert, dat ik zogenaamd geen toestemming gegeven zou hebben voor het delen van persoonlijk gegevens, getuigt (wederom) van volledige afhoudendheid, en zelfs van onwil (want men heeft het niet eens gevraagd en vult dingen onterecht voor mij in – dat is echt respectloos). Dit illustreert opnieuw de ontoegankelijkheid van de rechtspraak met mijn persoonlijke zaak. Het is een doofpot…

3. De Nederlandse overheid is van mening dat het te lang geleden is om mijn klachten nu nog te onderzoeken.

Mijn reactie: Nou ja… Belachelijk! Echt een doofpot dus… Alsof mijn klachten niet meer geldig zijn omdat de weg te lang is??? Ik ben nooit gestopt met proberen, eigenlijk al 20 jaar. Ik schrijf nog altijd regelmatig brieven met de vraag om juridische hulp. Begin 2014 schreef ik bijvoorbeeld aan juristen (NJCM) en aan Pro Deo (TV-programma), en het College voor de Rechten van de Mens. En jaren eerder, rond 2010/2011 schreef ik dus de Speciale VN-Rapporteur tegen Marteling. Dat was voor mij ook een “uiterste redmiddel”, want ik liep in Nederland dus tegen een muur aan…. Uit wanhoop heb ik mijn volledige dossier in het Engels vertaald, speciaal voor de Speciale VN-Rapporteurs. In Nederland kon/kan ik namelijk helaas geen juridische steun vinden. Ik probeer het nog steeds. En het is juist hoe langer hoe erger. Iedere afwijzing doet zeer. Alsof ze zo opnieuw al mijn rechten van me afnemen.

Maar gelukkig vind ik bij de Verenigde Naties dus wel erkenning. En er is een hele mooie internationale revolutie gaande onder het nieuwe VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen, en ik hoop dat Nederland snel zal aansluiten bij deze internationale trend. Ik heb wel hoop. Ik denk dat de Nederlandse zorgsector werkelijk goede bedoelingen heeft, en dat men er alles aan wil doen om de zorg op het hoogste niveau te brengen. De overheid is eindverantwoordelijk voor de zorgkwaliteit, dus zij dienen deze omslag te faciliteren. Een andere GGZ is mogelijk!

Op de vragen mbt het beleid inzake dwang in de Nederlandse GGZ werd door de Nederlandse Staat verdedigend geantwoord dat het nieuwe wetsvoorstel Verplichte GGZ “clienten zal beschermen” enz. Maar die wetsvoorstellen laten dwang toe, en zijn daarom helemaal niet in lijn met de VN-gedachte. Ik heb hier al eerder tal van berichten over geschreven: zie de tab: Wetswijziging BOPZ/ Verplichte GGZ
Het is duidelijk dat de Nederlandse ontwikkelingen steeds verder achterop raken. In allerlei andere landen wordt al gewerkt aan nieuwe wetgeving in lijn met artikel 12 van het VN-verdrag, zoals onder andere in Argentinie, Australie, Bulgarije, Engeland, India, Ierland, Kroatie, Moldavie, Peru en Spanje bijvoorbeeld.

Moraal van het verhaal.
De grote winst is dus dat de VN-Rapporteurs een pittige brief aan de Nederlandse Staat hebben gestuurd en dat zij zich zorgen maken om de slachtoffers van dwang in de GGZ in Nederland, en dat zij vragen hoever Nederland is met een absoluut verbod op dwang. Dat is echte erkenning van het leed, voor ALLE slachtoffers van dwang in de GGZ!!

Maar helaas, de Nederlandse Staat houdt een onderzoek vooralsnog af en probeert er een doofpot van te maken. We zijn dus nog niet klaar.

Dit alles ging me natuurlijk niet in de koude kleren zitten, en het is nog steeds erg veel om te bevatten. Het is heftig met 2 extreem tegengestelde reacties: Eindelijk Erkenning versus Weer Teleurgesteld. Dat is echt best lastig te hanteren als persoon. En helaas is mijn oorspronkelijke advocaat opnieuw ziek en buiten beeld, en voelt het soms alsof ik er in Nederland dus min of meer alleen voor sta. Dat is soms best wel zwaar.

Gelukkig had ik al een afspraak staan met het Nederlandse College voor de Rechten van de Mens, enkele dagen later. Ik hoopte dat zij me zouden kunnen helpen met het verdedigen van de mensenrechten voor mensen die met dwang in de GGZ te maken hebben (gehad). Op maandag 24 maart 2014 ging ik naar het College voor de Rechten van de Mens.

