Het vraagstuk van proportionaliteit bij vrijheidsbeperkende Corona-maatregelen

De maatregelen die er naar aanleiding van de Corona-pandemie worden genomen in Nederland vragen om een bezinning. Er zijn diverse spanningsvelden. De maatregelen zijn uiteraard bedoeld om mensenlevens te beschermen tegen corona, maar de maatregelen brengen ook vrijwel alle mensenlevens in het gedrang. Er ontstaat steeds meer discussie, en zelfs rellen. Doen we meer kwaad dan goed?

Medisch model denken versus de hele mens

Elk leven is het beschermen waard, uiteraard. Het is dan ook logisch dat de overheid maatregelen neemt om de gezondheid en levens van mensen te beschermen.

Maar gezondheid is meer dan enkel de afwezigheid van ziekte. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) geeft als definitie van gezondheid: “Gezondheid is een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of andere lichamelijke gebreken.” Dus om gezondheid echt te beschermen is de medische benadering sowieso niet genoeg. Er dient ook aandacht te zijn voor geestelijk en maatschappelijk welzijn.

Veel mensen delen de opvatting dat een medische conditie om een medische behandeling vraagt. Wanneer men de medische sector vraagt om een oplossing voor een pandemie, dan is het niet verrassend dat deze met een medisch instrumentarium als oplossing komt. De focus van de overheid op vaccinatie als enige redding is dus op zich wel te verklaren, ook mede gezien de lobby van de farmaceutische industrie die medicatie vaker profileert als enige redmiddel (Zie ook mijn eerdere blog serie: Mind the Gap – Covid-19 Vaccination in institutions while existing injustices exacerbate[1]).

De overheid promoot dus zogezegd een overwegend medische focus, waarbij overige aspecten van de kwaliteit van leven uit het oog verloren wordt.   

Typisch genoeg kennen we eenzelfde situatie in de GGZ (geestelijke gezondheidszorg), waar het medische model ook dominant is, met een focus op ‘risico-management’ in plaats van ‘herstel-management’, en met beperkende maatregelen in plaats van een focus op nieuwe kansen. Inmiddels is men in de GGZ steeds meer bewust dat de-escalatie beter is dan vrijheidsbeperking, en dat het beter is om iemand constructief te ondersteunen om manieren te vinden die bij de persoon passen om met de uitdagingen van het leven om te gaan.

Inderdaad is GGZ wat anders dan het bestrijden van een besmettelijk virus. Maar ook bij de corona-maatregelen zou men de vraag kunnen stellen of er een ondersteunende benadering mogelijk is plaats van een beperkende aanpak. 

Binnen het traditionele “medische model denken” staat het bestrijden van de ziekte centraal, waarbij ziekte niet als “normaal” wordt beschouwd en aldus verjaagd wordt. Echter, onder het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen spreekt men van inclusie, en benadrukt men dat mensen met beperkingen deel uitmaken van de menselijke diversiteit. Impliciet is men daardoor ook anders gaan kijken naar de acceptatie van ziekte in de samenleving. Het hoort erbij. Dat wil niet zeggen dat de medische sector niet meer nodig is, maar het betekent dat de dokter niet de baas is maar de persoon zelf is de baas over zijn/haar leven. Er mag geen discriminatie zijn op basis van gezondheidsstatus (dus ook geen verplichte zorg maar wel een recht op zorgkeuze). Immers, ook met een ziekte of beperking ben je in de eerste plaats een mens. Het VN-Verdrag verheft als het ware alle fundamentele mensenrechten boven de traditionele medische hokjes, hetgeen eigenlijk een revolutie is. En de corona-pandemie dook ineens op terwijl deze paradigmaverschuiving nog gaande was. Zeker in de huidige context geeft dat wel te denken. Het kan wat wrijving tussen verschillende opvattingen verklaren. Er is een verschuiving gaande van ‘medisch model denken’ naar holistische en mensenrechten-gebaseerde bejegening.

Beheersing en bescherming

In het geval van een pandemie met een hoog sterftecijfer ontstaat er een spanningsveld. Het recht op leven en het recht op gezondheid zijn uiteraard evident, zowel onder het ‘medisch model denken’ als onder het ‘inclusie denken’. En bij een besmettelijk virus gaat het niet enkel om zelfbeschikking, maar ook over verantwoordelijkheid jegens anderen. Vrijheidbeperkende maatregelen hebben als uitgangspunt dat de burger deze verantwoordelijkheid niet zelf kan dragen, maar dat overheidsregulering nodig wordt geacht. Dat is een paternalistische bejegening.

Bij corona-preventie zou het beperken van fysieke contacten ook anders gestimuleerd kunnen worden dan door vrijheidsbeperkende maatregelen. Bijvoorbeeld door positieve stimulans, en innovatieve oplossingen. Veiligheid creëren is wat anders dan risico’s beheersen. Constructief een klimaat van veiligheid scheppen is wat anders dan een restrictief beleid in afwachting van een redmiddel.

Het is de taak van de overheid om al haar burgers en het recht op leven te beschermen, alsook het beschermen van alle andere grondrechten. Maar wat is bescherming? Ter illustratie: In de GGZ kreeg ik te maken met vrijheidsbeperkende maatregelen, zoals de isoleercel, om te voorkomen dat ik mezelf wat zou aandoen. Het was een maatregel die in theorie bedoeld was om mijn gezondheid te beschermen. Maar ik ging me er alleen maar slechter van voelen. Ik voelde me juist niet beschermd, want ik werd blootgesteld aan een vreselijke regime en een lijdensweg, en dat maakte alles erger. Het middel miste zijn doel. GGZ is wel anders dan de pandemie, maar het is goed om na te denken over doel en middelen, en over kosten en baten.

In een rechtstaat worden burgers tegen de macht van de staat beschermd. Wanneer er sprake is van vrijheidsbeperking door de overheid, dan dient dit volgens de Grondwet en mensenrechtenverdragen gebaseerd te zijn op een legitieme en wettelijke basis, en op de beginselen van noodzaak, proportionaliteit (evenredigheid) en subsidiariteit (minst ingrijpende middel om een doel te bereiken). Er zijn diverse wetten die toestaan dat vrijheidsbeperking wordt ingezet ter bescherming van de volksgezondheid, o.a. bij een pandemie.

De Wet Tijdelijke Maatregelen Covid-19[2],[3] geeft de ministers de bevoegdheid om coronamaatregelen op te leggen aan de bevolking en zo de vrijheid in te perken, met voorwaarden zoals noodzaak, proportionaliteit en subsidiariteit, zodat bij elke maatregel aangetoond dient te worden dat de maatregelen noodzakelijk zijn, niet verder gaan dan nodig is en dat het niet mogelijk is om de verspreiding van het coronavirus met minder vergaande inperking van vrijheid tegen te gaan.

“Geen minder belastend alternatief”

Ook in de GGZ zijn proportionaliteit en subsidiariteit kernbegrippen bij de uitvoering van vrijheidsbeperking. Vanwege het subsidiariteitsbeginsel hangt de mate van vrijheidsbeperking in de praktijk uiteindelijk af van de mate van beschikbaarheid van minder belastende alternatieven, en dus ook van de mate van investering in die alternatieven zoals goede, kwalitatieve, wenselijke oplossingen waarmee vrijheidsbeperking voorkomen kan worden. Het voorkomen van vrijheidsbeperking is een impliciet streven van een rechtstaat, en daarmee is er een inspanningsverplichting voor de staat tot het realiseren van minder belastende alternatieven waar mogelijk.

Bij maatregelen zoals de lockdown en avondklok gaat de overheid voorbij aan de mogelijkheden voor bijvoorbeeld zelfregulatie, maatwerk, de 1,5 meter, of de mogelijkheid voor stimuleren door beloning ipv bestraffing, of van ondersteuning ipv beperking.

De beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit vragen om een afweging van de belastingsgraad van enerzijds de gevolgen van het Corona-virus, en anderzijds de maatregelen. Dit kunnen de politici niet afwegen zonder het volk. Temeer omdat de medici en politici niet altijd over de schotten van hun eigen domein heen kunnen kijken. Bij het wegen van alternatieven en risico’s is er ook een verschil tussen het ‘medisch model denken’ en ‘inclusie denken’, omdat de denkkaders van verschillende waarden uitgaan en er dus ook verschillende normen ontstaan.

IC-artsen en “wappies”

De brief van IC-artsen van het Radboudumc eind januari 2021[4] getuigt van zorgen over de impact van de vergaande maatregelen, en zij vragen zich af of dit nog wel proportioneel is. “Omdat het indirecte leed van sommige maatregelen groter is dan de winst die voor de coronapatiënten wordt geboekt”. In onze samenleving krijgt het ‘doktersadvies’ doorgaans veel gewicht, en deze kritiek zorgde voor een inhoudelijke discussie over keuzes in de ic-zorg.

Hoe anders is dat voor de niet-doctoren die kritiek hebben. Zij worden denigrerend “wappies” genoemd, hetgeen synoniem lijkt te zijn voor ‘onredelijk’. Deze maatschappij kritische groep wordt totaal niet serieus genomen, alsof het geen personen zijn met een mening. En dat terwijl ze juist sociale en maatschappelijke betrokkenheid tonen, hetzij met een andere mening dan het overheidsbeleid, maar dan nog. Protest is geen daad van waanzin. Even vaak worden ze neergezet als “een groep die tegen alles ingaat”, terwijl de Nederlandse cultuur ons juist leert om alles te bevragen en niet klakkeloos zonder nadenken alles te accepteren. Maar er lijkt geen ruimte te zijn voor een dialoog vanuit het volk over het overheidsbeleid. De acute demonisering van andersdenkenden zet hele groepen mensen langs de zijlijn van het debat. De onderdrukten voelen zich nu nog onderdrukter. Het paternalisme is hier absoluut doorgeslagen. Het woord ‘wappie’ is feitelijk een scheldwoord, en het zou verboden moeten worden om mensen zo teniet te doen. Elke stem telt.

Discussie is goed. Dat leidt tot verrijking. Laten we die discussie vooral niet uit de weg gaan, en ook vooral de niet-medici betrekken in de discussies over de hantering van de Covid-pandemie in onze samenleving. Het gaat ons immers allemaal aan, niet enkel de medici. En wij zijn in de eerste plaats mensen, niet enkel potentiele virusdragers.

De diepe filosofische vragen die de pandemie opwerpt worden niet behandeld. In hoeverre hoort ziekte en dood bij het leven? Hoever gaan we in het ‘beschermen’? Is corona bestrijden belangrijker dan al het andere? Welke vorm van regulering past bij Nederland? Laten we ons leiden door angst? Wie bepaalt welke risico’s een persoon wel of niet mag nemen? Kunnen er alternatieve oplossingen bedacht worden? Welke offers zijn proportioneel? Het zijn diepe vragen waar we als samenleving mee geconfronteerd worden. Het is belangrijk om te praten, en samen uit te vinden waar onze grenzen liggen als samenleving. De groepen die dit gesprek willen aangaan worden voor ‘wappie’ uitgemaakt. Dat moet stoppen.

Angst

Zonder ruimte voor een tegengeluid wordt een overheidsbeleid al gauw opgevat als propaganda en dictatuur. De verdeeldheid neemt toe, er wordt niet gepraat en de kloof wordt groter en groter, alsof er een wig gedreven wordt tussen enerzijds de medici en de overheid, en anderzijds de critici. De wederzijdse verharding tussen critici en overheid lijkt vooral een product van angst te zijn. Angst voor het verloop van de pandemie. Bang dat het niet goed komt, en daarom zijn alle partijen in opperste paraatheid, klaar om zich te verdedigen.

De overheid lijkt de orde te willen handhaven met de harde hand, en maakt de weg vrij voor haar plannen. Deze pandemie is voor iedereen spannend, en de ‘angst voor ruis’ bij de uitvoering van de overheidsplannen is dan ook ergens wel te begrijpen. Maar het is niet terecht. Er is geen reden om bang te zijn voor een diversiteit aan geluiden, dat is juist leerzaam en verrijkend. En het is een kwestie van wederzijds vertrouwen dat we er samen wel uit zullen komen. Uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde, namelijk een toekomst voor allemaal. Daarbij kijkt de ene partij vooral naar de medische belangen, en de andere partij bekijkt gezondheid en welzijn vanuit een holistischer perspectief. Beide visies hoeven elkaar niet uit te sluiten. We willen allemaal de toekomst beschermen, alleen de manier waarop is een discussiepunt.

Wederzijds respect

Of je nu wel of niet ‘gelooft’ in het bestaan van het virus, het is duidelijk dat veel mensen het prettig vinden dat er rekening mee wordt gehouden, en het is een kwestie van respect om dat te doen. Het is eveneens een kwestie van respect om elkaar geen wappie te noemen, en de dialoog niet uit de weg te gaan en vrijheid van meningsuiting te respecteren (met respect). We kunnen proberen elkaar te leren begrijpen.

Het feit dat de situatie lijkt te polariseren tussen de critici en de overheid, en ook de medici, zoals met bijv. de avondklokrellen, vind ik wel verklaarbaar, omdat er duidelijk spanningsvelden zijn, en de dialoog ontbreekt. Ik praat het niet goed, want geweld is nooit een oplossing, maar ergens kan ik het wel begrijpen dat de jeugd escaleerde. Zij zijn zoekende om hun gevoelens te kanaliseren. (zie ook mijn vorige blog: Beter geen harde aanpak voor relschoppers[5]). De jeugd is geen ‘tuig’, net zoals de critici geen ‘wappies’ zijn.

Balans

Het is duidelijk dat de strenge maatregelen van lockdown en avondklok een grote impact hebben op psychosociaal en maatschappelijk welzijn, voor alle leeftijdsgroepen. Bovendien is psychosociale ondersteuning afgeschaald (lockdown). Wat rest, is vrijwel enkel nog een medische focus op “leven”. Ondertussen neemt de sociale ongelijkheid toe. Naarmate de tijd verstrijkt, raakt de samenleving steeds verder ontwricht en loopt men tegen grenzen aan. Men kan wel stellen dat de samenleving uit balans is, en dat er een te dominante medische focus is ontstaan, met te weinig aandacht voor psychosociaal en maatschappelijk welzijn.

De oplossing dient te beginnen met het vaststellen van de reikwijdte van het doel van de corona-maatregelen, en de achterliggende waarden: Streven we puur naar het uitbannen van het coronavirus (medisch model denken)? Ten koste van alles? Of streven we naar het maximaliseren van de overlevingskansen voor iedereen? In engere of bredere zin? Of streven we naar het maximaliseren van levenskwaliteit ook tijdens onvoorziene omstandigheden (doorleven)? Is er een optimale mix van perspectieven mogelijk die recht doet aan eenieder in alle diversiteit? Het zijn vragen die gesteld moeten worden, en die niet door een monodisciplinair team beantwoord zouden moeten worden. Met een gezamenlijk doel ontstaat verbinding. Kunnen we verbinding vinden? We horen toch allemaal rekening te houden met elkaar.

Mensen weten zelf vaak wel wat er wel en niet kan of mag. En zij letten zelf ook wel op met kwetsbare mensen in hun omgeving, die overigens zelf ook vaak extra goed opletten. De creatieve oplossingen zijn talrijk. Maar wanneer de overheid zelfredzaamheid ‘verbiedt’ op straffe van boetes, omdat er nu eenmaal een uniforme maatregel is afgekondigd, dan kan ook dat weerstand oproepen.  Doordat de focus op vrijheidsbeperking ligt en niet op zelfredzaamheid, worden mensen onteigend van de zeggenschap over hun eigen problemen, en daarmee in hun gevoel van trots geraakt. Deze dynamiek is ook weer in de context te plaatsen van groeiende emancipatie door de gehele samenleving heen, alsook passend bij de revolutie van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen, waarbij een historische stap naar zelfbeschikking wordt gemaakt, en waarmee “medisch paternalisme” steeds verder wordt teruggedrongen. De maatregelen van repressie en vrijheidsbeperking weerspiegelen daarentegen een paternalistische overheid die haar burgers niet vertrouwd. Dat wekt weerstand op en is niet echt in lijn met de slogan “Alleen samen krijgen we corona onder controle” .

Niemand wil dat de IC’s overstromen, of dat andere zorg in het gedrang komt. Maar feitelijk laten we nu bijv. de GGZ-ondersteuning wél in het gedrang komen door de coronamaatregelen, alsof dat geen vitaal onderdeel is van gezondheid of leven. Zo ook met maatschappelijk welzijn, onderwijs en sociale contacten, sport, werk en ontwikkeling. De maatregelen worden door een deel van de bevolking ervaren als “niet evenredig” ofwel niet proportioneel. In een democratie telt elke stem.

Proportionaliteit is een vraagstuk, en alleen samen kunnen we het antwoord vinden.


[1] Mind the Gap – Covid-19 Vaccination in institutions while existing injustices exacerbate https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2020/12/09/mind-the-gap-covid-19-vaccination-in-institutions-while-existing-injustices-exacerbate/

[2] Wet Tijdelijke Maatregelen Covid-19 https://wetten.overheid.nl/BWBR0044337/2020-12-01

[3] College voor de Rechten van de Mens https://mensenrechten.nl/nl/coronavirus-en-mensenrechten

[4] Bericht Brief van 4 IC artsen: https://www.nrc.nl/nieuws/2021/01/31/maatregelen-eisen-te-grote-tol-a4029894

[5] blog: Beter geen harde aanpak voor relschoppers https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2021/01/29/beter-geen-harde-aanpak-voor-relschoppers/

Beter geen harde aanpak voor relschoppers

Op 24 januari 2021 ontstonden er rellen in het centrum van Eindhoven en andere steden, als een daad van protest tegen de corona-maatregelen, en naar aanleiding van de invoering van de avondklok. In reactie laten diverse politici weten dat ze voor een harde aanpak van de relschoppers zijn, en dat dezen strafrechtelijk vervolgd zullen worden. Het gaat in veel gevallen om minderjarigen en mensen onder de 25.

Uiteraard is zulk grof vandalisme niet toelaatbaar. Maar als ervaringsdeskundige op het gebied van dwangtoepassing in de (jeugd)psychiatrie wil ik benadrukken dat een harde aanpak van relschoppende jeugd en jongeren averechts werkt.