Hieronder: Afbeelding separeerbeleid; Is dit zorg?? (nee dus)

img_separeerbeleid001

Nieuw adres en jaaroverzicht van 2013

Bij deze wil ik iedereen graag  op de hoogte brengen van een adreswijziging:
Jolijn Santegoeds  en Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! / Stichting Mind Rights zijn verhuisd naar: Lievendaalseweg 50, 5652 SC Eindhoven

De rest blijft hetzelfde.
(De software van de website  www.mindrights.nl  is inmiddels verouderd en wordt niet op alle pc’s goed weergegeven. Daarom wordt ook de website momenteel vernieuwd. Het adres van de website blijft hetzelfde.)

Daarnaast wil ik ook het jaaroverzicht van 2013 met de belangrijkste mijlpalen van Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! / Stichting Mind Rights in 2013 delen.

Jaaroverzicht van 2013 –  Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! / Stichting Mind Rights 

Januari 2013
In januari 2013 heeft de cliënten en familie-werkgroep Het Roer Om (waar ik lid van ben) bij GGzE, Eindhoven de JAK-award voor innovatieve projecten gewonnen. De werkgroep kreeg 2500 euro voor het project: Evalueren van dwangmaatregelen door ervaringsdeskundigen. Zie ook: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2013/01/18/jak-award-2013-gewonnen/

JAK-award 2013 gewonnen !!

http://www.ggze.nl/nieuws/het-roer-om-wint-jak-award-2013

Februari 2013
In februari 2013 ben ik vooral bezig geweest met interne administratie, het proeflezen van het mensenrechtenrapport van Juan E Mendez,  en het voorbereiden van een schaduwrapport over mensenrechtenschendingen in de GGZ in Nederland verstuurd naar het CAT-Committee van de Verenigde Naties (mbt. CAT review of the Netherlands, Mei 2013).

Maart 2013
In maart 2013 kwam het baanbrekende rapport Torture and Ill-treatment in Health Care Settings van de Special Rapporteur on Torture, Juan E. Mendez uit, met daarin een absoluut verbod op het gebruik van dwang en isoleercellen in de zorg, want dat is mishandeling en valt onder het verdrag tegen marteling/foltering en andere wrede, inhumane of vernederende behandeling of bestraffing (CAT). Zie ook: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2013/03/05/vn-verbiedt-dwang-in-de-ggz-hoera/
Een extra bijzonderheid van dit mensenrechtenrapport van Mendez is dat ik aan een voorbereidende expertmeeting heb deelgenomen in Washington DC, USA in december 2012, zie ook mijn Engelstalige verslag op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslagen/428176/expert-meeting-on-torture-washington-dc/1

In maart 2013 was ik ook voor het eerst in Moldavie, voor een training aan cliënten en de ombudsman-office mbt. het monitoren van mensenrechten in instellingen (art 33 CRPD). Ik was uitgenodigd als expert on torture prevention. Vooral het bezoek aan de Moldavische GGZ-instelling in Chisinau was aangrijpend, diep triest…. (Ik heb direct aangeboden om mee te helpen aan alternatieven, zoals Eigen Kracht-conferenties. Dit is direct aan het rollen gebracht.).  Zie ook mijn Engelstalige verslag op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslagen/437804/rights-into-action-training-in-moldova/1

In maart 2013 heb ik namens ENUSP en WNUSP het voortouw genomen bij het opstellen van een Amicus Brief voor de zaak Stankov v. Bulgaria aan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Daarbij pleit ik dat het recht op zelfbeschikking en participatie in de samenleving (art 12 en art 19 uit het CRPD) onder artikel 8 van het EVRM gelezen kunnen worden, namelijk het recht op privéleven, familie- en gezinsleven. Zie ook:  http://mindrights.nl/docu_en_info.htm

April 2013
In april 2013 was ik bij het Nationale Voorjaarscongres van de Nederlandse Vereniging voor de Psychiatrie (NVVP). Dat was weer zware kost, in de zin van weerbarstige praktijken…  Zie ook: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2013/04/12/2-intensieve-dagen-op-het-voorjaarscongres-nvvp/

Mei 2013
In mei 2013 hebben we ons schaduw-rapport (Torture and ill-treatment in mental health care in the Netherlands) verdedigd in Geneve bij het CAT-committee van de Verenigde Naties, waarbij we de mensenrechtenschendingen in de Nederlandse GGZ aan de kaak stelden. Zie ook: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2013/04/23/klacht-bij-vn-over-dwang-in-de-ggz-in-nederland/  en mijn Engelstalige verslag op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslagen/443053/cat-review-of-the-netherlands-2013/1

003_800x600 009_800x600 012_800x600

Juni 2013
Het CAT-committee heeft in juni 2013 officieel haar zorgen geuit over de mensenrechtensituatie in de Nederlandse GGZ . Zie ook: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2013/06/10/vn-levert-kritiek-op-dwang-in-de-geestelijke-gezondheidszorg/

In juni 2013 ben ik verkozen tot Co-Chair van het World Network of Users and Survivors of Psychiatry (WNUSP, www.wnusp.net )

Juli 2013
In juli 2013 ben ik betrokken geweest bij de consultatie van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK) voor het document de “Staat van de Grondrechten” en het “Nationaal Actieplan Mensenrechten”. Ook heb ik een contact gehad met het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM). Zie ook:  https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2013/07/11/verslag-van-recente-activiteiten-voor-mensenrechten-in-nederland/

In juli 2013 ging ik naar het VN-hoofdkantoor in New York, (mbv donaties) naar de 6e Conference of State Parties to the UN CRPD (COSP), om aldaar een presentatie te geven over het Eindhovens Model waarbij Eigen Kracht-conferenties worden ingezet om dwang te voorkomen. Het Eindhovens Model kan bijdragen aan de implementatie van het VN-verdrag voor de rechten van personen met beperkingen (CRPD), en werd zeer goed ontvangen. Zie ook:  https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2013/07/14/presentatie-eindhovens-model-bij-de-verenigde-naties-vn-in-new-york/

981677_10152104619014008_1736240178_o 1116004_10152104617319008_1263544835_o

Augustus 2013
In augustus 2013 werd Nederland opgeschrikt door de berichtgeving rond de gruwelijke dood van ‘Roelie’; de vrouw die overleed door buitensporig geweld in de zorginstelling NOVO, en waarbij uiteindelijk “niemand” verantwoordelijk was voor haar dood.  zie ook: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2013/08/09/gehandicapte-vrouw-overleden-door-eenzame-opsluiting-dit-is-tucht-en-geen-zorg/

In augustus 2013 werd ook mijn artikel “My Freedom to Walk Away from Coercive Psychiatry” gepubliceerd in het themanummer over Homelessness and Mental Health van het Europese Magazine “Homeless in Europe” van FEANTSA (p 14-17) http://www.feantsa.org/spip.php?article1813&lang=en

September 2013
In september 2013 werd het wetsvoorstel Zorg en Dwang aangenomen in de Tweede Kamer. Een zwarte dag in de geschiedenis. Zie ook: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2013/09/11/wet-zorg-en-dwang-laat-de-politiek-zijn-woord-houden/

Oktober 2013
In oktober 2013 werd het herziene wetsvoorstel Verplichte GGZ weer openbaar gemaakt (het gaat helaas nog steeds niet over zorg). Wederom een zwarte dag dus.

In oktober 2013 werd ook mijn artikel “Herstel de depressie in het cliëntenrecht” gepubliceerd in Journaal GGZ en Recht (nr. 85, JGGZR 6-7, Oktober 2013) Zie ook het bijbehorende blog-bericht op https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2013/11/04/wetsvoorstel-verplichte-ggz-in-plaats-van-mensenrechten/ en lees het volledige artikel (PDF) via deze link: https://tekeertegendeisoleer.files.wordpress.com/2013/11/jggzr-6-7-santegoeds_herstel-de-depressie-in-het-clientenrecht.pdf

Ook ging ik in oktober 2013 op uitnodiging naar Belgrado, Servie voor een seminar van het European Network of Family Group Conferencing (internationaal netwerk voor Eigen Kracht-conferenties, www.fgcnetwork.eu  ) waar ik een workshop heb verzorgd over FGC in mental health care (Het Eindhovens Model). Dat werd zeer goed ontvangen. Zie ook mijn Engelstalige verslagen op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslagen/458324/european-network-for-family-group-conferencing/1

November 2013
In november 2013 is Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! / Stichting Mind Rights verhuisd naar: Lievendaalseweg 50, 5652 SC Eindhoven