Isoleercel-reactie

Elke reactie heeft een oorzaak. Kijkend naar de rellen, en wetend van de sociale en fysieke isolatie, en de onmacht die kan optreden als gevolg van vrijheidsbeperking, moet ik toegeven dat een deel van mij het begrijpt. Ik keur de rellen af, maar ik begrijp het gedrag ergens ook wel. Het doet me denken aan toen ik zelf 16 jaar oud was, en ‘ter bescherming van mezelf’ in een isoleercel in de jeugdpsychiatrie werd opgesloten, zodat ik mezelf niet kon beschadigen. Ik vond het oneerlijk, want ik zat in een cel zonder dat ik een strafbaar feit had gepleegd. Op dat moment ontwikkelde ik gedrag dat ik nooit eerder had gehad, namelijk: ik ging schreeuwen en tegen de deur bonken. Dat was onmacht, en wanhoop. Ik wist niet hoe ik de situatie moest veranderen. Ik zag geen manier. En dus restte mij enkel nog schreeuwen en huilen. Ik heb de dekens kapot gescheurd. Het eten aan de muur gesmeerd. Ik was in verzet, en ik werd destructief, omdat ik de hoop aan het verliezen was. Ik was boos op de verpleging die me opsloot, en ik had het gevoel dat ze mij niet snapten. De verpleging koos een harde aanpak, met veel dwangmaatregelen in de GGZ (vastbinden, drogeren, separeren). Dat werd een vicieuze cirkel, waarbij ik bijna 2 jaar in een isoleercel-regime zat. Pas toen ik op een andere instelling kwam, werd het anders, en kreeg ik kansen om me te ontplooien. Dat maakte het verschil.

Uit eigen ervaring weet ik dus wat ‘escalatie door vrijheidsbeperking’ inhoudt, en hoe gevoelens van onmacht en uitzichtloosheid, totaal kansloos en machteloos zijn, kunnen doorwerken, en ervoor kunnen zorgen dat er excessieve reacties en escalaties plaatsvinden.

En ook het ‘vastzitten in het moment’ is voor mij herkenbaar. Mijn leven leek compleet voorbij toen ik in de isoleercel zat. Ik was 16, en ik had onvoldoende levenservaring om te overzien dat er nog een leven NA de isoleercel zou zijn. Het leek alsof dat het enige was wat er nog was. Mijn horizon was nog niet zo breed, en in het isolement zorgde ervoor dat wat er gebeurde ook heel heftig binnenkwam. (bijv. de contactmomenten met de verpleging in de isoleercel). Ik kon daardoor makkelijker meegesleurd worden in het moment, en heftiger reageren dan anders.

En het uiten van onvrede op ‘verstorende wijze’ herken ik ook wel. Zelf kon ik mij niet identificeren met de verpleging o.a. omdat zij me opsloten, en ik kon me daar niet bij neerleggen, het bleef schuren, waardoor ik volliep met weerstand. Ik zag dingen anders, maar daar was geen ruimte voor. Vanwege de onmacht en overmacht konden mijn emoties eigenlijk nergens heen, en zo ontstonden er ‘vreemde uitlaatkleppen’, zoals het kapotmaken van de isoleercel-matras.

Als ik naar de rellen kijk, dan zie ik een groep jongeren die vastzitten in het moment, en waarbij de opgekropte energie ge-explodeerd is, waarbij duidelijk uitgedragen wordt dat zij getergd zijn door vrijheidsbeperkingen, en dat er een grens is bereikt. Ik kan me voorstellen dat zij onmacht en onzekerheid ervaren, zeker gezien de leeftijd.  Ik kan me voorstellen dat zij geen idee hebben hoe ze die schurende pijn van de lockdown-maatregelen moeten kanaliseren, omdat dit een totaal nieuwe situatie is voor iedereen.

Veel jongeren zijn juist erg gevoelig voor de wereld om hen heen, maar zijn ook nog zoekend en experimenterend, en weten niet altijd hoe ze zich kenbaar moeten maken. Het opzoeken van grenzen hoort bij het leerproces van opgroeien, zo leert men waar de grens ligt.

Harde aanpak

“Zero tolerance” is de lijn die Rutte en Grapperhaus afkondigen, met een keiharde aanpak op straat, “supersnelrecht” en forse boetes, beslaglegging en celstraffen om de jeugd in te laten zien dat dit gedrag niet wordt getolereerd. “Dat tuig moet alles terugbetalen”. De gevolgen van persoonlijke aansprakelijkheidsstelling zijn ingrijpend, ook voor de ouders. Rutte wil geen sociologische verklaringen voor de rellen horen. En vele politici herhalen de roep om een harde aanpak.

De ondertoon die doorsijpelt via diverse media is ontluisterend, met opmerkingen zoals “met een strafblad kom je ook niet meer aan een baan”. Dat strookt niet met het krijgen van een tweede kans. Bovendien, de jeugd is de toekomst. De toon van het debat doet me afvragen welk doel men nastreeft met de roep om harde straffen? Gaat het om wraak, of gaat het om een veiligere samenleving?

De opmerking “ze zullen nog jaren moeten afbetalen” vind ik wraakzuchtig klinken, alsof het er om gaat om mensen hun toekomst af te nemen, te straffen en pijn toe te brengen. Terwijl de omstandigheden voor jeugd en jongeren tijdens de corona-lockdown al zo zwaar zijn, en het vandalisme wellicht ook samenhing met de onzekerheden en ontberingen die deze groep nu moet doorstaan. Zij vrezen wellicht sowieso al voor hun toekomstkansen, met een scholingscrisis, een corona-crisis, een klimaatcrisis, een economische crisis, een vluchtelingen-crisis, Toeslagen-affaire enz. Er ligt al een hele zware last op de schouders van de jeugd en jongeren. Gaan we ze nu serieus nog meer onder druk zetten?

Fouten maken is menselijk. “Thuis zit ik ook opgesloten, dus dan maakt een gevangenis ook niet meer zoveel uit” zei een jongere. Deze opmerking illustreert de onvolwassenheid in zijn wereldbeeld.  Is het zinvol om een onvolwassene keihard te straffen? Is het zinvol om groepen jongeren te straffen die meeloopgedrag en groepsdruk ervaren, die denken ‘dat het grappig is’ en de gevolgen op dat moment niet helemaal kunnen overzien. Natuurlijk moeten ze er een les van leren, maar om ze nu jarenlang te laten boeten en voor het leven te tekenen vind ik te ver gaan. Ik denk dat de meesten al wel beseffen dat het veel te ver ging.

Wat is het doel van straffen? Gaat het om wraak, of gaat het om het voorkomen van herhaling. Welk eindresultaat streven we na?

Celstraf leidt niet tot beter burgerschap. Een schuldenlast leidt ook niet tot beter burgerschap. Het zijn maatregelen waarvan je je kunt afvragen of deze gepast zijn als reactie op een eenmalige escalatie in groepsverband, zeker omdat het om jongeren gaat, en zeker omdat het in uitzonderlijk zware tijden gebeurd. Voor de strafmaat is ook een verschil of het een eenmalig incident is, of dat het om een raddraaier gaat. Hooliganisme is eigenlijk sowieso een uiting van opgekropte energie en competitiedrang. Sowieso heeft elke reactie een oorzaak. Eenieder zal zijn eigen redenen gehad hebben om te doen wat hij/zij deed bij de rellen. Daarbij zal niet iedereen bewust kwade opzet hebben gehad. Er is geen universele oplossing. Het enige dat past bij de menselijke diversiteit is maatwerk.

Maatwerk

Een conclusie die ook volgde uit de Toeslagen-affaire waar de desastreuze gevolgen van ‘de harde aanpak’ inmiddels zichtbaar zijn, is dat het beter is om maatwerk te leveren. Stel je voor, dat een van de relschoppers een minderjarig kind is uit een gezin dat jarenlang getergd is door de Toeslagen-affaire, en daardoor veel opgekropte energie had en werd meegezogen in de rellen, en dat die ouders nu meteen de 30.000 euro schadevergoeding weer af moeten geven, wat doe je een gezin dan aan?  Alle gezinnen en jongeren dragen opgekropte energie met zich mee in deze zware tijden van lockdown. Er zou gekeken moeten worden naar de individuele situatie, met als inzet: herhaling voorkomen. De levens van deze jongeren hoeven niet onnodig stukgemaakt te worden.

Inderdaad was het fout wat ze deden. En ze hebben veel leed veroorzaakt. Maar er dienen wel proportionele, billijke en redelijke vervolgstappen aan te worden verbonden. Daarbij dient ook de toekomst van de betrokken jongere niet uit het oog te worden verloren. Deze jongeren hoeven niet gebrandmerkt te worden, niet getekend voor het leven. Een kenmerk van een rechtstaat is immers dat mensen een tweede kans krijgen, en dat straffen naar redelijkheid worden ingevuld. De schade bij de ondernemers en overheidsbezittingen is groter dan het budget van de daders. Natuurlijk dient de schade vergoed te worden, maar niet ten koste van de daders. Want een oog voor een oog maakt iedereen blind. Het moet gaan over de-escalatie en een toekomst voor iedereen.

Laat deze pandemie niet de levens verwoesten van de jongere generatie. Laten we hun fout vergeven, en massaal de ondernemers steunen. Laten we ook vooral goed luisteren naar de jongeren, en zorgen dat ze verder kunnen, en ze de ruimte en hoop geven die ze nodig hebben. Laten we ze een tweede kans geven, en laten we ze leren wat het is om vanuit begrip, empathie en respect naar elkaar te kijken. Laten we ze leren wat werkelijk omkijken naar elkaar betekent, en laten we ze vooral leren dat het ondanks alles toch ook weer goed komt.  

Voor een grote groep jongeren zijn taakstraffen, boetes op maat, of een berisping wellicht gepaster. Daarmee wil ik het leed van de ondernemers niet bagatelliseren. De schade zou op andere wijze verhaald moeten worden. En misschien kan een taakstraf een creatieve invulling krijger ter ondersteuning van de ondernemers (bijv tbv bezorging). Dan kan het een soort win-win situatie worden, omdat de ondernemers geholpen worden, en de jongere ook verder kan met zijn/haar leven. Een slimme aanpak kan meer eenheid brengen in plaats van polarisatie.

“Als één persoon in de samenleving lijdt, lijdt de samenleving als geheel”

De-escalatie

Bij het voorkomen en oplossen van escalaties en dwang in de psychiatrie, is het allerbelangrijkste om contact te maken en te zorgen voor een goede zorgrelatie, waarbij de hoofdpersoon zich vrij voelt om open te zijn, zodat signalen opgepikt kunnen worden, waardoor preventie van crisis mogelijk wordt. De kans op crisis neemt af wanneer welzijn toeneemt. Dan is er vrede. 

Nu waren de rellen natuurlijk niet 1-op-1 vergelijkbaar met een psychische crisis, maar er zijn veel vergelijkbare aspecten. De politie zoekt naar signalen van mogelijke rel-locaties, zodat preventie van dergelijke incidenten mogelijk is. Daarnaast is er oprecht contact nodig, om de achterliggende motivatie en/of problemen bloot te leggen. Daarbij kan men denken aan triggers en stressors die hebben bijgedragen aan de toedracht van dat moment, die wellicht van persoon tot persoon verschillen. Hier ligt wellicht ook een taak voor de ouders of andere naastbetrokkenen naar keuze. Als de opgekropte energie geen uitweg heeft, dan neemt de kans op escalatie toe. En ook in een toenemend virtuele wereld, en in sociaal en fysiek isolement, is het enorm moeilijk om op te groeien omdat de ijkpunten van het ‘normale leven’ wegvallen en het virtuele leven zwaarder is gaan tellen.

De rellen konden enkel ontstaan op een bepaalde voedingsbodem, en in plaats van ons te richten op een schuldvraag en torenhoge straffen, kunnen we er ook voor kiezen om ons te richten op het leggen van een gezonde basis, en passende straffen te geven, en te proberen wat stress weg te nemen bij de jongeren, en ze er hoop voor terug te geven. Alleen samen verslaan we corona. Het heeft geen zin om een groep jongeren c.q. gezinnen financieel failliet te laten gaan om de ondernemers te redden. De vernielde spullen zijn vervangbaar, maar de toekomst van een jongere niet. De schade van de ondernemers kan beter uit een noodfonds o.i.d. betaald worden, want als er nu ook nog gezinnen ontwricht raken doen we misschien meer kwaad dan goed. De rellen zijn een drama voor alle gedupeerden. Maar laten we het niet nog erger maken.

Laten we de gezamenlijkheid benadrukken, en elkaar helpen waar dat kan. Laten we stoppen met wraak en verdeeldheid te zaaien, “zij tegen ons”, want dat werkt strijd en wrijving in de hand. De jongeren hebben enorm last van de lockdown, en wisten niet hoe ze dat moesten uiten. Of de reden nu verveling, frustratie of onmacht was, feit blijft dat de basis tekort schiet, en hun welbevinden niet goed in balans is. Vooral jongeren reageren nogal eens vanuit hun gevoel, en minder vanuit hun verstand. En vooral onder de huidige omstandigheden is het niet fair om ze volledig aansprakelijk te stellen, want de situatie van vrijheidsbeperking en crisis en onzekerheden heeft nu eenmaal een impact op mensen. En dit zijn jongeren. Die moeten de ruimte krijgen om van hun fouten te kunnen leren op een constructieve manier. Zij verdienen het om hier goed uit te kunnen komen, en alsnog prachtige volwassenen te worden. Dat is in ieders belang.

Boodschap

De rellen waren absoluut geen nette manier van aandacht vragen of onvrede uiten, maar het draagt wel een boodschap. Met al het geroep om een harde aanpak, dreigt men wederom voorbij te gaan aan het impliciete signaal dat met de protesten wordt uitgezonden. Voor mijn gevoel is het eenzelfde soort reactie als mijn reactie op de isoleercel, namelijk verzet en destructiviteit, rare uitlaatkleppen voor ongrijpbare onmacht en onzekerheid. Voor mij in de isoleercel als 16-jarige was het destijds een gebrek aan toekomstperspectief. Ik dacht dat ik er nooit meer uit zou komen, en dat gaf paniek. Ik dacht dat alles voorbij was en dat ik de boot had gemist. Mijn toekomst leek een zwart gat, alsof ik geen toekomst had. Ik zag enkel de isoleercel en ik voelde onmacht. Pas later leerde ik dat er nog een leven na de isoleercel was. Dat zag ik eerst gewoon niet. Het leek gewoon alsof mijn hele leven was ingestort. En ik werd gek van verdriet en wanhoop.

Ik denk dat dat in de buurt komt bij wat veel jongeren nu ook ervaren. Als je geen ervaring hebt met zulke moeilijke tijden, dan is het ook enorm moeilijk om het licht aan het eind van de tunnel te zien. Als je niet eens weet dat er nog ergens een lichtje brandt, en nooit eerder heb ervaren hoe het is om weer hoop te vinden in zulke diepe duisternis. Vergeet niet dat de jongeren ook het leed van hun omgeving zien, zoals ondernemers op de rand van de afgrond, werkeloosheid, armoede, corona-leed enz, bovenop hun eigen problemen. En zij weten dat zij de nieuwe generatie zijn, en dat ze de wereld van ons over zullen nemen. Ik kan me voorstellen dat het enorm overweldigend is, en dat de druk soms teveel kan worden. En ze kunnen nergens naartoe.

De rellen in Eindhoven en andere steden zijn geen ‘normaal gedrag’. Het zit niet in de aard van de jongeren of in de cultuur. Het is vooral een verschijnsel van de impact van de corona-maatregelen, en ik denk dat we dat ook als zodanig moeten benaderen. De jongeren hebben zich mee laten sleuren in een domme actie. Het is niet de eerste keer dat een domme impulsieve actie of een ‘internet challenge’ voor problemen zorgt. Maar leren gaat nu eenmaal met vallen en opstaan. Juist omdat het zo “on-Nederlands” is, kan men wel stellen dat het hier om een incident gaat dat is uitgelokt door de omstandigheden. Misschien was het een onvermijdelijk bijverschijnsel van de pandemie, en moeten we hier allemaal wat van leren.

De rellen hebben ons duidelijk laten zien dat de jongeren met een probleem zitten. En een harde repressieve aanpak is geen toekomstbestendige oplossing, maar maakt jongeren hoofdzakelijk kanslozer. Snelrecht doet geen recht aan de complexiteit van de situatie, en het verschil tussen raddraaiers een meelopers, en de mensen die spijt hebben dat ze zich mee hebben laten sleuren zonder na te denken over hun verdere toekomst. Als jongere heb je nu eenmaal nog heel wat te leren voordat je echt volwassen bent.    

Laten we erkennen dat de jeugd momenteel is omringd met talloze crisis situaties, en dat zij te weinig positieve ervaringen kunnen opdoen onder deze omstandigheden van lockdown en avondklok. Zij hebben meer manieren nodig om zichzelf te uiten en de opgekropte energie kwijt te raken. Daarom zijn er voor de rellen wel enige verzachtende omstandigheden, en misschien is een gebaar van een zachte aanpak nu juist het beste signaal om de hoop te doen herleven, met de boodschap dat we ons allemaal op de toekomst zullen gaan richten, opbouwend. Laten we ervan uitgaan dat de escalatie eenmalig was, en mensen een tweede kans geven, omdat we begrijpen hoe zwaar deze tijden zijn. En misschien kunnen we gezamenlijk de puinhopen opruimen en de schade herstellen, en er vooral ook voor zorgen dat iedereen een toekomst heeft na de corona-pandemie.

Zorgvuldigheid

Mijn oproep is dus: Bestraf de daders van de strafbare feiten op een passende manier, zonder daarbij hun toekomstperspectief in gevaar te brengen. Met pure intimidatie en spierballentaal kweek je geen gezonde samenleving. De jeugd heeft wijsheid nodig, en hoop. We leven niet meer in de tijd van ordinaire wraak en geseling. In een rechtstaat wordt er gekeken naar intentie, omstandigheden, draagkracht en draaglast, en re-integratie (zodat eventuele herhaling voorkomen kan worden). Het gaat erom om een veilige samenleving te creeren, en mensen te helpen hun draai te vinden (reclassering enz.). En in gevangenissen leert men vaak niet enkel goeds. Het is daarom ook zeer de vraag of dat middel van opsluiting bijdraagt aan het doel van vormgeven van een veilige en gezonde samenleving.