2013-11-05 16.25.24

Ook hebben wij in oktober-november 2013 de boekhouding van Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! / Stichting Mind Rights laten doorlichten door een ANBI-adviseur, en daarna de boekhouding openbaar gemaakt op onze website www.mindrights.nl

December 2013
In december 2013 ging ik op uitnodiging naar Vadul Lui Voda en Chisinau in Moldavie voor empowerment van de kersverse clientenbeweging aldaar, en heb ik tevens een voorlichting verzorgd mbt de inzet van Eigen Kracht-conferenties in de GGZ. Zie ook mijn Engelstalige verslagen op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslagen/460011/starting-fgc-in-moldova-user-survivor-initiative/1

Ook ben ik in december 2013 op uitnodiging naar Boekarest, Roemenie geweest voor een Empowerment Seminar van het European Network of Users and Survivors of Psychiatry (ENUSP, www.enusp.org ) Zie ook mijn Engelstalige verslagen op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslagen/460544/enusp-empowerment-seminar-2013-bucharest/1

In december 2013 is ook mijn grote held Tata Madiba, Nelson Rolihlahla Mandela, heengegaan. Ook ik heb me sinds vele jaren vastgehouden aan zijn geschiedenis, zijn strijd, zijn volharding, zijn oprechte kracht. Mede dankzij hem wilde ik niet afwijken van mijn eigen overtuiging (nl. dat het fout was wat ze met me deden). Ik ben dankbaar dat ik zijn geschenk heb mogen ontvangen: een baken van hoop, in de allerdiepste zin. (geef nooit op!). Daarom is hij mijn grootste held, het grootste voorbeeld, eigenlijk altijd al. Ik had hem heel graag nog willen ontmoeten.  Hij zal altijd mijn grote held blijven, en ik hoop dat zijn legende nog velen zal inspireren en verwarmen. Rust zacht Tata Madiba, rest in peace. Dankjewel voor je enorme licht en wijsheid.

Zie hier de Statement van WNUSP  WNUSP Statement 7 December

Nelson Mandela on Day After Release

Verder
Het Nationaal Actieplan Mensenrechten is inmiddels in december 2013 gepresenteerd door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Daarin worden de rechten van personen met psychosociale problemen teniet gedaan en er staat enkel een misplaatste verwijzing naar de wetsvoorstellen Zorg en Dwang en Verplichte GGZ. (in andere woorden: De overheid poogt de mensenrechten te bevorderen door meer dwang toe te passen. Dat gaat uiteraard niet werken!)

Opsluiten is geen zorg. En platspuiten en vastbinden ook niet. Dwang draagt niet bij aan welzijn. Echte zorg is heel andere koek.

Er is dus nog werk genoeg te doen. Wij maken ons op voor een strijdbaar nieuw jaar. Wij zullen met Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! / Stichting Mind Rights blijven doorvechten tegen het onrecht van dwang en isoleercellen in de zorg, o.a. door het stimuleren van sociale alternatieven die werkelijk bijdragen aan het welzijn van de cliënt, het bevorderen van cliëntenrechten, en het tegengaan van wetgeving en beleid waarmee dwang gefaciliteerd wordt. Daar hebben we het vooralsnog erg druk mee.

Wij blijven beschikbaar als consulent voor alle partijen die dwang willen verminderen. Dit betekent onder meer dat er ook vanuit internationale kringen een beroep kan worden gedaan op onze expertise, hetgeen regelmatig gebeurd.

Als u dat wilt, kunt u Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! / Stichting Mind Rights steunen door een gift over te maken op rekening: 2762216 / IBAN: NL31 INGB 0002 7622 16 tnv Stichting Mind Rights, Eindhoven (KVK: 17198277 , ANBI:  RSIN/fiscaal nr. 8172.51.261)

Ik wens iedereen veel vrijheid tijdens de feestdagen en ook daarna, en veel zorgvernieuwing in 2014.

Wet Zorg en Dwang : Laat de politiek zijn woord houden!!

Het wetsvoorstel Zorg en Dwang wordt besproken in de Tweede Kamer. Als je het mij vraagt is het een drama: Dwang heeft niks te maken met zorg! Net zoals slaan niks met opvoeding te maken heeft.
Maar toch wordt er nu dus een wet besproken die het toelaat dat mensen met een verstandelijke beperking en dementerende bejaarden “legaal” mogen worden vastgebonden, platgespoten, opgesloten enz. “omdat het de praktijk is”. Dat kan toch niet!

Zijn we die vreselijke beelden nu alweer vergeten??
Zie deze uitzending om op te frissen:
http://www.eo.nl/tv/devijfdedag/reportage-detail/alex-oudman-toen-en-nu-1/

Die beelden waar we allemaal om hebben gehuild??
Brandon, de jongen die 3 jaar vastgebonden zat aan de muur van een instelling, waarvan de staatssecretaris zei “De zorg aan Brandon voldoet aan de norm”.
http://www.eo.nl/tv/devijfdedag/reportage-detail/vastgeketend-het-hoeft-niet/
Alex, de man die maandenlang naakt en verwaarloosd in een isoleercel zat: (Netwerk) http://www.youtube.com/watch?v=Vx8laZG3zR4

‘Roelie’, de 44-jarige vrouw die overleed door buitensporig ingrijpen van de verpleging bij NOVO( zie Nieuwsuur 5 augustus) en waarbij uiteindelijk “niemand” verantwoordelijk is voor haar dood.. http://nieuwsuur.nl/onderwerp/536854-nog-altijd-veel-mis-in-gehandicaptenzorg.html

• En Lucas, Mick, Youp en Dexter, en de wanhoop van hun ouders die geen goede zorg of ondersteuning kunnen vinden en deze uitzichtloze situatie werkelijk moe zijn.
• http://www.eo.nl/tv/devijfdedag/reportage-detail/alex-oudman-toen-en-nu-1/
http://www.eenvandaag.nl/gezondheid/42443/nog_steeds_geen_oplossing_dex_en_brandon_kinderen

• Ik ben vast niet de enige die op dit moment terugdenkt aan Jolanda Venema, en de vele politieke uitspraken die sindsdien gedaan zijn; Dit zou stoppen… http://www.geschiedenis24.nl/andere-tijden/afleveringen/2008-2009/Jolanda-Venema.html

Het is nu 2013, en nog steeds zien we schrijnende primitieve taferelen in de zorg voor verstandelijk gehandicapten. (Gelukkig niet overal: er zijn ook goede woonvoorzieningen, dat mag gezegd worden). Maar toch: de primitieve toestanden bestaan nog steeds, van verwaarlozing tot aan mishandeling… Een kind vastbinden omdat hij “lastig” is. Een vrouw dooddrukken als “bijwerking van de zorg”?? En dan heb ik het nog niet eens gehad over de vreselijke toestanden in de ouderenzorg…

We moeten ons nu de vraag stellen: Is dit Nederlands?? Willen we dit soort toestanden in een wet hebben die het toelaat om mensen zo primitief en inhumaan te behandelen: als een ding zonder gevoel… ? Of gaan we erkennen dat zorg iets anders is dan dwang, net zoals slaan niet bij opvoeding hoort?? Kunnen wij onszelf aankijken in de spiegel, en zeggen dat we trots zijn op de zorg aan de kwetsbaren van onze samenleving???

Dwang is ontzettend primitief. Iedereen wordt er ongelukkig van. Zulke taferelen willen we toch niet! Het kan veel beter! Keer op keer blijkt dat een zachte en persoonsgerichte benadering veel beter werkt dan de harde hand bij het oplossen van moeilijk-hanteerbaar gedrag. Dat wordt keer op keer benadrukt.

Nogmaals de verfrissende uitzending,
http://www.eo.nl/tv/devijfdedag/reportage-detail/alex-oudman-toen-en-nu-1/
De uitzending laat zien dat een zachte benadering nodig is en werkt, we zien het bij Brandon, Lucas en Mick, maar vooral zien we “het wonder van Alex”: Er is speciaal voor hem een huis gebouwd met zijn eigen zorgteam, met mensen die hem kunnen “lezen” en zijn angst begrijpen. Er is geinvesteerd in zijn bestaan. DAT IS ZORG!!

Er zijn talloze voorbeelden, zie ook Sebastiaan: http://www.youtube.com/watch?v=1O_qctGKbfs

Maar toch blijft men in de politiek een beetje hangen met die oude wet, die gebaseerd is op oude opvattingen: namelijk de misvatting dat dwang wel helpt.