Het gooien van stenen is terecht een strafbare daad, maar men zou ook kunnen stellen dat het allemaal met een sisser is afgelopen en er vooral materiele schade is. Het meeste is vervangbaar. En er is nu al zoveel kapot, laten we stoppen met nog meer leed te veroorzaken. Geen snelrecht of harde aanpak, maar gewoon een gedegen rechtspraak, omdat het over jongeren gaat, en zijn/haar toekomst hangt af van deze ene pennenstreek, en er geen ruimte is voor fouten van het rechtssysteem en juridische missers zoals de Toeslagen-affaire. Het gaat om een unieke escalatie onder bizarre omstandigheden, die niet zomaar even afgedaan kan worden als ‘puur slecht gedrag’. Het was wel slecht gedrag, maar over de ‘kwade opzet’ valt te twisten. Het leek eerder op een soort tijdbommetjes die afgingen. Maatwerk is nodig.

Begrip

Omdat ik de opvallende gelijkenis zie tussen enerzijds de rellen en anderzijds mijn ‘isoleercel-reactie’ uit mijn jeugd, vind ik het nodig om mijn visie te delen. Een harde aanpak is geen oplossing en leidt alleen maar tot meer strijd. Met een benadering gericht op nieuwe kansen bereik je veel meer. Er dient aandacht te zijn voor de mens achter het gedrag. Ik pleit daarom tegen een harde aanpak van de relschoppers.  Ik ben voor een proportionele, weloverwogen, zorgvuldige, constructieve procesgang waarbij de toekomst van de jongere niet uit het oog wordt verloren. Gezien mijn persoonlijke ervaringen met gedragsescalatie na vrijheidsbeperkende interventies, kan ik enkel toegeven dat ik ergens wel begrijp hoe die wanhoop voelt, en hoeveel opgekropte energie er door vrijheidsbeperking ontstaat. En ik kan begrijpen dat de jongeren een bepaalde mate van ontreddering ervaren door alle strenge vrijheidsbeperkende maatregelen. Zij zien hun leven wegglippen, en het is onduidelijk voor hoelang. Dat leidt tot ongeremd gedrag, tijdsbommetjes. Vanwege mijn levenservaringen kan ik dat soort escalatie-gedrag beter doorzien en overzien. Als jongere had ik daar veel minder grip op. Daarom kan ik het de jongeren nu ook wat minder kwalijk nemen, hoewel ik het ook niet goed wil praten.

Feit blijft dat die opgekropte energie ergens heen moet. Hoe meer jongeren verdrukt worden, hoe meer probleemgedrag. De escalatie was ongekend, en ‘ondoordacht’ met bijv. live beelden op sociale media, hetgeen past bij het beeld van ‘tijdbommetjes’ en impulsiviteit, en niet bij beroepscriminelen. Laten we ons bekommeren om de onderliggende oorzaken van deze escalatie. Er waren al signalen van toenemende psychische problemen en eenzaamheid onder jongeren. Wellicht vraagt deze escalatie juist om een investering in de jeugd en jongeren, om ze overeind te houden. Dat is geen beloning van slecht gedrag, maar erkennen dat er een onderliggend probleem is, en dat deze escalatie in deze tijd geen ‘gewone reactie’ is. Je kan de jeugd niet zomaar aansprakelijk stellen zonder de context mee te wegen. De pandemie overstijgt elk voorstellingsvermogen. En de jeugd wordt daarmee het hardst geconfronteerd, omdat zij hun wereldbeeld nog aan het uitkristalliseren zijn. Willen we ze nu keihard straffen voor een primaire reactie op vrijheidsbeperking, waarop ze misschien niet eens heel veel grip hadden op dat moment, puur omdat de energie er vroeg of laat uit moest? Willen wij dat ze met een strafblad, een schuldenlast EN een depressie uit de pandemie komen? Of begrijpen we dat het een bizarre uitspatting was, hetgeen op zich wel vaker voorkomt onder de puberende generatie (gelukkig niet op de schaal van de avondklokrellen). Deze duistere tijden kennen al genoeg verliezers. Laten we de beste kant van onze menselijkheid laten zien.

Wat nodig is, is een zachte aanpak voor de jongere relschoppers, vanuit compassie, om alle schijn van onderdrukking weg te nemen, om nieuwe hoop te planten, en om ze ondanks alle perikelen alsnog een toekomst te gunnen. En omdat opvoeden met de harde hand nu eenmaal niet meer is toegestaan in Nederland (Jeugdwet 2007).

Falende rechtstaat: Toeslagenschandaal en GGZ doofpot

Falende rechtstaat – deel 1: de Toeslagenaffaire

De toeslagenaffaire is in Nederland een politiek schandaal waarbij ongeveer 26.000 ouders onterecht slachtoffer werden van fraudeverdenkingen met de kinderopvangtoeslag. Geselecteerd op basis van afkomst, werden deze ouders door de Belastingdienst van 2013 tot en met zeker 2019 aangemerkt als fraudeur, en kregen jarenlang te maken met onterechte boetes en tegenwerking, met verstrekkende gevolgen voor de getroffen gezinnen. Het rapport “Ongekend Onrecht” erkent de misstanden. Op 15 januari 2021 trad het kabinet af vanwege de toeslagenaffaire.

“Falende rechtstaat” zo klonk het eerder in de Tweede Kamer. Grote woorden over hoe het rechtssysteem heeft gefaald als het om de toeslagenaffaire gaat.

“Een misser van het rechtssysteem”… “beschamend”. Wat had ik die woorden ook graag willen horen als het gaat over dwang in de GGZ. Maar als het over de GGZ gaat, is een soortgelijke erkenning of schadevergoeding voor de slachtoffers nog ver te zoeken. Blijkbaar is een financiele misstap eenvoudiger aan de kaak te stellen dan het systematisch gebruik van geweld in de GGZ, terwijl het belang zeker even groot is, voor een gezonde samenleving.

Het verslag van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag “Ongekend Onrecht”, geeft als toelichting op de titel: “Ongekend, omdat het lang heeft geduurd voordat de omvang en ernst door de politieke en ambtelijke top werden erkend. (…).”

Falende rechtstaat – deel 2:  de GGZ doofpot

Het beschreven leed van de toeslagen affaire komt in de buurt bij GGZ leed, waarbij mensen ook op systematisch wijze slachtoffer worden van een harde aanpak, en zelfs fysiek geweld onder de noemer ‘gedwongen zorg’. Weliswaar niet op basis van afkomst, maar geselecteerd op basis van beperking en/of diagnose. En vooralsnog is dat onrecht in de GGZ nóg ongekender, omdat het om fundamentele mensenrechtenschendingen gaat en er nog steeds geen dergelijke erkenning is van het jarenlange diepe leed veroorzaakt door dwang in de GGZ.

Als activist probeer ik al jarenlang het onrecht dat plaatsvindt door dwang in de GGZ aan de kaak te stellen. Immers, opsluiting is geen zorg. Echte zorg is aandacht voor welzijn en herstel. Het toepassen van dwang in de zorg is repressie en mishandeling. Sinds 2008 is bovendien het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (UN CRPD) in werking getreden, en wordt dwang in de zorg expliciet als mensenrechtenschending gezien. Dat betekent dus dat dwang in de zorg verboden moet worden.[1]

Toch zijn er in Nederland nog steeds elk jaar duizenden slachtoffers van dwang in de GGZ, omdat de Nederlandse wetten (zoals Wet Verplichte GGZ) deze praktijken nog steeds toestaan. Dergelijke wetten zijn een obstructie voor de ‘klachtwaardigheid’ en ontvankelijkheid inzake klachten over dwangtoepassing, en dat maakt de slachtoffers rechteloos en machteloos. Bij dwangtoepassing wordt de wil van de persoon genegeerd, en wordt er over diens grenzen heengegaan, ook al verzet de persoon zich. Er zijn ontzettend veel klachten over dwang in de GGZ, maar deze klachten worden niet erkend door het Nederlandse rechtssysteem. Het is een doofpot.

Ik zal het falen van de rechtstaat inzake dwangtoepassing in de zorg in de volgende paragraaf illustreren met mijn persoonlijke ervaringen.  

Persoonlijke illustratie: GGZ en rechteloosheid

Ook mij is onrecht aangedaan door diverse organen die uit naam van de overheid handelden. Het is eigenlijk een klassiek verhaal van kindermishandeling in een instelling, waarbij ik werd opgesloten, platgespoten, vastgebonden en gevisiteerd vanwege psychosociale problemen. Dat begon in 1994. Ik was toen 16 jaar oud. Puur vanwege mijn status als GGZ-client raakte ik blijkbaar allerlei rechten kwijt, zoals het recht op vrijheid, zeggenschap en lichamelijke integriteit. Ik had opeens niets meer te zeggen over mijn eigen leven, werd niet serieus genomen, en mijn fundamentele rechten werden geschonden. De toepassing van dwang (isoleercellen, vastbinden, platspuiten enz.) als antwoord op “onrust” en zelfmoordpogingen zou voor “normale mensen” onder de noemer zware mishandeling vallen. Maar ik moest het maar accepteren als deel van het leven in de GGZ-kliniek. Ik ben langdurig in een isoleercel opgesloten, zonder strafblad of proces, maar puur omdat er geen tijd was en ze me poogden te beschermen tegen zelfmoordpogingen. Maar de rigide bejegening werkte averechts. Het was traumatisch.  (zie artikel: “16 jaar oud, depressief en gemarteld in de psychiatrie” [2] en “gender interrupted by forced psychiatry” [3])

Na deze ontwrichtende ervaringen in de GGZ (1994-1997), heb ik letterlijk op alle niveaus geprobeerd om mijn recht te halen, om erkenning te vinden, en deze misstanden uit te bannen.

Ik heb ongeveer 25 jaar lang de juridische weg doorlopen en alle beschikbare rechtsmiddelen in Nederland uitgeput inzake mijn eigen klachten. Maar helaas was dat zonder resultaat. Het is een waslijst van pogingen om toegang tot rechtspraak te vinden, zoals onder andere via de klachtencommissie, de ombudsman, media interviews, het College voor de Rechten van de Mens, een persoonlijk gesprek met Ab Klink destijds Minister van VWS, en ik heb zeer veel advocaten aangeschreven met meestal een afwijzing tot gevolg (“te complex, te lang geleden”). Uiteindelijk vond ik een advocaat, en kon ik aangifte doen bij de politie, en een artikel 12 Sv procedure, maar de Nederlandse rechtbanken startten geen onderzoek en wezen mijn klachten bij voorbaat af. Zelfs de UN Special Rapporteur on Torture heeft met de Nederlandse Staat gecommuniceerd nav mijn zaak (2014), maar de Staat reageerde ontwijkend en heeft de oproep van de VN-Special Rapporteur on Torture inhoudelijk niet opgevolgd. En in januari 2018 kreeg ik ook nog het bericht dat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens mijn zaak als “niet ontvankelijk” beschouwd (en dat ligt vooral aan de jurisprudentie van het Hof op basis van verouderde uitgangspunten), maar het doet onverminderd pijn. Al met al blijkt het dus zo te zijn dat er zelfs na 25 jaar procederen nooit een onderzoek is gedaan naar mijn klachten over vrijheidsberoving en zware mishandeling als minderjarige in een instelling. Ik kan het nog altijd maar moeilijk geloven dat er geen enkele manier is om mijn klachten te laten beoordelen door een onafhankelijk orgaan. En dat de GGZ-sector ‘immuun’ is voor de klachten, en dat het onrecht kan voortduren zonder dat er lering uit wordt getrokken, dat maakt mij nog steeds furieus. Het is erg moeilijk om nu nog geloof te houden in de rechtstaat.

En de juridische weg was niet mijn enige poging om erkenning te vinden voor de dwangtoepassingen waar duizenden mensen in Nederland mee zijn geconfronteerd. Ik heb het ook op politiek niveau geprobeerd door campagne te voeren, en door actieve bijdragen aan de consultatie voor de wetswijziging van de Wet BOPZ (Wet Bijzondere Opname in Psychiatrische Ziekenhuizen). Daarbij heb ik steeds benadrukt dat het wetsvoorstel WVGGZ in strijd is met het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (CRPD). Ook had ik een alternatief model uitgedacht op basis van Eigen Kracht-conferenties (het recht op een eigen plan), waarmee dwang voorkomen kan worden. Maar helaas is in januari 2018 de nieuwe dwangwet, de Wet Verplichte GGZ (WVGGZ), toch unaniem aangenomen door de Eerste Kamer. Persoonlijk achtte ik het eigenlijk ondenkbaar dat de Nederlandse wetgever het VN-Verdrag zou negeren en de WVGGZ toch zou aannemen. Bovendien gaat het hier om overduidelijke mensenrechtenschendingen, zoals bijv. het gebruik van “Zweedse banden” om mensen vast te binden die eigenlijk zorg nodig hebben. Ik kon me niet voorstellen dat de politiek hiermee akkoord zou gaan. Tot mijn stomme verbazing is dat echter wel gebeurd, en viel in januari 2018 ook deze hoop in duigen.

Het falen van de rechtstaat doet me enorm veel pijn. Ik ben zo extreem teleurgesteld in het hele rechtssysteem. Dat klinkt overdreven, echter, in de praktijk blijken de juridische klachtenprocedures een wassen neus te zijn, en de politiek negeert de mensenrechten uit het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen. Dat had ik echt nooit verwacht in Nederland. De woorden “falende rechtstaat” en “ongekend onrecht” resoneren daarom diep in mij. Ik heb er veel verdriet van dat de zorg geen zorg is, en het recht geen recht, en de rechtstaat geen rechtsstaat.

Na ongeveer 25 jaar juridisch procederen en bijna 20 jaar activisme tegen dwang in de GGZ, merk ik dat ik oprecht worstel met die falende rechtstaat. Mijn acties zijn namelijk gebaseerd op de veronderstelling dat ik in een rechtstaat leef. Het is soms heel moeilijk om nog hoop te houden dat er rechtvaardigheid zal zijn, en dat goede argumenten (zoals mensenrechtenverdragen) gehoor zullen vinden, en dat er een eerlijke afweging gemaakt zal worden.

Het feit dat er nu erkenning is voor het onrecht door de toeslagen affaire, geeft me de hoop dat er op een dag ook erkenning zal zijn voor het leed veroorzaakt door de GGZ doofpot.

Uitblijven van een remedie

Ik vind het erg wat de gezinnen is aangedaan door het Toeslagenschandaal. Het is ook goed dat zij gecompenseerd worden, en terecht dat er acties worden genomen ten aanzien van de verantwoordelijken. Wellicht is er ook nog een rol voor het College voor de Rechten van de Mens, want er zijn immers fundamentele rechten in het geding, zoals het recht op gelijkheid en non-discriminatie, en daar kan men niet lichtzinnig mee omgaan, vooral vanwege het karakter van systematische discriminatie op basis van afkomst. Dat is in Nederland strafbaar en verwerpelijk. Het anders behandeld worden vanwege een GGZ-label is ook discriminatie. En het discrimineren van meerdere kwetsbare groepen in de samenleving getuigt zeer zeker van een falende rechtstaat.

Maar ook het uitblijven van een remedie is cruciaal om een rechtstaat te doen falen. Mensen geven immers doorgaan wel aan wanneer er wat fout gaat, en proberen het vaak ook recht te zetten, maar er wordt zo vaak niet geluisterd naar wat iemand zegt, vooral wanneer er vooroordelen bestaan. En als je niet serieus wordt genomen, kan je je ook niet verdedigen. Grootschalige misstanden met veel slachtoffers, zoals de toeslagenaffaire, en ook de GGZ doofpot, zijn daarmee ook het bewijs van grootschalige discriminatie in het rechtssysteem.

Er is een probleem met het rechtssysteem zelf. Het Nederlandse rechtssysteem bedient vooral “de modale Nederlander”, en een diversiteit van mensen valt gemakkelijk buiten de boot als zij niet voldoen aan een stereotype plaatje. (Wederom kan ik ook uit eigen ervaring spreken: mijn hulpvraag aan een advocaat is voorheen wel eens afgewezen op basis van bijv. het niet hebben van een woonadres. Dus als dakloze was het toen onmogelijk om mijn recht te halen). Het systematisch uitsluiten van bepaalde groepen creeert een tweedeling in de maatschappij, want hierdoor raken bepaalde mensen bevoorrecht en anderen benadeeld, en dat veroorzaakt wrijving. Dit is waarom gelijkheid zo belangrijk is voor de hele samenleving. 

Ongezien

Ik voel die wrijving ook, en het ondermijnt het gevoel van gezamenlijkheid. Ook als ik kijk naar de toeslagenaffaire en denk: Waarom zij wel? Waarom de GGZ niet? Ik gun het de gezinnen dat ze gecompenseerd worden, maar ik kook van binnen omdat ik de rechtstaat zo hypocriet vind. Ze erkennen het ene wel, en het andere niet. Ik probeer al zo lang om gehoor te vinden, en ik ben echt niet de enige. Na zoveel mislukte pogingen zakt me de moed soms in de schoenen. Ik voel wat het onrecht en de rechteloosheid met me doet. Het maakt me boos en verdrietig. En om dan te zien dat anderen wel erkenning vinden voor hun leed, geeft een gevoel van minderwaardigheid en afstand. En waar kan je heen als het rechtssysteem niet werkt? Het was fout wat ze deden en ik ben beschadigd. Ik kan het niet accepteren. Men kan toch niet verwachten dat ik wegkijk van onrecht en het laat voortbestaan? Het moet opgelost worden. Dwang moet stoppen. Niemand zou zulke dingen nog mee moeten maken. Er moet geleerd worden van de fouten, zodat de wereld in de toekomst beter wordt. En mijn stem telt toch ook? Wat moet ik doen om gehoord te worden??  