Maar dwang helpt helemaal niet!
Het geeft alleen maar meer strijd, angst, paniek, trauma’s en dus meer problemen. Dat inzicht is door de jaren heen steeds sterker geworden, en dat besef wordt ook door professionals in de zorg omarmd. De inzichten mbt zorgkwaliteit zijn in de loop der jaren veranderd: Dwang is geen goede zorg. Echte zorg is aandacht en maatwerk.

Sinds 2008 heeft de overheid structureel geld besteed aan het terugdringen van dwang in de GGZ. En eigenlijk weet iedereen wel dat geweld en machtsvertoon geen oplossing biedt voor problematisch gedrag. Vanaf 25 april 2007 is het ook verboden om kinderen te slaan bij de opvoeding. Een opvoeding gebaseerd op respect heeft immers veel meer zin.

Waarom wordt er dan nu gepraat over een wet Zorg en Dwang??
Hoe kan men anno 2013 nog op het idee komen om dwang toe te passen bij verstandelijk gehandicapten en mensen met dementie, bij wie de prikkel- en informatie verwerking vaak anders is, en dikwijls erg direct verloopt; Dat houdt in dat mensen erg direct reageren op wat er gebeurt. En dwang geeft extreem negatieve prikkels af: Iedereen wordt bang als hij/zij vastgebonden ligt.. Maar juist mensen met intellectuele beperkingen kunnen dat moeilijker relativeren. Het is voor deze groep mensen dus nog verschrikkelijker en heftiger dan voor mensen die een wat hoger niveau van inzicht hebben. En juist deze groep kan erg moeilijk voor zichzelf opkomen. Daar dreigen zij nu de dupe van te worden.

Gaan we nog langer toelaten dat deze mensen slachtoffer worden van primitieve praktijken die voortkomen uit een gebrek aan aandacht??? Laten we de ontwikkeling stilstaan of gaan we mee met de ontwikkelingen van deze eeuw?

Het is mogelijk om deze mensen een goed leven te geven.
Echte zorg en echte investering in hun bestaan (geen dwang).
We kunnen ervoor kiezen om een wereld op te bouwen waarin mensen WEL gelukkig worden. Het KAN. Er kan een wet komen die echte ZORG regelt, en geen primitieve praktijken meer toelaat.

De keuze wordt momenteel gemaakt in de Tweede Kamer.
Op 19 september 2013 zal er vermoedelijk gestemd worden over het wetsvoorstel Zorg en Dwang.

Maar de debatten in de Tweede Kamer maken pijnlijk duidelijk dat de ouderwetse beeldvorming nog teveel aanwezig is bij veel politici. Dwang en zorg worden vaak nog in 1 adem genoemd, met de meest rare vervoegingen: instemmen met dwang, vrijwillige onvrijwillige zorg, ‘dwangzorg’… het zijn allemaal verzachtende woorden voor afschuwelijke praktijken (opsluiten, vastbinden en platspuiten)…

De politici in de Tweede Kamer doen een poging om de wet te beoordelen op “werkbaarheid” enz., maar ik vraag me af of ze zich bewust zijn van de onderliggende foute aanname: Dwang is geen zorg. Dwang leidt niet tot een wenselijk effect. Dwangtoepassing leidt tot angst en paniek, afbreuk van vertrouwen, strijd, en meer problemen, en dus een onhoudbare, onwerkbare sfeer in de zorg, met alleen maar strijd en angst…. Dat is geen zorg!! Zorg is investeren in de kwaliteit van mensenlevens.

Het wetsvoorstel Zorg en Dwang gaat helaas niet over zorg, maar over dwang. En het verruimen van de mogelijkheden voor dwang zal vast niet leiden tot een vermindering van het gebruik: integendeel!
Als deze wet erdoor komt, dan is dat zeker een drama.

Dwang IS geen zorg.
Laat de politiek zijn woord houden: Dit soort primitieve praktijken willen we niet. De politiek heeft gezegd dat ze er alles aan zouden doen om deze praktijken te stoppen. We kunnen mensen met een verstandelijke beperking of dementie niet laten creperen. We hebben de plicht om goede zorg te geven.

Waar blijven de daden na de vele mooie woorden??
Of vinden de politici het niet de moeite waard om in deze mensen te investeren??
Investeer in zorg, niet in dwang!

VN levert kritiek op dwang in de geestelijke gezondheidszorg

Een paar weken terug, van 13-17 Mei 2013, was ik bij de Verenigde Naties (VN) in Geneve, bij een sessie van het VN-comite tegen Marteling (Committee Against Torture: CAT) .  Daarbij stond de mensenrechten-situatie in Nederland centraal.