Ik ben niet de enige die zich zo voelt. Terwijl de rechtstaat faalt, worden er veel mensen gekwetst. Talloze groepen zijn niet eens in beeld bij het rechtssysteem, puur omdat het bijvoorbeeld zeer moeilijk kan zijn om een bereidwillige advocaat te vinden om hen bij te staan. Denk bijv. aan dak- en thuislozen, migranten, GGZ clienten, minderjarigen, mensen met beperkingen, werklozen, mensen met taal- of cultuurbarrieres enz. 

Verharding

Ondertussen blijkt het aantal incidenten en de overlast op straat toe te nemen, zoals enerzijds ‘verwarde personen’, jongeren met messen, boze menigtes, maar anderzijds ook toenemend politiegeweld, stijging in dwangopnames, en steeds meer regels. Het lijkt alsof er een soort verharding zichtbaar is door alle lagen van de samenleving heen, waarbij toenaderen, uitpraten en oplossen niet genoeg prioriteit krijgt. Het probleem zit niet in een bepaalde sector of een specifieke groepering, zoals de Belastingdienst, de gezinnen, of de GGZ. Het is een probleem van de samenleving. De “incidenten” staan niet los van het geheel. Elke reactie heeft een oorzaak.

En misschien is een harde aanpak sowieso nooit een goed idee. Een harde aanpak werkt doorgaans averechts, omdat het voorbij gaat aan de onschatbare waarde van dialoog, contact en herstel, alsook de menselijke maat. Zowel de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende machten weerspiegelen de voorbeeldrol die de overheid vervult, en als deze organen een harde aanpak uitdragen, heeft dat een weerslag op de gehele samenleving, en dat kan leiden tot hetzes zoals de toeslagenaffaire of de GGZ doofpot, waarbij er geen oog meer is voor de persoon.

Enkel in een falende rechtstaat ontstaat de roep om een harde aanpak. In een werkende rechtstaat zouden problemen op respectvolle wijze het hoofd geboden worden, met respect voor ieders rechten, en gericht op maximale kansen voor eenieder. Elke persoon heeft recht op een gelijkwaardige respectvolle bejegening.

De menselijke maat

Het verslag “Ongekend Onrecht” concludeert dat er oog moet zijn voor de menselijke maat c.q. het toepassen van maatgevoel. De toeslagenaffaire is slechts een fragment van de falende rechtstaat, echter de roep om menselijk maatwerk is universeel, en zien we ook terug in de GGZ en andere sectoren. Ook het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen vraagt om maatwerk voor inclusie. De algehele menselijke diversiteit vraagt sowieso om maatwerk.

Rechtspraak

Het falen van de rechtstaat vraagt om een inhaalslag. Het rechtssysteem kan niet blijven zoals het nu is. Op het gebied van dwang in de GGZ schieten zowel de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende machten tekort in het beschermen van de grondrechten. Er is een grote verandering nodig in de rechtspraak, in lijn met de mensenrechten zoals o.a. het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen.

De Grondwet (artikel 94) stelt:  “Binnen het Koninkrijk geldende wettelijke voorschriften vinden geen toepassing, indien deze toepassing niet verenigbaar is met een ieder verbindende bepalingen van verdragen en van besluiten van volkenrechtelijke organisaties.” Dit betekent dat in het licht van de internationale bepalingen, o.a. de Wet Verplichte GGZ niet gebruikt mag worden als grond voor vrijheidsbeperking in de zorg, omdat daarmee de facto wordt afgeweken van de bepalingen uit het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen. Om de Nederlandse standaarden inzake vrijheid en marteling in lijn te brengen met de internationale standaarden, is het nodig om de nationale wetgeving, zoals de Wet Verplichte GGZ, de Wet Zorg en Dwang, en de Wet Forensische Zorg, te amenderen met de bepalingen uit het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen. De dwangwetten dienen dus vervangen te worden door zorgwetten, met daarbij dezelfde waarborgen als andere zorg, zoals het recht op volledige en betrouwbare informatie, het recht op vrije geinformeerde keuze en het recht om zorg te weigeren.

Verbod op dwang in de zorg

Een verbod (moratorium) op alle dwangtoepassingen in de zorg is dus nodig, hetgeen duidelijk maakt hoe groot de schrijnende tekorten aan goede ondersteuning zijn, met name in acute crisis situaties. Een “gebrek aan alternatieven” is geen legitieme reden om mensenrechten te schenden door dwangtoepassing. Er zijn ook plaatsen waar het wel lukt om dwangvrije ondersteuning te bieden, crisis te voorkomen, en dwangvrij te de-escaleren. Ieder mens heeft recht op de hoogst haalbare standaard van lichamelijke en geestelijke gezondheid. Dwangvrije ondersteuning is de nieuwe norm. Enkel zorg en ondersteuning op basis van vrije geinformeerde keuze is legaal.  

De Wet Verplichte GGZ, de Wet Zorg en Dwang, en de Wet Forensische Zorg zijn allen in strijd met het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen, en dienen als onuitvoerbaar te worden beschouwd. De bepalingen uit het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen zijn amendementen voor deze wetten en bieden het nieuwe kader waaraan getoetst dient te worden. Het recht op gezondheid is onderhavig aan progressieve realisatie waarbij rekening wordt gehouden met de beschikbare bronnen, echter, het vrijheids-element in het recht op gezondheid valt onder de politiek-civiele rechten (grondrechten) waarvoor geldt dat gestreefd dient te worden naar onmiddellijke realisatie. Dit betekent dat de rechtsprekende macht per direct dient te stoppen met het toestaan van dwang, en geen Crisismaatregel of Zorgmachtiging meer mag uitvaardigen.

In plaats van de client te dwingen zich te schikken naar de voorkeuren van de zorgaanbieder, dient het rechtssysteem juist de zorgaanbieder te bewegen om zich te schikken naar de wensen van de client.

Psychosociale ondersteuning hoeft niet gebonden te zijn aan een vaste locatie, maar kan in principe overal verleend worden. Gedwongen opname is dus achterhaald. De nieuwe focus ligt bij gelijkwaardige inclusie, welzijn en maatwerk. Wachtlijsten ondermijnen preventie en dragen bij aan escalatie en crisis. Het zorgaanbod moet zo snel mogelijk op peil gebracht worden.

De deuren van instellingen moeten geopend worden zodat mensen vrij zijn om te gaan (of komen). Experts, vrijwilligers, en/of mensen uit het eigen netwerk kunnen helpen om mensen te bevrijden uit dwangsituaties zoals Zweedse banden en isoleercellen, en helpen om alternatieven realiseren, waarbij de wens van de client en maatwerk voorop staan, om zodoende de client te ondersteunen bij welzijn, herstel en empowerment, en gelijkwaardige inclusie. Er dient voldoende budget beschikbaar te zijn, met urgentie, om een reeks van vrijwillige ondersteuningsopties te realiseren, om aan alle zorgvragen in de samenleving te kunnen voldoen. Kennisontwikkeling en training op het gebied van dwangvrije ondersteuning is eveneens nodig.

Erkenning en remedie van misstanden in de GGZ

Klachten over de GGZ dienen stuk voor stuk serieus genomen te worden, en toetsing zal plaatsvinden in lijn met het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen. Ook dienen alle slachtoffers in de gelegenheid te worden gesteld om hun klacht alsnog in te dienen, omdat dit voorheen niet of nauwelijks mogelijk was vanwege de achterhaalde dwaling van het rechtssysteem.

De GGZ doofpot is geen geheim, en de machthebbers beseffen wellicht inmiddels ook wel dat het zinloos is om het onrecht te ontkennen. Herstel van de rechtstaat is nodig, per direct, net als de slachtoffers van het toeslagenschandaal.

Dus wij, slachtoffers van dwang in de zorg, verzoeken de verantwoordelijken om, in navolging van de toeslagenaffaire en met het oog op gelijkheid en non-discriminatie, actie te ondernemen en de GGZ-doofpot open te breken. Het is de hoogste tijd dat de slachtoffers van dwang in de zorg ook erkenning krijgen voor het zware leed dat ons is aangedaan.

“Zoiets mag nooit meer gebeuren”, zei de demissionaire premier Mark Rutte over de toeslagenaffaire. De slachtoffers van dwang en mishandeling in de GGZ willen nu eenzelfde soort welgemeende excuses, erkenning, remedies, sancties en compensatie voor de mensenrechtenschendingen in de GGZ.

Elke dag dat dwang in de zorg toegepast wordt, is er een te veel. Voor de meeste politici is 24uur snel voorbij, maar 24uur in Zweedse banden of een isoleercel duurt enorm lang en kan een levenslang trauma opleveren, omdat je juist niet verwacht dat hulpverleners zoiets doen, waardoor de laatste hoop op begrip als het ware ook weg-ebt. Dwangtoepassing is mishandeling en kan geen zorg genoemd worden. Beschaving lees je af aan de manier waarop een samenleving met zijn zwaksten omgaat. En als er een lid van de samenleving lijdt, dan lijdt de samenleving als geheel.

Genoeg is genoeg. Het is 2021.

Als Nederland nog een rechtstaat is, dan kan het GGZ leed niet langer ongezien blijven, en zal er erkenning vanuit de wetgevende, rechtsprekende en uitvoerende organen moeten komen, omdat het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen ons daartoe verplicht. Maar ook vooral om recht te doen aan elke burger, en om de rechtstaat te herstellen, en om daadwerkelijk lering te trekken uit de gemaakte fouten. Het is tijd voor een historische revolutie in de GGZ, alsook een hervorming van het rechtssysteem om discriminatie en schending van mensenrechten uit te bannen.

Falende rechtstaat!

Beschamende misser van het rechtssysteem!

Zoiets mag nooit meer gebeuren!


[1] Artikel: Waarom gedwongen GGZ behandeling verboden moet worden, (29 maart 2016)  https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2016/03/29/waarom-gedwongen-ggz-behandeling-verboden-moet-worden/

[2] Artikel: “16 jaar oud, depressief en gemarteld in de psychiatrie” https://tekeertegendeisoleer.files.wordpress.com/2016/03/final_nl_persoonlijke-verklaring_16-jaar-oud-depressief-en-gemarteld-in-de-psychiatrie_maart-2016.pdf

[3] Artikel: “Gender interrupted by forced psychiatry”, https://tekeertegendeisoleer.files.wordpress.com/2016/10/personal-testimony_-gender-interrupted-by-forced-psychiatry.pdf

Mind the gap. COVID-19 vaccination in institutions while existing injustices exacerbate

The following blog post was published in 4 parts as a guest blog on COVID19 on the website of the European Disability Forum (EDF) under the section: Disability Realities: http://www.edf-feph.org/disability-realities  This is the full text.

Mind the gap. COVID-19 vaccination in institutions while existing injustices exacerbate

By Jolijn Santegoeds, 9 December 2020

The issue of vaccination of persons with disabilities in institutions brings many thoughts and questions. The prioritizing of access to vaccination by persons with disabilities in institutions is understandable. While the vaccination of persons with disabilities in institutions may sound like a simple solution, in practice, it is far from simple. The free and informed informed consent on vaccination of persons deprived of legal capacity and liberty must be guaranteed. The practical roll out of vaccination in mental health institutions will require a careful approach. The role of the pharmaceutical industry in the mental health sector may also carry some important lessons. Vaccination alone is not enough. The safest option is deinstitutionalization.  

Human rights emergency in mental health institutions

Covid has sharpened inequalities and has deepened human right violations.

All over Europe, mental health care is nowadays stripped off from the gains of past decades in terms of the availability of supportive therapies, social activities, leaves and visits. The core character of institutional settings have reverted back to confinement and medication, as if the mental health system lapsed back into the past century.

The situation is even worse in many places in Central and Eastern Europe, where the availability of supportive therapies in institutions had never been realized even before the pandemic, and in numerous places the the living conditions of persons in institutions are horrendous, with groups of people confined in degrading conditions, even lacking basic hygiene measures. (See e.g. Bulgaria[1], Ukraine[2])

Even before the pandemic, there was a pre-existing human rights emergency in many institutions, with numerous practices amounting to torture and ill-treatment, including large scaled preventative and arbitrary detention, the administration of mind-altering medication without consent, seclusion and restraint, even cage beds in some countries, and forced ECT (electro-convulsive-therapy). On top of that there have been repetitive scandals in the mental health sector of e.g. exploitation, unbearable neglect, and systematic sexual abuse, as well as persistent complaints about the harm done by psychopharma. In addition, the staff in institutions is usually tasked with arranging the institutional routines and has generally little time for individualized personal support. Even before the Covid pandemic the situation in the mental health case sector demanded urgent remedy.

Even before the pandemic, there was a call to abolish such institutions, and abolish forced treatments and any other practices which cause suffering and do not amount to recovery or wellbeing. Even before the pandemic, the neglect and torment in these places brought many people to tears, and repeatedly we, Europeans, said to ourselves this had to stop.

Covid doubled the emergency

Humanitarian crisis such as war, disaster or pandemic have shown to be absolutely devastating to the conditions in institutions, causing misery and suffering of the worst kind[3]. Considering that the mental health institutions were already unable to really meet the needs of the residents, further constraints are obviously taking a horrible toll. The measures such as lockdown made existing atrocities worse. (see Covid Disability Rights Monitor report)

Confinement, regimes of overmedication, minimized human contact, no social visits and no monitoring. At the same time there is an increased contraction risk due to staff rotations, and an increased mortality risk[4]. So while the situation inside these mental health institutions is worse than ever, the decision was made to lock the doors, leave these people fully on their own in dangerous situations, unable to leave, and without monitoring. In all those months of lockdown measures, the people in institutions suffered the most by far. Their lives have been frozen, while they were stuck at the bottom.

Deinstitutionalization during the pandemic

The only right thing to do now, is to make real and sustainable efforts to secure the rights of persons with disabilities. Overall this starts with protecting the very lives and basic living conditions. Practical tools and methods to achieve better living conditions are deinstitutionalization, ending forced treatments (including forced medication and Community Treatment Orders), involving persons with lived experience in the design and planning and transformation of services. The UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities (UN CRPD) offers a full set of human rights standards to be implemented.

Since the measures to protect against the covid virus will be in place for a prolonged period of time, action must be taken to transform the way support is given to persons with disabilities. The risk of contracting covid is not depending on the type of disability, it is dependent on where you live and how many people you are in contact with[5]. Deinstitutionalisation is the safest option.

There are actual developments which show it is possible to deinstitutionalize during a pandemic[6], without sending people away empty handed. Investments should be made in supporting independent living and family type care, which is far more adaptive to the individual needs of the person than living in institutional settings where the institutional interests prevail over the individual needs. The covid emergency once more underlines the increased risks and increased burden that people with disabilities face in seggregated settings. Also small group homes are not safe places, due to staff rotation. Personal assistance is on average 6 times cheaper than institutional care, and safer in times of a pandemic. Without investing in the communities, existing problems like poverty and a lack of community based support will remain the driver for (re)institutionalization. Especially when considering the increase in poverty, unemployment and increased support needs resulting from the pandemic, the need for true investment in inclusive communities is evident.

Prioritizing vaccination for persons with disabilities in institutions

Although the risk of covid contraction depends on the number of contacts, there is an increased risk on severity of covid infection and case fatality for persons with various types of disabilities. In order to protect the most vulnerable people from contracting the virus, and to ensure that nobody is left behind in getting access to vaccination, there is a good argument to prioritize persons with disabilities in institutions in the vaccination roll out.

But vaccination cannot replace deinstitutionalization. The risks of living in institutions are more than evident, and no longer can such grave suffering and immense violations of human rights be left unremedied in Europe. Any vaccination programme must be accompanied by a deinstitutionalization programme.

In addition, there are many considerations to be made regarding the practical organization of vaccinations in institutions. This starts by reflecting on how the vaccination is positioned overall, followed by practical concerns about the actual vaccination process of persons in institutions, and e.g. how to ensure that all persons will have the right to decide about vaccination themselves, including those who are deprived of legal capacity and liberty under the current systems. It appears to be a very complex issue.

Concerns about pharmaceutical marketing and the medical model

The first concern arises when noticing the typical patterns deployed by pharmaceutical markets. This could be the elephant in the room. For persons with psychosocial disabilities, the mistrust towards the pharmaceutical industry is real for many people. It is the result of oppression over decades. As a person with negative experiences with psychiatric drugs, a number of concerns regarding the vaccine development and its market positioning got my attention. There are  differences and similarities between covid vaccines and mental health medication.

First of all, covid is a traceable virus and its vaccine is merely a medical intervention, unlike the mental health field where diagnoses are ‘defined’, and pharmaceutical products have varying effects on people, including very harmful, disabling and detrimental effects. The pharmaceutical industry never came up with a sense of responsibility themselves for the known harm caused by their mental health medication[7], including its administration under force, which left many people traumatized.

There is a substantial difference to the degree of evidence based science behind medical interventions compared to the mental health medication, which has a far less credible basis. The argument that a medical condition would require a medical response is shared by many people. The vaccine development in itself is therefore a logical response to the pandemic.

However, as an observation, the publicity on the covid vaccination shows a disturbing overlap with the mental health marketing model, especially by linking medication (vaccination) to economic output and liberty. While obviously, vaccination is a health issue, and not an issue of liberty or economy. The publicity should better focus on “what does the vaccine do to a person” instead of semantecs about “expected economic outcome of taking medication”. Economy is a different sector, and pharmaceutical products should not be linked to such claims. Vaccination is a health decision and as such it requires detailed information about possible and expected health outcomes.

To share a critical view: The “economic burden of disease”-model is actually a default marketing model of the pharmaceutical industry, focussed on portraying needs and importance of treatment and often positioning medication as only solution (medical model).The marketing model of the “economic burden of covid-disease” corresponds with the marketing of the “economic burden of untreated mental health”, creating a fearful and costly image, coupled by raising high expectations about the pharmaceutical products, such as the vaccines efficacy above 90%. Obviously, the pharmaceutical industry represents the medical model, and as such, they act in a tunnel vision of promoting medication, as seemingly “quick solutions”, pushing any alternatives to the shadows.  And indeed, when you ask the medical sector to come up with a solution for the pandemic, it may not be surprising they come up with a medical tool. And indeed vaccination could actually be an effective way to prevent and reduce the spread of the pandemic.

Yet, the alarming part is that in parallel with the horrendous situation in institutions under Covid measures, the pre-existing situation in mental health institutions already highlighted the risks of a singular focus on the medical model, and on risk-management instead of ‘recovery-management’, forgetting to focus on quality of life, merely locking people up, claiming how vulnerable they are without medication. In parallel, the focus on vaccination and lockdown-measures is currently similarly overshadowing the quality of life in institutions.  Perhaps it is good to stay critical to the developments. Similar to the mental health advocacy, a strategic critical counterpressure to ensure balance of perspectives may be needed, especially when noticing the striking overlap of market positioning and medical model tunnel vision, which seems to leave out the human rights context of those concerned, deliberate or not. 

Concerns about possibly ‘partially experimental’ vaccines on persons with disabilities

Another concern regarding the role of the pharmaceutical industry surfaces in the practical choice to prioritize persons with disabilities for receiving the first batches of vaccination. Considering the fact that the development of the vaccine was done under extreme time pressure, and testing processes were speeded up, the vaccine may not feel equally safe to all people, and some would call it ‘partially experimental’ vaccines. Vaccination will require trust in the integrity of the sector. Subjecting persons with disabilities to the first batches of possibly ‘partially experimental’ medication evoked many thoughts about whether this is coincidentally resembling scandals of medical and scientific experimentation on this group of persons, or whether it presents a genuine act of caring. An indicator of integrity could be whether actions be taken to prevent any harm, such as guaranteeing the free and informed consent of each individual.  (also see next page)

Vaccination alone is not enough

And while millions of euros go to the pharmaceutical industry, people are stuck in institutions devoid of humanity. Their heightened risk to covid contraction is defined by the fact that they are institutionalized and therefore exposed to a higher number of contacts, while their lives have been put on hold under terrible circumstances. This is at its core a social injustice. Yet the vaccine will not remedy this social injustice. The pre-existing human rights violations such as deprivation of liberty under horrible conditions will continue also after vaccination. What does it mean to save a life? It is time to step up to the next level, and take action to end institutionalization.

What if we would invest the same commitment to making the society safe and inclusive for all, and besides vaccination, also focus on deinstitutionalization, hygiene, healthy living, personal protection, and smart inclusive solutions? Politicians have shown it is still possible to travel with hygiene and protection measures, so why not make efforts for everyone’s freedom?

Can we restyle the community, instead of detaining ‘the vulnerable’? Did the lockdown of institutions save lives, or did it mostly wreck lives? What if we will make limitless efforts for inclusion instead of exclusion? Can we do it better from here?

Broaden the approach: A social approach to the covid emergency.

Next to the medical model approach to covid, which currently entails waiting for the vaccine, there is also a social approach, aiming at safe inclusion and equality, leaving no one behind.  Deinstitutionalization is the first step, and urgent policies should enable people to move out of institutions. Budgets and systems be ready for organizing community based support, relocate institutional resources to community based support, person centered, with personal assistance and budgets to enable independent living or family type care, in line with the person’s will and preferences, with equal opportunities.

The social model of covid is also important when thinking about the right to say no to vaccination. E.g. What would happen if a person in an institution refuses the vaccination. Would that have reprisals to liberty, making it more or less a Community Treatment Order where liberty is conditional to medication? This also applies to staff who may face requirements of vaccination by their bosses.

In case of refusal, the alternative would probably be to cope in the way as prior to the vaccine, and e.g. wear masks. If only non-vaccinated people will wear a mouth mask, it may lead to discrimination. Since the vaccine may not protect 100%, it could be advised to still wear a mask until the virus has reduced enough. Then the masks would just be in place a bit longer, making it invisible who got vaccinated or not.

Taking into account the need for deinstitutionalization, the need to reduce risks also for the future, and the right to free and informed consent on vaccination, including the right to refuse vaccination, it is evident that vaccination cannot be the only action undertaken to counter the covid-19 pandemic. Deinstitutionalization and full realization of the UN CRPD is the only way to protect the world from similar ravages in the future.

Practical concerns about free and informed consent in vaccination in institutions

In order to make decisions, people need information about the options and consequences, and some persons may have support needs in understanding the information or in identifying their preferences. However, if the person is deemed incapable (which may be often the case in institutions), and while taking into account the existing oppression, it may be hard to have a meaningful conversation with the staff. In a worst case scenario people may not even be informed but just rounded up not knowing what is happening, or assuming it is just any medication. And in fact, institutions may have undue influence since they do have a stake, e.g. simplifying policy making with mass vaccination.

Any instance of vaccination mispractice should be reported, and the place to report mispractices should be known to the public. Abuse may include: influencing decision-making, denying or forcing vaccination, reprisals or manipulation, unfriendly service.  Active monitoring is recommended, e.g. interviewing people in institutions about the process of decision making and vaccine provision.

Perhaps the staff in institutions may not be the right ones to communicate or administer the vaccination. Especially in the context of forced placement and forced treatment, the staff in the institution may not be fully trusted by the users, and existing conflicts between staff and user can give complications (e.g. default rejection). Persons in restraint and seclusion are probably devoid of any social relation that would enable them to have a meaningful conversation with any of the staff. External persons, such as NGOs could perhaps come in as a neutral person to discuss this particular decision on vaccination. Moreover, all persons under forced treatment, forced placement and guardianship need to be contacted by a neutral person for the purpose of decision making on vaccination, since the element of involuntariness indicates they have a current disagreement with their existing network. The persons under guardianship, forced placement or forced treatment should be free to appoint their own assistant or person of trust to communicate their choices. Perhaps monitoring bodies, NGOs, other social service staff etc. can be useful to enable persons to make a decision independent from the guardian or institution. In some institutions this would be hundreds of persons.

Especially in neglected places, where meaningful conversations are unikely to happen, it may be crucial to bring the necessary information inside actively, targetted to the users. It could also give staff a guidance in how to deal with the situation, how to have this conversation. For the purpose of information inside institutions, perhaps a video could be made, to inform people in institutions of their rights and what is at stake with the choice of vaccination. People and groups could watch the video, and be informed. This could alleviate the staff, who can still engage in individual support.

Another suggestion is a local decision support council to support the users in the the decision making process and assist with information and consultation, e.g. comprising NGOs or family members.

The information provided to people inside and outside the hospital should be the same. Many persons with psychosocial disabilities are able to understand also general and complex information, and keeping this away from them may cause mistrust. Regular news or information should be provided and be available in the same detail as to others (and people can decide for themselves if they want to read it or not). Simple information should be provided in addition. Witholding information causes distrust and is illegal.

Vaccination process

Perhaps, in practice a vaccination team may enter an institution to perform the vaccinations there, or a box of vaccinations is distributed to hospitals. This could lead to a number of problems. In fragile systems, boxes with vaccines could even be stolen and never reach the persons with psychosocial disabilities, especially in places where exploitation and abuse of patients is wide spread and unremedied. In case of a visit of a vaccination team, persons could be pressured to make urgent decisions while the team is there, or being told it is their only chance (now or never). The residents should be informed well in advance when the vaccination would be possible, to be able to make their own decision, which may take some time to weigh to pros and cons.

If a person is in a crisis, it may not be the right moment to discuss or administer vaccination. A person with an acute psychosis or being overmedicated may actually not remember it afterwards. This cannot be handled lightly. Enough time and support must be given to the decision making processes. If the vaccines would just be available at the institution, it could allow for “vaccination whenever the person is ready”, yet the mere distribution of boxes could also lead to unmonitored practices and undue influence, especially since disregard for legal capacity of residents inside institutions is often deeply rooted and embedded in cultures, and unlikely to change without making any exceptional efforts.

Especially in regards to persons under full and plenary guardianship, forced placement or forced treatment it may not be wise to just let institutions handle the vaccinations themselves, and it would be better if the process was embedded with external safeguards.

Specific needs

The idea of a simple uniform procedure with mass line ups or quick group injections cannot be applied, since all the residents have the right to free and informd consent, and they have individual needs as well. The actual diversity inside institutions is wide ranging and very mixed in practice.

People in institutions may have certain individual needs during vaccination, e.g. based on a disability (e.g. going slowly step by step, needing a support person, feeling safer not being alone in the hours after vaccination), but also regarding culture (customs) or gender (e.g. gender based violence). These needs are often intertwined with psychosocial disability, and must be accomodated in line with the will and preferences of the person. E.g. after gender based violence, a gender preference regarding nurses who administer the vaccine may be perceived as a need rather than a preference. A person with a phobia for germs may not feel comfortable in group line ups. When a person is desoriented, perhaps the vaccination can be made a memorable moment, e.g. unlike regular injections, or e.g. distribute certificates of proof. Each person is unique. In practice this will mean that a careful approach, enabling variety and flexibility is needed, to adapt to individual needs.

When a vaccination team visits an institution, they should probably visit more than once, in case people need more time for the decision. The team could announce immediately that they will come back at another date, in case people have not made their decision yet. This will also allow persons in very severe mental health crisis to possibly recover before making the choice in a more calm state. Psychosocial disabilities are characterized by fluctuations, and e.g. moodswings may cause a person to make a choice and think differently about it the next day. In case the person rejects the vaccine and later changes their mind, this should be possible. The vaccination preferrably should not be a “one day event”. A proper and respectful vaccination process requires sensitivity to individual needs.

The vaccination roll out in institutions needs a hybrid mix of hospital staff and external parties to bring the needed level of communication and trust, and to ensure a fair process to the participation of residents in the decision making and vaccination process.

After vaccination, people may also need a debriefing and follow up on how they feel. They cannot be left neglected directly afterwards, ‘as if nothing happened’. They could have side effects or an allergic reaction, or feel scared or anything else. Most of all, they cannot be left in the current conditions in institutions, exposed to a range of human rights violations and neglect. This time, their lives must be saved for real.

Combine vaccination, with decision support, monitoring, alleviation and deinstitutionalization

Any vaccination programm in mental health institutions should be coupled with a support system for decision making, and a deinstitutionalization programm.

Visiting institutions for vaccination should be combined with monitoring, which can start with simple observance of the living conditions, and e.g. ranking the priority for deinstitutionalization, alleviation and urgent action on a scale 1-5 (1 = immediate action or abolition, 5 = voluntary and acceptable). The ranking can be done per person, per group, per institution, and will enable follow up action.

In order to react instantly to some of the inhumane conditions in institutions, an alleviation budget must be present to lift the most pressing burden currenly imposed on the residents of institutions. Alleviation could comprise urgent action to ensure dignified living conditions, sanitary and hygiene provisions, food and healthy living, personal protection such as masks and so on. It also comprises ending solitude and neglect by e.g. psychosocial support, therapy options, enabling outdoor activities, social activities. This is the moment for true saviour.  

A moratorium on new admissions is needed, and community based support must be readily available. Doors must be unlocked so that people are free to leave. Support should be disconnected from location, and be free from coercion. Everybody can flourish with the right kind of support.

There must be a timely follow up action to vaccination in institutions. Vaccination must mark the start of extended efforts at all levels, united in the priority to end institutionalization and to improve the quality of lives of those concerned. The united push for deinstitutionalization during the covid-tragedy with all its utmost darkness brings a thin ray of hope that amidst of all the hurt also something positive could emerge in the form of a historical development of human rights as part of the human response to the grave and systematic suffering in institutions.

Let the vaccination process be the start of truly supporting the lives of persons with disabilities, and ensure no further harm is done to this group, and not abandon them again after vaccination, but ensure they have a life worth living.

What if the vaccination team would be a rescue team, to free the people from the shackles?[8]

A social twin track approach to vaccination

The roll out of a vaccination programme actually offers the opportunity to reach out to each citizen, to check if every person is okay, and to offer support where needed. The process of administering or inviting each person for vaccination, could be used to identify other needs simultaneously, e.g. by adding other professions or dimensions to the vaccination roll out, such as mechanisms for poverty relief or screening for other needs, turning the vaccination roll out into a hybrid holistic health protection programme.

As a result of the pandemic and pre-existing situations, people may be exposed to very hard circumstances and conditions, and have other pressing needs besides a vaccination. Currently, the vaccination process could offer a window of hope to people in need, from victims of domestic violence to those facing poverty, from persons subjected to coercion to persons left in unbearable neglect. People may actually be hoping to find relief out of urgent problems their lives. It would be painful if the vaccination team would just leave after giving the vaccination, giving the impression that a life was saved, while leaving the person under circumstances that need urgent remedy.

Health extends beyond vaccination

The vaccination process could be strengthened by adding other expertises, and focus on saving lives holistically. In fact, a holistic approach to health should be the norm. The WHO constitution states: “Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not merely the absence of disease or infirmity.” The UN CRPD calls for the removal of barriers that hinder full participation. In addition, the current situation under the covid pandemic demands taking action on many levels to protect the health of the population as a whole[9]. Community based services and mental health programmes have been disrupted while people suffer under the impacts of covid[10]. To really safeguard health, the vaccination process should reach out further than just the medical model, and encompass sensitivity to other needs as well.

Sensitization to individual needs

The vaccination process could e.g. be sensitive to spot personal needs regarding poverty, domestic violence, loneliness, disability and support, household, unemployment, broken business, housing needs, education needs, discrimination, cyber bullying, suicidal thoughts, substance abuse, etc. In institutions specific attention needs to be given to human rights abuses such as the use of restraints, solitary confinement, forced drugging, forced ECT, detention in institutions, and other practices that are in violation of the UN CRPD. Human rights violations must be brought to an end immediately. In this way, the vaccination team could become a rescue team, and the social approach to vaccination could bring us closer to a world with human rights for all.

The vaccination process gives the opportunity to reach out to those who are in need, and enable community based support. It could e.g. start with a questionnaire to spot people in need, or promoting a help line to mobilize support, or providing direct support or referral to specialized supports services and resources.

The needed attention to individual free and informed consent to vaccination, as well as realizing a decision making support mechanism to ensure free and informed consent of persons deprived of legal capacity or liberty, would already mean a sensitization to the social context of the person concerned prior to vaccination. On top of that, a further social approach must be added to the vaccination process, to ensure every citizen is safe, and nobody is left behind with unmet needs.

While governments invest in damage control to the business sector, there is a clear need to also invest in supporting people everywhere to fulfill their basic needs and to prevent harm to their health, including mental health and suicide prevention[11]. To support each life, regardless of the type of needs, would be an act of equality and non-discrimination.

Holistic health protection

And while covid spreads sadness and fear, people hang on to the hope that times will get better, and that the world will build back better post covid. A holistic health protection programme would reflect a fuller notion of the right to life and the diversity of needs. A vaccination roll out twinned with a proactive outreach programme aimed at providing supports where needed, could actually save lives, and increase resilience, and may as such give the feeling of hope, emergence, growth and new possibilities towards overcoming hard times. A holistic health protection programme, connecting the vaccination process to the identification and relief of urgent needs, could potentially reach the most marginalized, those furthest behind, or those who may not be able to find support on their own. Such a twin track approach is practical and useful for sustainable development.

Moving to a better future

Especially now, it is important to bring out humanity’s best side, and do more and do better. Fighting the pandemic is not only the work of health care professionals, it is a job of us all, to ensure that every person is well. Nobody has to be jobless if they are willing to support another. Also, modern technologies offer new possibilities of remote support and remote monitoring. With concerted efforts based on the UN CRPD, nobody should have to live in an institution, and certainly not be tied up or coerced. The burden of the lock down measures can be spread more equally. It is time to make efforts for the freedom and the rights of persons with disabilities on an equal basis with others.

The vaccination process offers a window to reflect on approaches to health protection. The vaccination roll out could be used to simply administer injections under the medical model of covid. Yet, the actual health needs of the populations are going beyond a vaccination only. So when the vaccination process will need to be sensitive to individual needs anyway, then why should it not be fully sensitive to the diversity of actual needs, and take a holistic health approach, fully supportive of the right to life of each individual, regardless of the type of needs, and starting with those in the most disadvantaged positions.

Humanitarian investment

Economic crises in the past decade have been met with huge economic responses, where governments invested large sums of money in e.g. the banking sector, airlines, etc. to “save” these business entities. This was often at the expense of austerity cuts to the provisions for persons with disabilities, who were left to suffer without proper support while the exorbitant high incomes for company management remained in place.  And the human rights violations in institutions and in the community towards persons with disabilities have continued to exist, while the rest of society was enjoying an economic recovery. Yet, economy should serve the people, and not the other way around. Economists should use their skills to foster development, instead of using economy against us.

Now the world faces a humanitarian crisis, and we demand an equally big investment in humanitarian support. Every life is worth saving. It is time to reach out to those who are in the most horrible conditions. For example the situation in Bulgarian “social care homes”[12] cannot be left unremedied any longer, and the plan to close these institutions by 2027[13] is by far not enough, as that is obviously an unacceptable time for persons to be tied up in metal chains! Immediate release is needed, in every country in Europe. Nobody should live in shackles. All over the world people are freed by NGOs from shackling. Europe must do the same. 2021 should be the year of liberation from the pandemic, yet also from endemic human rights violations against persons with disabilities.

The vaccination process and the covid pandemic as a whole force us to think about what it means to have a life, and what it means to save a life. Even before the covid pandemic, the UN CRPD urged states to take action to end the marginalization of persons with disabilities. The current humanitarian crisis only increases the need for humanitarian investment.

The fact that the world can actually change is unfortunately also illustrated by the covid pandemis, and moreover the world’s response thereto. It is now time for the awareness that we can and must do better to protect the lives of persons with disabilities. The vaccination process could be a starting point to ensure eveyone has a life worth living.

What if the vaccination teams would really comprise a social rescue team?

Could we make the world a better place?