Ik heb namens Stichting Mind Rights een rapport ingezonden naar dit VN-comite met een beklag over mensenrechtenschendingen in de geestelijke gezondheidszorg in Nederland.  Het volledige rapport (in het Engels) is hier te lezen
Torture and ill-treatment in mental health care in the Netherlands.

(Zie ook eerdere berichtgeving op:

Op 13 mei 2013 heb ik deze inzending toegelicht in Geneve, bij het CAT-comite .
(zie mijn reisverslag op http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslagen/443053/cat-review-of-the-netherlands-2013/1 )

Daar heb ik ter plekke nog aanvullend en samenvattend materiaal uitgedeeld.
Handout Mind Rights CAT 2013 NL final
 Forensic care psychiatry_CAT2013NL_final

Daarna was het enige tijd stil, omdat het CAT-comite tijd nodig had om de informatie van zowel de overheid als van NGO’te verwerken, en om tot conclusies te komen.

Op vrijdag 31 mei 2013 zijn de Concluding Observations verschenen. Dit is het eindrapport van het CAT-comite. Dit rapport (eveneens in het Engels) is te vinden in de uiterst rechtse kolom op: http://www2.ohchr.org/english/bodies/cat/cats50.htm

Helaas waren deze Concluding Observations maar matig geformuleerd op het vlak van geestelijke gezondheidszorg. Er is weliswaar duidelijke kritiek op dwang in de GGZ in Nederland, maar de aanbevelingen sluiten niet echt aan bij de meest recente internationale richtlijnen (zoals Mendez en het CRPD)

Hier volgt een vertaling van de VN conclusies mbt de mensenrechten in de geestelijke gezondheidszorg in Nederland (CAT Concluding Observations 2013):

Gedwongen opname in de geestelijke gezondheidszorg

21. Het Comite is bezorgd om de grote aantallen mensen die onvrijwillig in instellingen worden gehouden, vaak voor lange duur. Het Comite is eveneens bezorgd over het veelvuldige gebruik van eenzame opsluiting, fixatie en dwangmedicatie, wat kan bijdragen aan wrede en inhumane handeling. Op basis van de informatie verkregen tijdens de beoordeling van het rapport over plannen voor geestelijke gezondheidszorg, blijft het Comite bezorgd over het gebrek aan focus op alternatieven voor opname. Tenslotte is het Comite bezorgd om het veelvuldig gebrek aan effectief en onpartijdig onderzoek naar excessief gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen in instellingen voor de geestelijke gezondheidszorg (art. 2,11,13 en 16)
Het Comite raadt de Staat aan:
a. Ontwikkel alternatieven om het aantal gedwongen opgenomen personen met mentale/psychosociale problematiek te reduceren en verzeker dat onvrijwillige opname op plaatsen van vrijheidsbeperking, inclusief in psychiatrische- en sociale zorginstellingen, geschiedt op basis van een wettige beslissing met de garantie van alle effectieve wettige bescherm-maatregelen.
b. Versterk de mogelijkheden voor beroep tegen beslissingen en effectieve toegang tot klachten-procedures voor personen in instellingen.
c. Gebruik fysieke fixatie en eenzame opsluiting als een laatste redmiddel wanneer alle andere alternatieven voor controle hebben gefaald, voor de kortst mogelijke tijd en onder strikt medisch toezicht.
d. Voer effectief en onpartijdig onderzoek uit naar incidenten waarbij excessief gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen resulteren in verwondingen en/of dood van de opgenomen persoon, en
e. Voorzie in remedies en compensatie aan de slachtoffers.

Fysieke vrijheidsbeperking op plaatsen van detentie en dodelijke incidenten.
26. Het Comite neemt met bezorgdheid kennis van de verslagen van dodelijke incidenten in plaatsen van detentie waarbij in sommige gevallen verweten wordt naar een relatie met excessief gebruik van fysieke maatregelen, zoals isolatie-maatregelen.

Het Comite raadt de Staat gedegen onderzoek uitvoert naar sterfgevallen en verzekert of er een link bestaat tussen het gebruik van maatregelen van fysieke vrijheidsbeperking en de dodelijke incidenten in plaatsen van detentie.