[1] https://www.coe.int/en/web/cpt/-/council-of-europe-anti-torture-committee-urges-bulgaria-to-stop-physical-ill-treatment-of-psychiatric-patients-and-social-care-residents-and-to-immedi

[2] http://www.edf-feph.org/newsroom/news/statement-we-strongly-condemn-appalling-human-rights-violations-pliskiv

[3] https://www.covid-drm.org/statements/covid-19-disability-rights-monitor-report-highlights-catastrophic-global-failure-to-protect-the-rights-of-persons-with-disabilities

[4] https://www.hsj.co.uk/coronavirus/deaths-of-detained-mental-health-patients-double-due-to-covid-19/7027601.article

[5] https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S193665742030100X

[6] https://www.childreninadversity.gov/docs/default-source/other-publications/aspires-familycare-v4.pdf?sfvrsn=2

[7] https://mhe-sme.org/wp-content/uploads/2019/01/MHE-SHEDDING-LIGHT-REPORT-Final.pdf

[8] https://www.koshishnepal.org/humanity-in-dark-room-and-metal-chain/

[9] COVID-19 Disability Rights Monitor (covid-drm.org)

[10] The impact of COVID-19 on mental, neurological and substance use services (who.int)

[11] In Japan, more people died from suicide last month than from Covid in all of 2020 – CNN

[12] Council of Europe anti-torture Committee urges Bulgaria to stop physical ill-treatment of psychiatric patients and social care residents and to immediately cease the shameful practice of using chains as a means of restraint – 2020 News (coe.int)

[13] Bulgaria to close 28 mental health facilities over ‘unacceptable’ conditions | Daily Sabah

Iemand shocken totdat die stil wordt?? Dat is geen zorg, maar marteling!

De recente berichten over het gebruik van stroomstootwapens (tasers) in de GGZ, in de isoleercel nota bene, zijn ronduit afschuwelijk. (Zie o.a. EenVandaag van 5 sept 2017,  Psychiatrische patient getaserd in separeercel: http://binnenland.eenvandaag.nl/tv-items/76489/psychiatrisch_pati_nt_getaserd_in_separeercel )

Uiteraard is Stichting Mind Rights, net als velen, verbolgen over het gebruik van stroomstootwapens (tasers) in de GGZ. Iemand shocken totdat diegene stil wordt is geen zorg. Dat is ouderwetse tucht en heeft niets met welzijn te maken! Dergelijke maatregelen zijn een overduidelijke schending van mensenrechten.

De Verenigde Naties (VN) leverde al verschillende malen kritiek op het gebruik van dwangmaatregelen in de Nederlandse GGZ, en roept op tot een algehele beeindiging van dwang in de zorg. (Zie ook de leeslijst met aanvullende informatie onderaan dit artikel.)

Ook leverde de VN al in 2013 kritiek op Nederland aangaande het gebruik van tasers, omdat de inzet van tasers doorgaans de drempel naar geweldsinzet verlaagd, en het risico op letsel en zelfs de dood wordt onderschat. (zie o.a. EenVandaag, 31 mei 2013, Kritiek VN op brede inzet tasers bij Nederlandse politie:  http://www.eenvandaag.nl/justitie/46037/kritiek_vn_op_brede_inzet_tasers_nederlandse_politie )

In 2013, toen de Nederlandse staat zich moest verantwoorden aan het VN Comite tegen Foltering (CAT Committee) werden zowel dwang in de GGZ, als de inzet van tasers (en ook veel aspecten van het Nederlandse immigratiebeleid) als onderwerpen van marteling, foltering en wrede, inhumane en vernederende behandeling of bestraffing aangemerkt. (Zie ook het originele rapport, CAT/CO/NLD/5-6, van het VN Comite tegen Foltering (CAT Committee) over Nederland: http://tbinternet.ohchr.org/_layouts/treatybodyexternal/Download.aspx?symbolno=CAT/C/NLD/CO/5-6&Lang=En  )

Het is totaal onbegrijpelijk dat de inzet van allerlei omstreden middelen (dwang, tasers) in Nederland anno 2017 nog steeds toeneemt, in plaats van afneemt.

En hier blijft het niet bij.

Ook de oudere vorm van stroomstoten in de GGZ is aan een comeback bezig. We hebben het over Electroshocks (ook wel Elektro-Convulsie-Therapie, ECT, genoemd). Stichting Mind Rights heeft viavia cijfers toegeschoven gekregen over het gebruik van ECT in Nederland, zelfs onder dwang. De cijfers zijn ronduit schokkend: Ik citeer:

“Uit een analyse van de meest recente declaratiedata door Vektis blijkt dat er in 2014 in de curatieve gezondheidszorg 13.867 keer ECT is toegepast, bij 966 patienten. In 2015 was dit 14.858 keer bij 966 patienten. Omdat in de langdurige GGZ de toepassing van ECT niet apart als verrichting wordt geregistreerd, zijn daarover geen cijfers te melden.

Uit de Bopzis-registratie en Web based Survey van de Inspectie Gezondheidszorg (IGZ) blijkt hoe vaak GGZ-instellingen ECT behandelingen onder dwang melden. In de jaren 2014, 2015 en 2016 is dit respectievelijk 26, 28, en 27 keer het geval geweest.”

(zie hier een kopie van de brief van het Ministerie van VWS, waar deze data op te vragen zijn).

ECT antwoord VWS 22 mei 2017_Noname1.jpeg

Er worden dus vele duizenden Electroshocks per jaar uitgevoerd in de Nederlandse GGZ!

Hierbij wordt een weefselbeschadiging opgeroepen, waarbij men hoopt dat hiermee het problematische gedrag afgewend kan worden…

Stichting Mind Rights is verbijsterd er anno 2017 nog zoveel Electroshocks worden toegepast in Nederland. In feite heeft een klap met een honkbalknuppel ongeveer hetzelfde effect als een stroomstoot om iemand “stil” te krijgen. Maar dat kan absoluut geen zorg genoemd worden!

Dit soort “behandelmethoden” zijn een gevolg van een compleet verkeerde beeldvorming en denkwijze over GGZ-problematiek, waarbij een GGZ-probleem wordt beschouwd als een defect in een individu, terwijl het veel meer om psychosociale samenloop van omstandigheden gaat. Ook Professor Jim van Os beschrijft de noodzaak van vernieuwde beeldvorming rond GGZ-diagnostiek in zijn werk (www.schizofreniebestaatniet.nl).

En ook het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen volgt deze lijn, en stelt dat een “beperking” niet in de persoon zit, maar in de samenleving waar barrieres zijn. De samenleving is niet berekend op de daadwerkelijke diversiteit van mensen. Dat moet dus veranderen. Iedereen hoort bij de samenleving, en gezondheidsstatus mag geen voorwaarde zijn voor participatie, en geen reden voor uitsluiting.

Nieuwe GGZ
Wat nodig is, is zorg die gericht is op inclusie en het behoud van rechten, en respect voor de wensen en voorkeuren van de persoon zelf.

Het opleggen van vrijheidsbeperking op grond van beperking is in strijd met mensenrechtenverdragen. GGZ-diagnoses zijn bovendien niet objectief toetsbaar, hetgeen dergelijke vrijheidsbeperking uitermate arbitrair en willekeurig maakt. Gedwongen opnames en andere dwangtoepassingen in de GGZ zijn daarmee juridisch achterhaald.

Ook vanuit sociaal en ethisch perspectief is dwang in de zorg achterhaald. Controle en zorg zijn twee totaal verschillende zaken. Helaas gaat de huidige “oude GGZ” vooral over controle, en niet zozeer over welzijn. Daarom is er een “nieuwe GGZ” nodig, en daar wordt op veel plaatsen al hard aan gewerkt. Clienten, familie en hulpverleners willen al jaren van dwang af, en er worden tal van inspanningen verricht om goede, dwangvrije zorg en de Nieuwe GGZ te realiseren.

Zie bijvoorbeeld het Dolhuys-manifest http://hic-psy.nl/dolhuysmanifest/

Er is ook een brede een actieve stroming tbv “de Nieuwe GGZ” op internet, zie http://www.denieuweggz.nl/ en social media.

Maar de Nederlandse overheid toont totaal geen leiderschap voor de alom beoogde verandering van dwang naar zorg. Terwijl er toch duidelijk een inhaalslag te maken is.

Helaas heeft de overheid de geoormerkte budgetten voor het landelijke dwangreductie-project “Dwang en Drang” in 2012 stopgezet, terwijl de zorg nog lang niet op een acceptabel nivo is gebracht. De Nederlandse politici schijnen zich niet druk te maken over de kwaliteit van de GGZ, en ze lijken te wachten tot het probleem zichzelf oplost??? Terwijl we het hier over fundamentele mensenrechtenschendingen hebben: een taser gebruiken IN een isoleercel.. Terwijl iemand al naakt is, en kwetsbaar… Dat is bruut machtsvertoon, buiten alle proporties.

AFWACHTEN is niet de juiste houding als het gaat om mensenrechtenschending.

Wat nodig is, is proactief beleid om dergelijke mishandelingen te voorkomen. Er is MEER INVESTERING en LEIDERSCHAP nodig, om het hele GGZ-systeem te transformeren, van oud naar nieuw, van dwang en tucht naar echte zorg. Van uitsluiting naar inclusie.

Vandaag is iedereen nog steeds geschokt over het gebruik van de taser in de isoleercel in de GGZ. Maar hoe zit dat morgen, of na het weekend?

De gruwelen en tekortkomingen in de zorg zijn een terugkerend onderwerp in de media. Maar toch gebeurt er steeds niks wezenlijks… En de situatie is werkelijk afschuwelijk.

Tasers en Electroshocks, isoleercellen en vastbind-riemen, dwangmedicatie, en allemaal met risico op dodelijk afloop.

De lijst van onmenselijke en levensgevaarlijke “incidenten” gaat door en door.

Dit gaat niet over incidenten, dit gaat over een structureel probleem!
WANNEER IS HET ERG GENOEG OM DAADWERKELIJK IN ACTIE TE KOMEN?
DIT PROBLEEM GAAT NIET VANZELF WEG!

De GGZ voldoet totaal niet aan de eisen van deze tijd.

Blijven we “goedkope stroomstoten” uitdelen om mensen “rustig” te houden, of gaan we ons echt bekommeren om elkanders welzijn, en daar de bijbehorende moeite voor doen? Dat lijkt me een zeer belangrijke vraag.

De overheid dient ervoor te zorgen dat de trend van toenemende hardhandigheid in de GGZ gestopt wordt. Afwachten is allang geen optie meer. Het gaat hier over grove mensenrechtenschendingen. Wat nodig is, is actief beleid voor verbetering van de GGZ.

Weg met wetsvoorstel Verplichte GGZ
Wetsvoorstel Verplichte GGZ moet van tafel, aangezien dit wetsvoorstel over dwang, tucht en hardhandigheid gaat, en niet over daadwerkelijk zorg in lijn met de mensenrechten. Dit wetsvoorstel is in strijd met de mensenrechten en daarom onuitvoerbaar.

Ditzelfde geldt ook voor Wetsvoorstel Zorg en Dwang, en Wetsvoorstel Forensische Zorg. Al deze dwangwetten zijn gestoeld op achterhaalde visies over “de zogenaamde heilzaamheid van dwang” (Oude GGZ). Maar dwang (opsluiten, vastbinden, platspuiten, taseren) is niet heilzaam en draagt NIET bij aan welzijn of herstel. Het is alsof je straf krijgt voor het hebben problemen! Echte zorg is aandacht.

Er is een geheel nieuw wetsvoorstel nodig, in lijn met het gedachtengoed van de Nieuwe GGZ, en het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen. Dit wetsvoorstel dient goede zorg te regelen in plaats van dwang, zodat een tekort aan goede zorg nimmer meer kan leiden tot een noodgreep naar dwangmaatregelen.

ZORGTEKORTEN ZIJN ONACCEPTABEL!
DIT KAN NIET ZOMAAR VOORTBESTAAN.

Wat zal de politiek nu aan deze akelige impasse van groeiende zorgtekorten en groeiende dwang gaan doen????

Op dit moment liggen de wetsvoorstellen over “gedwongen zorg” (WVGGZ, WZD en WFZ) in de Eerste Kamer voor behandeling.

Op 16 mei 2017 was er bij de Eerste Kamer in Den Haag een Deskundigenbijeenkomst over deze wetsvoorstellen over dwang in de zorg, zie ook mijn verslag op: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2017/05/18/verslag-van-deskundigenbijeenkomst-gedwongen-zorg-16-mei-2017-bij-eerste-kamer/

Of lees het officiele verslag op: https://www.eerstekamer.nl/9370000/1/j9vvhwtbnzpbzzc/vkf3atsoy0zv/f=y.pdf

Helaas werd de deskundigenbijeenkomst bij de Eerste Kamer gedomineerd door bijdragen van de oude stempel (de Oude GGZ).

Op 27 juni 2017 , kwamen de vragen van de Eerste Kamer fracties online ter beschikking, zie: https://www.eerstekamer.nl/9370000/1/j9vvhwtbnzpbzzc/vkffiugwvf7u/f=y.pdf

Helaas getuigen ook de vragen van de Eerste Kamerleden niet echt van een bewustzijn van de noodzaak tot verandering van de GGZ. De vragen gaan nauwelijks over welzijn of zorg, maar vooral over de nadere invulling van de diverse procedures, rolverdelingen, verantwoordelijkheden, kostenverdelingen enz. Men lijkt nauwelijks te beseffen over welke praktijken het hier gaat….

Enkel de SP en Groenlinks stelden naast technische vragen ook enkele kritische vragen rond de ethische aspecten van dwangtoepassing in de zorg, en de relatie met mensenrechten (CRPD artikel 12, 14 en 15, dwz het universele recht op handelingsbevoegdheid (zelfbeschikking), vrijheid, en vrijwaring van marteling en wrede, inhumane en vernederende behandeling of bestraffing).

Deze vragen zullen beantwoord worden met een Memorie van Antwoord. Hiervoor houden we de website van de Eerste Kamer in de gaten, https://www.eerstekamer.nl

Vermoedelijk komt er daarna een plenaire behandeling in de Eerste Kamer en een stemming over deze wetsvoorstellen. Het is nu dus enorm belangrijk om de Eerste Kamerleden te overtuigen van de noodzaak van de realisatie van een Nieuwe GGZ, en het voorgoed afschaffen van dwang in de zorg.

De Eerste Kamerleden kunnen op dit moment de Nieuwe GGZ maken of breken.

*

Maar de echte hamvraag voor iedereen is:  Is dit onderwerp, en de algehele verontwaardiging over het gebruik van tasers in de isoleercel van de GGZ volgende week ook nog in beeld? Of gaan we dan weer over tot de orde van de dag, in de “stilte” die we voor onszelf creeren door alles wat onplezierig is weg te duwen en buiten beeld te houden, en onszelf voor te houden dat geluk technologisch maakbaar is met behulp van een paar stroomstoten en andere repressieve taferelen uit de Oude GGZ?

Of gaan we het nu echt anders doen.
Gaan we samen bouwen aan de Nieuwe GGZ, en een geestelijk gezonde samenleving, en mensenrechten voor iedereen?

***

Nadere leeslijst voor aanvullende informatie:

Blog: Waarom gedwongen GGZ behandeling verboden moet worden: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2016/03/29/waarom-gedwongen-ggz-behandeling-verboden-moet-worden/

Blog: Advies aan Eerste Kamer inzake Verplichte GGZ: Regel zorg in plaats van dwang! https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2017/03/26/advies-aan-eerste-kamer-inzake-verplichte-ggz-regel-zorg-geen-dwang/

Artikelen uit de Campaign to support CRPD Absolute Prohibition of Commitment and Forced Treatment: https://absoluteprohibition.org/

*

6 June 2017, UN Special Rapporteur on Health, “World needs “revolution” in mental health care” : http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/DisplayNews.aspx?NewsID=21689

UN OHCHR, A/HRC/35/21 Report on the Right of Everyone to Mental Health, by UN Special Rapporteur on the Right of Everyone to the Highest Attainable Standard of Physical and Mental Health, see: http://ap.ohchr.org/documents/dpage_e.aspx?si=A/HRC/35/21

UN OHCHR, A/HRC/34/32, Report on Mental Health and Human Rights, see: http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/RegularSessions/Session34/Pages/ListReports.aspx

UN CRPD Committee’s General Comment no1. on CRPD article 12 Equal recognition before the law: http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/CRPD/Pages/GC.aspx

UN CRPD Concluding Observations on European Union (CRPD/C/EU/CO/1) and the Guidelines on CRPD Article 14 (2015).

UN CRPD Committee’s General Comment no5. on CRPD article 19 The right to live independently and to be included in the community: http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/CRPD/Pages/CRPDIndex.aspx

 

Oproep: Kom in actie tegen dwang – zaterdag 6 mei in Utrecht

GEEF VRIJHEID DOOR GOEDE ZORG!
Bevrijdingsmanifestatie tegen dwang in de GGZ
Zaterdag 6 mei 2017 –van 15.00 tot 17.00u, Utrecht (Mariaplaats)

Protestactie voor menswaardige GGZ  & herdenking van GGZ-leed
www.ggzleed.nl

 

Op zaterdagmiddag 6 mei organiseren wij in Utrecht een actie tegen dwang in de GGZ. Dit is 1 dag na Bevrijdingsdag, en 10 dagen voor de deskundigenbijeenkomst in de Eerste Kamer over de wetsvoorstellen over dwang in de zorg (WVGGZ, WZD, WFZ).

Het begin en eindpunt is de Mariaplaats, nabij Utrecht Centraal Station.
(klik hier voor plaats en route). De actie begint om 15.00u (verzamelen vanaf 14.00u).  Aan het einde van de protestmars zal Eerste Kamerlid Marleen Barth de actieboodschap in ontvangst nemen bij de Mariaplaats. Zie ook het programma van de actie.

De actie is een protest tegen dwang in de zorg, en in het bijzonder ook tegen de wetsvoorstellen die dwang faciliteren. Wij pleiten voor goede zorg en voor mensenrechten (CRPD). De huidige wetsvoorstellen maken dwang ruimer en zelfs grenzeloos. Wij willen dat de overheid een transitiebeleid naar dwangvrije zorg installeert.

Regel zorg in plaats van dwang
“Dwang is een akelig overblijfsel uit het verleden van de psychiatrie. Het is een schending van mensenrechten” stelt de initiatiefneemster van de actie, ervaringsdeskundige Jolijn Santegoeds van de actiegroep Tekeer tegen de isoleer! (Stichting Mind Rights). “De wetsvoorstellen verruimen de mogelijkheden voor dwang. Maar dwang helpt niet. Het maakt het juist erger. Dus verbied dwang, en regel goede zorg.”