Het is juridisch een sterk punt dat erkend wordt dat “het veelvuldige gebruik van eenzame opsluiting, fixatie en dwangmedicatie kan bijdragen aan wrede en inhumane handeling”, want wrede en Inhumane behandelingen vallen onder de juridische term “ill-treatment” en dat is per definitie niet toelaatbaar. (Nederland heeft de Convention Against Torture ondertekend).

Het is dan ook raar dat deze maatregelen niet sterk worden afgekeurd in de aanbevelingen van dit VN-comite, zeker gezien de recente ontwikkelingen bij de VN (CRPD, Nowak en Mendez). De aanbevelingen van het CAT-comite zijn daarom niet helemaal bevredigend.

Direct na het verschijnen van deze Concluding Observations ben ik aan de slag gegaan – samen met enkele andere personen uit de internationale clientenbeweging – om een weerwoord te geven aan het CAT-comite. Het rapport was immers een “voorlopige onbewerkte versie” (advance unedited version). Het leek ons goed om het Comite te wijzen op de tekortkomingen in de Concluding Observations.

Zie hier de pittige brief (met 2 bijlagen) die ik samen met anderen heb opgesteld. Deze brief is op maandag 3 Juni 2013 verzonden naar het CAT-comite.
letter to CAT_concerns about Concluding Observations_final version
Appendix 1 Reply to CAT COs on Estonia
Appendix 2 USPKenya letter CAT -Final

De aanbevelingen voor Nederland zouden in lijn met de internationale verdragen op enkele punten gewijzigd moeten worden, en daarbij zou onze suggestie zijn:

Punt 21.a) Verbied gedwongen opname en ontwikkel alternatieven om te verzekeren dat alle geestelijke gezondheidszorg, inclusief in psychiatrische- en sociale zorg instellingen, geschiedt op basis van vrije, geinformeerde keuze van de betreffende persoon zelf, met de garantie van alle effectieve wettige bescherm-maatregelen.

Punt 21.c) Verbied fysieke fixatie, eenzame opsluiting en dwangmedicatie in de context van alle gezondheidszorg.

Punt 21.d) Voer effectief en onpartijdig onderzoek uit naar incidenten waarbij gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen resulteren in verwondingen en/of dood van de opgenomen persoon,

We zijn nu inmiddels een week verder, het is maandag 10 juni 2013, en ik heb vooralsnog geen antwoord mogen ontvangen van het CAT-comite. Wel heb ik uit betrouwbare bron vernomen dat het CAT-comite de nieuwe normen van Mendez nog zal bediscussieren. Dat heeft men nog nu niet gedaan. Dat biedt dus in ieder geval hoop voor de toekomst.

Ik weet niet of het CAT-Comite de aanbevelingen in de Concluding Observations over Nederland nog zal aanpassen. Het zou erg jammer zijn als men dit niet doet.

Maar dan nog blijven de internationale verdragen ook direct van toepassing op Nederland, en ook al zegt het CAT-comite het niet expliciet: Dwang in de zorg is niet langer toelaatbaar onder internationale mensenrechtenstandaarden. (zie een vorig weblog-bericht, het rapport van de Special Rapporteur on Torture: Mendez A/HRC/22/53 en zijn samenvattende speech, en het CRPD).

Hoe dan ook is deze actie denk ik niet voor niets geweest.

De VN heeft in ieder geval zijn bezorgdheid geuit over dwangtoepassing in de Nederlandse GGZ, inclusief de gebrekkige rechtspositie voor clienten en de niet-onafhankelijke monitoring en bescherming van mensenrechten.
Dat moet dus allemaal beter worden de komende tijd!

Ook de nieuwe beleidsontwikkelingen in de GGZ worden door de VN geproblematiseerd, omdat deze niet in de wenselijke richting van alternatieven voor opname gaan. Uit de beschikbare achtergrond informatie blijkt dat het hierbij concreet gaat om:
• de wetsvoorstellen ‘Verplichte GGZ’ en ‘Zorg & Dwang’
• de ontwikkeling van Extra Beveiligde Kamers en andere zogenaamde “alternatieven” voor separeercellen.
• het stoppen van het specifieke budget voor de projecten Dwang en Drang voor dwangreductie in de zorg.

Het is goed dat deze zaken worden ontmaskerd. En het is hoopvol dat de situatie in de geestelijke gezondheidszorg nu op de prioriteiten-agenda van de mensenrechtenbescherming in Nederland staat. Laten we hopen dat dit een impuls vormt voor de verdere cultuuromslag in de zorg: Van beheersing naar intensieve aandacht.