Demonstratie
De demonstratie zal tussen 15.00 en 17.00u een ronde door de binnenstad van Utrecht maken. Er zal tevens worden stilgestaan ter herdenking van de slachtoffers van schadelijke psychiatrie, van toen en nu. Het begin en eindpunt is de Mariaplaats, nabij Utrecht Centraal Station. Iedereen kan deelnemen aan de actie.

Er is een actie-website opgezet: www.ggzleed.nl met nadere informatie en de mogelijkheid om ervaringen te delen.

 

Nadere toelichting:

Dwang is geen goede zorg.
Er is nog steeds te weinig tijd, aandacht en flexibiliteit in de GGZ. Daardoor krijgt niet iedereen goede zorg, maar worden er primitieve “noodmaatregelen” gebruikt, zoals dwang: overmeesteren, drogeren, opsluiten, vastbinden enz. Vrijheidsbeperking en de ontneming van fundamentele rechten heeft niets te maken met goede zorgverlening, maar is een akelig overblijfsel uit het verleden van de psychiatrie. Dwang is een schending van mensenrechten, o.a. erkend onder het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen.

Goede zorg kan dwang uitbannen.
Een zorgzame benadering van moeilijke situaties is mogelijk, en kan crisis en dwang voorkomen. Maar dit vraagt meer tijd, aandacht, en flexibele mogelijkheden. Er is een inspanning nodig om het zorgaanbod op het gewenste peil te brengen, om de tekorten aan goede zorg op te lossen, en dwang uit te bannen.

Nieuw wetsvoorstel biedt geen verandering!
De huidige 3 wetsvoorstellen over dwang in de zorg: Verplichte GGZ, Zorg en Dwang, en Forensische Zorg, verruimen de mogelijkheden voor dwang, en regelen geen zorg. Dit biedt geen oplossing. Wat nodig is, is goede zorg, en geen dwang.

 

Herdenking GGZ-leed
Schadelijke praktijken in de GGZ veroorzaken al eeuwenlang veel leed. De term “zorg” is door de eeuwen heen veelvuldig misbruikt als argument voor segregatie. Onder het nazi-programma Aktion T4 in WO2 zijn vele patienten vermoord, omdat zij als “last” en “bedreiging” voor de samenleving werden gezien (alsof zij geen deel uitmaken van de samenleving?).  In plaats van een warme schouder, ontwikkelde de GGZ een harde hand. Dit veroorzaakt veel leed.

In de huidige wetsvoorstellen over dwang (WVGGZ, WZD en WFZ) zien we nog steeds een tendens van segregatie en hardhandig “aanpakken” . Maar hardhandig ‘corrigeren’ van mensen totdat zij ‘goed genoeg ’ worden bevonden om aan de samenleving deel te ‘mogen’ nemen,  is geen rechtschapen doel van de geestelijke gezondheidszorg. Dit is tucht, en geen zorg.
Dwang kan volgens de wetsvoorstellen ingezet worden op voorwaarde dat andere zorg niet beschikbaar is. Dit is een schandalige constructie als men kijkt naar huidige tekortkomingen in het GGZ-aanbod.

Door het GGZ-leed van toen en nu te herdenken, benadrukken we de waarde van elk individu. Elk leven is waardevol, en elke persoon is het waard om moeite en inspanningen te leveren voor inclusie en gelijke rechten.

Onze gedachten gaat uit naar de vele slachtoffers van dwangtoepassing en misstanden in de GGZ. Wij betreuren het vele leed dat de GGZ veroorzaakt, en wij beseffen dat veel leed, inclusief dwang, te voorkomen is door goede, tijdige, passende zorg. Hiervoor is een cultuurverandering nodig.  GGZ-leed kan niet langer als “normaal” beschouwd worden. GGZ-leed is onnodig. Goede zorg is mogelijk, mits de overheid hier prioriteit aan geeft.

Wij benadrukken dat elke persoon de moeite waard is, en recht heeft op de best mogelijke zorg, en dat verder leed voorkomen moet worden. Wij wijzen de overheid op het primaire beginsel: Doe geen schade. Wij roepen de wetgevers op: Verbied dwang, regel goede zorg!

Kom in actie
Het is de hoogste tijd om nu voorgoed af te rekenen met dwang in de zorg. Dit is de taak van onze generatie onder het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen.

Dwangtoepassing is achterhaalde dwaling van de GGZ. Innovatie is nodig. Elke persoon is waardevol, en elke persoon heeft recht op goede zorg. Dwang dient verboden te worden. Zorg moet gaan over welzijn. Laten we samen zorg dragen voor een dwangvrije toekomst, en de mensenrechten uit het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen ook in de Nederlandse GGZ realiseren.

Juist nu het wetsvoorstel in de Eerste Kamer ligt, is het belangrijk om een krachtig signaal af te geven, voordat het te laat is.

Doe ook mee, en kom op zaterdag 6 mei naar Utrecht.
Laat je stem horen tegen dwang in de zorg!

GEEF VRIJHEID DOOR GOEDE ZORG!
Bevrijdingsmanifestatie tegen dwang in de GGZ
Zaterdag 6 mei 2017 –15.00-17.00u, Utrecht

Protestactie voor menswaardige GGZ  & herdenking van GGZ-leed

Meer informatie staat op www.ggzleed.nl

 

 

 

Hoop in duigen. Stank voor dank – WVGGZ unaniem aangenomen door Tweede Kamer

Gisteren, op 14 februari 2017, stemde de Tweede Kamer in Den Haag over Wetsvoorstel Verplichte GGZ. Ik volgde de stemmingen online. Het wetsvoorstel werd met algemene stemmen aangenomen, unaniem dus. Er was geen enkel tegengeluid.  Dit is een absoluut dieptepunt.

Onze jarenlange acties lijken totaal geen effect te hebben gehad.

De Nederlandse politici hebben zojuist unaniem een wet aangenomen die in strijd is met de huidige mensenrechtenstandaarden, zoals het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (UN CRPD). Bovendien gaat de WVGGZ niet over kwalitatieve zorg, maar over dwang, en dat is een achterhaalde benadering van psychosociale crisissituaties. Wat nodig is, is goede zorg, geen dwang. Maar de politici misten dit inzicht volledig. Zij stemden massaal voor dwang in plaats van zorg. Niemand toonde vernieuwende inzichten.

Hoe kon dit gebeuren??? 

Hebben wij niet genoeg gedaan?  Maar we hebben alles gedaan wat we konden doen. Vanaf 2008 heb ik heel veel tijd energie gestoken in het reageren op alle aspecten van het wetsvoorstel. Ik heb vele stukken geschreven, alternatieven bedacht (zoals Eigen Kracht-conferenties) en officiele stukken van de VN aangeleverd die duidelijk maken waarom dwang in de GGZ een schending van de mensenrechten is. We hebben aldoor constructief meegedacht over betere oplossingen, en elke mogelijkheid aangegrepen om te participeren, zelfs op eigen initiatief.  Ik heb mezelf zo vaak op de tweede plaats gezet, en zoveel tijd en energie opgeofferd gedurende dit traject. Het doet nu ontzettend veel pijn om te zien dat dat eigenlijk allemaal voor niks is geweest. Het is stank voor dank.

Het enige wat men heeft overgenomen is het recht om een eigen plan te maken om daarmee de crisissituatie af te wenden (artikel 5.5). Maar de onderliggende normen en waarden die aan dit alternatief ten grondslag liggen worden hierbij niet overgenomen. Het eigen plan is bijgeplakt als extra mogelijkheid binnen de bestaande kaders en marges. Dus in plaats van een fundamentele visieverschuiving en cultuurverandering, van beheersen naar zorg, blijft men stug de oude kaders hanteren zoals onder de BOPZ, gericht op ingrijpen, maar dan ruimer, met in de WVGGZ meer beheersmatige maatregelen in plaats van minder. Dit druist tegen de hedendaagse ontwikkelingen in de GGZ-sector in (zoals het Dolhuys-manifest voor separeervrije GGZ in 2020). De politici laten nota bene het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen links liggen!!!!  

Ik ben er echt stuk van. Alle politici kiezen voor beheersmatige inzet onder het mom van zorg. Hoe kunnen ze dit nu niet snappen?

En zien ze niet wat ze doen met ervaringsdeskundige activisten?
Als ik geen onrecht had meegemaakt tijdens mijn GGZ-mis/behandeling, dan was ik misschien nooit ervaringsdeskundige geworden. Maar als goede burger kan ik niet wegkijken bij onrecht, en voel ik mij geroepen om er iets aan doen. En nu ben ik elke dag bezig met trauma’s die elk mens liever zou vergeten.  Ik doe dat als vrijwilliger, onbetaald, levend van minimum-inkomen, net boven de armoede grens. ( en ik ben eigenlijk afgestudeerd als ingenieur Duurzame Bedrijfsvoering, waarmee ik wellicht wel een goed modaal inkomen en waardering had kunnen oogsten). De keuze voor activisme is meer een noodzaak dan een vrije keuze, omdat ik het als mijn burgertaak zie, om onrecht te signaleren en aan de kaak te stellen, met het doel om anderen dit leed te besparen. Maar er is nauwelijks echte erkenning en waardering voor het werk wat wij doen. Onze standpunten en opvattingen worden terzijde geschoven. Er was niet eens discussie…..  9 jaar lang actief ageren tegen een wetsvoorstel, en nog krijgen we stank voor dank.

Het is eigenlijk nog steeds net alsof ik tegen een muur van een isoleercel praat.

En wat verwacht de politiek nou van mij als burger? Dat ik nog 20-30-40 jaar mezelf uithol met onbetaald werk zonder waardering?  Dat ik uiteindelijk mijn mond wel zal houden??  Verwachten ze dat ik op deze manier nog vertrouwen kan hebben in de politiek? Jaar na jaar, heb ik alles gedaan wat ik kon om dit wetsvoorstel tegen te houden. Maar blijkbaar was het niet genoeg. Maar wat is dan wel genoeg???? Hoeveel is er nodig om door te dringen bij de politici?? Er is blijkbaar geen menselijke maat.

Is de democratie dood???
Is de rechtsstaat dood???
Het lijkt er wel op.
Mijn hart breekt echt. 

Het kost me op dit moment echt grote moeite om het geloof in het goede van de wereld vast te houden.  Ik ben er echt ziek van. Waar moet ik de kracht vandaan halen om te blijven proberen, om het als mens op te nemen tegen dit machtssysteem? Ze geven niks om hoe ik me voel, en om hoe velen zich voelen. Al ga ik op mijn hoofd staan, ik krijg geen gehoor…. Niks lijkt te helpen.

Het is een virtuele isoleercel waarin ik ben buitengesloten, en de politici zitten gezellig met zichzelf te babbelen (met hun achterlijk dikke salaris)….  Harteloos!!

Ik voel vooral pijn en verdriet. Ik moet herstellen van deze zware klap. Ik heb echt een deel  van mijn levensenergie besteed aan het ageren tegen het wetsvoorstel Verplichte GGZ, en er is niet eens een serieuze discussie geweest  – niet bij het Ministerie tijdens de consultatie, en niet bij de Tweede Kamer…..  Geen enkel gehoor voor het brede, wereldwijde verzet tegen dwang.

Maar ik ga het niet opgeven (die lol gun ik ze niet).
Ik probeer te denken: same shit, different day.
Ik weet hoeveel ervaringsdeskundigen, en ook zorgprofessionals en familie/naasten, er achter me staan, en dat zijn er veel. Ik voel de pijn die velen dragen. Ik voel de breedgedragen behoefte aan verandering van de GGZ. Ik voel het verschil tussen goed en fout. Ik wil mezelf trouw blijven, en ik kan niet wegkijken van het onrecht. Ik wil mensen die dwang ondergaan niet de rug toekeren. Zij moeten weten dat ze niet alleen zijn, en dat er mensen zijn die voor ze vechten. Dat er WEL mensen zijn die er iets om geven, en dat wij niet zullen rusten voordat dit grote onrecht verdwenen is uit onze samenleving.  

 Als eerste beginnen we om de stukgeslagen hoop weer terug in elkaar te puzzelen.
Het is ditmaal een erg ingewikkelde, en zeer frustrerende puzzel.

 

Furieus om eenzijdigheid van Tweede Kamer bij wetsvoorstel Verplichte GGZ

Vorige week, op donderdag 2 februari 2017 ging ik naar de Tweede Kamer in Den Haag om het plenaire debat over Wetsvoorstel Verplichte GGZ (WVGGZ) bij te wonen als toeschouwer, omdat ik exact wilde weten wat er met dit wetsvoorstel gebeurt. Het plenaire debat begon om 16.00u.

Het debat is terug te vinden op https://debatgemist.tweedekamer.nl/debatten/wet-verplichte-geestelijke-gezondheidszorg en een samenvatting is te lezen op: https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/plenaire_verslagen/kamer_in_het_kort/zorg-centraal-nieuwe-wet-verplichte-ggz

Ik was aanvankelijk nog hoopvol dat er politici met kritische standpunten zouden zijn, maar het liep al snel uit op een grote teleurstelling. De aanwezige Kamerleden bleken het wetsvoorstel eigenlijk allemaal te steunen, en hadden vooral vragen over de details van de procedure, maar gingen niet in op het feit dat dwang uitgebannen moet worden vanwege zorgkwaliteit en mensenrechten. Het ontbrak de politici aan echte visie. Het was echt een akelig debat.

Het debat bestond uit 2 termijnen; 2 rondes met vragen van de Kamerleden en antwoorden van de staatssecretaris en minister. Het was een plenair debat, maar toch waren er slechts een handvol politici, namelijk 8 sprekers van diverse partijen, en daarbij de minister van VWS (Schippers), de staatssecretaris van VWS (van Rijn), en de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (Dijkhoff).

Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! / Stichting Mind Rights was al sinds 2008 bij de consultatie van de WVGGZ betrokken, en heeft op elk thema en per artikel kritiek en verbeteropties aangeleverd (Manifest 1 t/m 6[1]). We hebben zelfs een complete alternatieve besluitvormingsprocedure uitgewerkt:  het “Eindhovens Model” met Eigen Kracht-conferenties om dwang en crises te voorkomen, waarvan vervolgens een pilot-project is gestart, gesubsidieerd door het ministerie van VWS. Ook hebben we allerlei jurisprudentie van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (UN CRPD) aangeleverd aan de beleidsmakers en politici, zoals de Guidelines on CRPD Article 14[2] waarin duidelijk uiteengezet wordt waarom gedwongen GGZ-behandeling een schending van de mensenrechten is. Ook hebben we eind 2016 een petitie ingediend bij de Tweede Kamer, getiteld: Wetgevers: Regel zorg in plaats van dwang![3]

Toch stond er op de website van de Tweede Kamer geen enkele inzending van Mind Rights in het rijtje van stukken en position-papers voor de behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer, waardoor het lijkt alsof men ons niet serieus neemt.

 

Ik hoopte vurig dat er tijdens het debat over Wetsvoorstel Verplichte GGZ een politicus zou opstaan om te zeggen dat dit hele wetsvoorstel in strijd is met het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (UN CRPD), en dat dit hele wetsvoorstel geen doorgang kan vinden. Maar het liep anders. Er was nauwelijks fundamentele kritiek op dwang in de zorg. De politici leken het op hoofdlijnen allemaal met elkaar eens – terwijl het toch een enorm controversieel onderwerp is, dat overal in het land discussie geeft, behalve blijkbaar in de Tweede Kamer, die op dit vlak erg eenzijdig overkomt….

Het enige positieve:  Geen steun voor observatie-maatregel
Het was vanaf het begin van het debat al duidelijk dat er veel weerstand is tegen de Observatiemaatregel, en dat deze maatregel niet als zodanig aangenomen zal worden door de Kamerleden. Het is positief dat men inziet dat de observatiemaatregel (3-dagen opsluiting in een kliniek voor observatie) een inbreuk is op de rechten van de mens.

Maar geen enkele diepgang
Helaas bleek deze collectieve afwijzing van de observatiemaatregel niet voort te komen uit morele inzichten op het gebied van mensenrechten en zorgkwaliteit, maar bleek deze positie vooral gemotiveerd te zijn door bepaalde (achterhaalde[4]) richtlijnen en jurisprudentie van de Raad van Europa.

De discussie over de observatiemaatregel bleek vooral om de terminologie en randvoorwaarden te gaan. “Waarom opsluiten zonder te behandelen?” werd er herhaaldelijk gevraagd, zonder daarbij ook maar enigszins op de inhoud van gedwongen zorg in te gaan. Men leek niet te beseffen dat men hiermee pleit voor meer mensenrechtenschendingen in plaats van minder… Het fundamentele verschil tussen dwang en zorg is hen blijkbaar nog niet duidelijk.

Het is dus een krom verhaal. De Tweede Kamer stelt dat opsluiten voor observatie niet mag, maar opsluiting “zorg” noemen mag wel. Dit is belachelijk.

Het bleek ook geen enkel probleem of discussiepunt voor de Kamerleden te zijn dat er geen grenzen zijn aan de vormen van “gedwongen zorg” vanwege een grenzeloze definitie in WVGGZ art 3.2. Dus eigenlijk: zolang het maar zorg genoemd wordt, vinden ze het allemaal wel goed.  Dit is uitermate schokkend.

Teleurstellend debat
Ik luisterde naar de standpunten van de diverse partijen die aanwezig waren. Ik werd er zeer verdrietig van.

De SP (Leijten) verwelkomde het wetsvoorstel, en pleitte er hoofdzakelijk voor om dezelfde procedure ook voor andere sectoren te gebruiken, want ze vond het onwenselijk dat er verschillen zijn in de rechtspositie onder wetsvoorstel Verplichte GGZ en Zorg en Dwang. Daarbij refereerde ze aan het verbod op discriminatie en ongelijke behandeling, waarmee ze dus eigenlijk pleitte voor “een recht op gelijke mishandeling”. Ik had absoluut hogere verwachtingen van de SP, en dit was dus een zware teleurstelling.

De VVD (de Lange) was onverdeeld positief over wetsvoorstel Verplichte GGZ, en nagenoeg de enige voorstander van de Observatiemaatregel. Dat was geen echte verrassing voor mij.

Het CDA (Bruins Slot) beschouwde het wetsvoorstel Verplichte GGZ eveneens als een vooruitgang, en stelde wat vragen over de praktische procedurele aspecten en randvoorwaarden. Ze benadrukte de samenhang tussen de beschikbaarheid van goede ambulante zorg (preventie) en dwangtoepassing, wat op zich een goed punt was. Echter er klonk een ondertoon van ouderwetse gemedicaliseerde opvattingen door het pleidooi heen, met termen als “een groep die zelf niet kan inschatten dat zij die gedwongen zorg zo hard nodig heeft”. Deze bewoordingen zijn denigrerend en onjuist, en deze opstelling is totaal niet in lijn met het VN-verdrag. Ik was dus ook niet blij met het CDA-standpunt.

Groenlinks (Voortman) vond het een vooruitgang dat de focus van wetsvoorstel Verplichte GGZ op gedwongen behandeling ligt, en daarmee lijkt Groenlinks eveneens de verouderde gemedicaliseerde opvattingen aan te hangen. Maar tegelijkertijd werden ook zorgen uitgesproken om de steeds verdere verruiming van criteria en doelgroep, en de toenemende focus op beveiliging in plaats van zorg. Dat was een goed punt. Maar samengevat pleit Groenlinks dus eigenlijk voor goede randvoorwaarden en afbakening, om “humane dwangtoepassing” vorm te geven, en dat bestaat niet. (net zomin als een “prettig trauma”). Dus ook in de opstelling van Groenlinks kon ik me helaas niet vinden.

Ook PvdA (Bouwmeester) ondersteunde het wetsvoorstel Verplichte GGZ van harte, en maakte eveneens kritische kanttekeningen. Zij benadrukte dat de 24/7 zorg in de wijk niet geregeld is, waardoor vrijwillige hulpvragen niet beantwoord worden, en ze vroeg zich af of het dan wel proportioneel is om vervolgens bij een crisis bepaalde rechten af te nemen van de client. Ook zei ze dat opsluiting tot enorme trauma’s kan leiden. Tegelijkertijd werd ambulante dwang als goede aanvulling gezien, en ziet PvdA wetsvoorstel Verplichte GGZ als een “goede behandelwet”. Ook hierin dus een ondertoon van verouderde gemedicaliseerde opvattingen, en een poging om tot “humane dwangtoepassing” te komen, een zeepbel.

Inmiddels werd ik bijna overmand door de teleurstelling. Er waren nog 3 sprekers te gaan.

PVV (Klever) had twijfels over wetsvoorstel Verplichte GGZ en stelde diverse kritische vragen over de rechtspositie, de criteria voor dwang, en de uitvoering van ambulante dwang. Er zaten goede punten in het pleidooi, maar ook hier ging het voornamelijk over de termen en procedures ter afbakening van de grens van “humane dwangtoepassing”, en dus even onmogelijk als de rest…. (en bovendien is de PVV niet echt een geloofwaardige entiteit als het gaat om de-escalatie en inclusie).

SGP (van der Staaij) sprak over “noodzakelijke gedwongen zorg voor mensen die een gevaar voor zichzelf of anderen zijn” (wederom bleken de ouderwetse, gemedicaliseerde opvattingen nog dominant aanwezig), en de SGP stelde vooral vragen over de praktische haalbaarheid van de voorgestelde procedures, en opperde om administratieve lasten te verlichten waar mogelijk. Er waren wat vragen rond de termen gevaar , schade en nadeel, maar het geheel klonk niet als een moreel tegengeluid.

D66 (Pia Dijkstra) ziet dwang als laatste redmiddel, en is positief over het wetsvoorstel. Er werden vragen gesteld over de harmonisering met andere wetten, over het voorkomen van oneigenlijke aanvragen, en wederom over procedurele aspecten en rolverdelingen. Ook D66 lijkt te streven naar “humane dwangtoepassing” en is niet principieel tegen.

 

Ik had aanvankelijk echt gehoopt op een inhoudelijk debat over mensenrechten en zorgkwaliteit, maar nadat alle sprekers hun steun hadden geuit voor wetsvoorstel Verplichte GGZ, besefte ik dat de aanwezige partijen de bedoeling hadden om dit wetsvoorstel spoedig aan te nemen. Dat deed vreselijk veel pijn. De eensgezindheid van de Kamerleden over deze verkeerde aanpak was weerzinwekkend. Ik voelde me zo ontzettend teleurgesteld, machteloos en wanhopig.

En ik was woedend!
Hoe kunnen ze onze acties zo glashard negeren?  Als burger zie ik het als mijn morele taak om op te staan tegen onrecht. Dat is mijn aandeel in de gezamenlijke verantwoordelijkheid om gerechtigheid en mensenrechten te waarborgen in de samenleving. Daarom voel ik me moreel verplicht om de situaties van onrecht die ik heb meegemaakt aan het licht te brengen, met als doel erkenning en remedie.

Maar de Tweede Kamer leden gaan echter geheel voorbij aan het feit dat wij vanuit onze ervaringen spreken, en dat onze acties een reactie zijn op het huidige systeem, en dat wij dit doen om dit leed en onrecht voor anderen te voorkomen, belangeloos, als vrijwilligers. De Kamerleden stappen zeer lichtzinnig over onze ervaringen en standpunten heen. En ze luisteren ook niet naar de VN.

Ik ben furieus!! Werkelijk furieus. Dit mag zo helemaal niet gebeuren in Nederland. Wij doen onze taak, maar de overheid verzaakt. OMG wat ben ik boos. Deze gang van zaken is echt respectloos.

Ik ben dan ook na de Eerste Termijn van vragen weggegaan, en ik heb de rest van het debat online gevolgd, via mijn mobieltje onderweg naar huis. Ik kon het gewoon niet aan om zo machteloos bij dat kille debat te zitten. Ik ben weggegaan. Het was een afschuwelijke ervaring.

Het debat ging op dezelfde toon verder. Afschuwelijk.

Geen enkele politicus vertolkte mijn visie, ondanks alle inspanningen die we hebben geleverd om ons standpunt over te brengen.
Er was weinig compassie. Het ging vooral over “tijdig ingrijpen”. En zolang de vrijheidsbeperkende maatregelen “zorg” worden genoemd, stellen de Kamerleden geen verdere vragen….
De politici kiezen er blijkbaar voor om de hardhandige, kille, kortzichtige, gemedicaliseerde benadering van levensproblemen in stand te houden. Alsof de GGZ zo goed is? Hebben de politici geen oren? Horen ze niet wat er in de samenleving leeft?

Het was een enorme teleurstelling! Ik voelde me als een platgeslagen vliegje.

Het debat eindigde rond half een ’s nachts.
Aangezien er in de Tweede Kamer inmiddels brede steun op hoofdlijnen was, wordt het wetsvoorstel Verplichte GGZ op 14 februari 2017 in stemming gebracht. De kans dat het dan wordt aangenomen is groot.

Ook dit maakte mij bijzonder boos.
Slechts een debat, een halve dag, had de Tweede Kamer nodig om te besluiten over wetsvoorstel Verplichte GGZ, terwijl ze wekenlang praten over een enkel bonnetje…. Het is me weer eens overduidelijk dat de politici meer bezorgd zijn om het papierwerk dan om de burgers. Walgelijk!

Vooralsnog heb ik weer een hele grote kater van de politiek in Den Haag.

Ik kan alleen maar hopen dat de nieuwe verkiezingen iets gaan veranderen.
Maar ja, op wie ga ik dan stemmen? Bij het debat over wetsvoorstel Verplichte GGZ vertolkte niemand mijn visie. Ik voelde me door geen enkele politieke partij of politicus echt vertegenwoordigd of begrepen. Een aantal kleinere partijen waren niet aanwezig bij het debat. Ik weet niet of dat komt door werkdruk, motivatie of standpunt. Ik hoop toch nog een partij te vinden waar ik me gehoord voel, maar ik weet het niet zeker. Ik ben dus een zwevende kiezer. En ik ben ook nog steeds echt woedend op de gevestigde orde… Hoe kunnen ze ons zo negeren? En hoe kunnen ze het pas-geratificeerde VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (CRPD) zo negeren? Dit is totaal onacceptabel.

Denk maar niet dat ik het hierbij laat zitten!

 

[1] Manifest 1 t/m 6 en diverse artikelen, zie www.mindrights.nl bij Doku & Info

[2] http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/CRPD/Pages/CRPDIndex.aspx

[3] https://www.openpetition.eu/nl/petition/online/wetgevers-regel-zorg-in-plaats-van-dwang

[4] NB. diverse richtlijnen en jurisprudentie van de Raad van Europa zijn in strijd met het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (UNCRPD) en vormen geen toekomstbestendige basis voor debat en wetgeving.

Dwang is geen bescherming, maar mishandeling!

Om dit artikel als PDF te lezen of downloaden, klik hier: dwang-is-geen-bescherming-maar-mishandeling_jan2017

Dwang is geen bescherming, maar mishandeling!

Duizenden levens verwoest door GGZ-behandelmethoden

GGZ clienten zijn vaker slachtoffer dan dader van geweldsincidenten.

Stichting Mind Rights maakt zich ernstig zorgen om de levenskwaliteit en rechtspositie van GGZ-clienten in Nederland, en roept de Tweede Kamer op om Wetsvoorstel Verplichte GGZ te verwerpen. Dwang in de GGZ is levensgevaarlijk, en verwoest duizenden levens per jaar. De schade die clienten ondervinden van diverse GGZ-behandelmethoden zoals dwang, kan niet langer genegeerd worden.

GGZ-clienten hebben een aanzienlijk hoger risico op vroegtijdig overlijden. In levensverwachting scheelt dat ongeveer 10 jaar. Naar schatting overlijdt 17,5% van alle GGZ-clienten aan een onnatuurlijke doodsoorzaak[1].  Hoe kan dat? Stichting Mind Rights maakte een analyse.

Een GGZ-etiket heeft grote gevolgen voor het leven van de persoon.

In 2014 waren er in totaal 1.246.298 GGZ-clienten in Nederland, waarvan 77.670 in een instelling[2].

Stigma
De GGZ-client wordt afgeschilderd als een “defect persoon”, met een impliciete indoctrinerende boodschap dat de beleving van de GGZ-client “foutief” is. Ervaringen van clienten worden dikwijls gebagatelliseerd, waardoor clienten zich onbegrepen en miskend voelen.

Kansarm en gediscrimineerd
Door de zeer negatieve beeldvorming, in combinatie met een gebrek aan steun, hebben GGZ-clienten aanzienlijk minder kansen om gelijkwaardig deel te nemen in de samenleving, en bevinden zich vaak in een gemarginaliseerde sociale positie. Discriminatie van GGZ-clienten vindt plaats op alle levensdomeinen, en uit zich onder andere in werkeloosheid, armoede, sociale uitsluiting en eenzaamheid.

Vaak slachtoffer
Tal van onderzoeken[3],[4] tonen aan dat GGZ-clienten vaker slachtoffer, dan dader zijn van geweld, en dat kinderen en volwassenen met GGZ-problemen ongeveer 4 maal meer risico  lopen om slachtoffer te worden van geweld of seksueel misbruik dan de gemiddelde Nederlander.

Gebrek aan ondersteuning / falende zorg
Vaak wordt elke uiting of gedraging van GGZ-clienten beschouwd als een “symptoom” in de context van een psychiatrisch “ziektebeeld”, waardoor de menselijke acties en reacties van GGZ-clienten niet serieus genomen worden.

Een psychosociale hulpvraag resulteert meestal direct in een aanbod van medicatie, hetgeen vaak enkel onderdrukkend en bovendien gevaarlijk [5], [6] is. De medicalisering van levensproblemen wordt veelvuldig als misplaatst ervaren[7],[8].

Intensieve individuele sociale steun is vaak niet of onvoldoende beschikbaar[9], waardoor clienten en hun naasten aan hun lot worden overgelaten, en de situatie kan escaleren.

Dwang

In 2013 werden 22.866 clienten onvrijwillig opgenomen met een IBS of RM[10].

Verlies van zeggenschap
Middels een rechterlijke machtiging (IBS/crisismaatregel, RM) wordt van ca 23.000 personen per jaar het recht ontnomen om naar eigen inzicht te leven. De client wordt daarbij bestempeld als “onverstandig” en “wilsonbekwaam”, en wordt vervolgens gedwongen om volgens de wensen en voorkeuren van een andere persoon te leven. Het verlies van zeggenschap wordt ‘civiele dood’ genoemd, omdat de persoon zonder zeggenschap geen eigen wil kan uitoefenen, waarmee het recht op het hebben van een eigen identiteit wordt ontnomen[11].

Verlies van vrijheid
Middels een RM of IBS, wordt personen tevens het recht om in vrijheid te leven afgenomen, en zij worden onderworpen aan een gedwongen verblijf in een instelling, en/of gedwongen behandeling (meestal gedwongen medicatie).

Overmeestering
Verzet tegen deze ongewenste behandelingen en interventies, wordt uitgeschakeld middels drang of dwang, zoals chantage, machtsvertoon en fysieke worstelingen. Voor veel clienten is dit een bijzonder traumatische ervaring, waarbij autoriteiten en hulpverleners over de grenzen van de persoon heengaan, zelfs middels hardhandig optreden en politie-inzet.

Dwangopname / verlies van omgeving
Door gedwongen opname worden clienten ontworteld en verliezen zij hun vertrouwde omgeving. In GGZ-instellingen is er doorgaans een structureel gebrek aan sociale aandacht voor het leven van clienten, en in veel gevallen zijn er geen adequate services om met GGZ-crisis situaties om te gaan.

Extra kwetsbaar
Personen in instellingen hebben een verhoogd risico op geweld en misbruik. Cijfers van de IGZ laten enorme pieken zien in het aantal meldingen van grensoverschrijdend gedrag en seksueel misbruik bij de GGZ-sector, en bij de Verstandelijk Gehandicaptenzorg is het aantal meldingen zelfs meer dan veertien maal zo hoog als het gemiddelde in andere zorgsectoren.[12]

Levensgevaarlijke gedwongen interventies
Eenmaal opgenomen heeft de psychiater en/of verpleging de macht om “bij onrust” te besluiten tot gedwongen interventies.  (NB, dit geldt ook bij vrijwillige opname, als “onvoorziene noodsituatie”).

Een aantal “GGZ-behandelmethoden” kunnen leiden tot ernstige schade en zelfs de dood, vooral medicatie en dwangtoepassingen.

Er zijn geen officiele cijfers beschikbaar voor letsel en overlijden door GGZ behandelmethoden.   De IGZ stelt: “Net als bij medicatieveiligheid geldt in het geval van vrijheidsbeperking het uitgangspunt dat een instelling in principe zelf onderzoek doet naar (ernstige) incidenten. Als sprake is van overlijden ten tijde van of vlak na het toepassen van een dwangmaatregel (afzondering, separatie, fixatie, gedwongen medicatie en de toediening van vocht of voeding), dan doet de inspectie sinds 2014 in alle gevallen zelf onderzoek naar de calamiteitmelding. In 2014 heeft de inspectie enkele van dit soort calamiteiten gemeld gekregen en onderzocht. Deze meldingen hebben (nog) niet direct geleid tot het opleggen van maatregelen en zijn waar nodig meegenomen in het risicotoezicht.” [13]

Dood door GGZ-behandelmethoden:

In de laatste jaren berichtte de media over een aantal zeer schrijnende en schokkende sterfgevallen.
–          Wim Maljaars[14] stierf op 2 september 2008 in een isoleercel in Amsterdam
–          Raymond Westendorp[15] werd in de zomer van 2009 met zware verwondingen dagenlang opgesloten in een isoleercel in Deventer, waar hij uiteindelijk overleed. Daarbij is er door de instelling 25.000 euro zwijggeld betaald aan de familie.
–          Begin 2011 kwam Frans Vereecken[16] om het leven bij een brand in een isoleercel in Tilburg.
–          “Roelie”[17] werd in 2014 doodgedrukt in een worsteling in een isoleercel bij NOVO.
–          Armando Panday[18] kwam in juli 2014 om het leven tijdens een worsteling met een begeleider van begeleid wonen in Lelystad.

–          Jaarlijks overlijden er ongeveer 4 personen door het gebruik van fixatie/onrustbanden[19].
–          In 2008 overleden 8 personen door het gebruik van fixatie-banden[20]

Deze lijst is met zekerheid onvolledig.

–          Gevreesd moet worden voor het aantal sterfgevallen door medicatie. Er zijn geen officiele totaalcijfers beschikbaar voor letsel en overlijden door GGZ medicatie. In de GGZ worden incidenten met medicatie doorgaans niet aan de IGZ gemeld, maar intern geregistreerd als “incident” (VIM). [21] Diverse bronnen bevestigen de enorme gezondheidsrisico’s van psychiatrische medicatie, zoals dodelijke (bij)werkingen op lichamelijk en geestelijk vlak[22],[23] en een verkorte levensverwachting van 25-30 jaar [24],[25]. In totaal slikken meer dan een miljoen Nederlanders psychiatrische medicatie. Ernstige somatische (bij)werkingen van psychofarmaca, zoals overgewicht, diabetes, cardiovasculaire stoornissen, metabool-syndroom, bewegingsstoornissen, en in het algemeen “aftakelen”, zijn zeer veelvoorkomend[26], en kunnen dodelijk zijn, maar worden zeer vaak ten onrechte geweten aan een zogenaamde “slechte leefstijl van clienten” [27].

–          Verwaarlozing van de medische gezondheid van GGZ-clienten leidt ook tot vroegtijdige, voorkombare overlijdens, en naar schatting 20 jaar levensverkorting.[28] Ook hierover zijn geen officiele landelijke data beschikbaar.

De GGZ kent een gesloten doofpot-cultuur, waarbij misstanden vaak niet aan het licht komen. Het totale aantal vroegtijdige of voorkombare sterfgevallen te wijten aan GGZ-behandelmethoden is onbekend.

Beschadigd door GGZ-behandelmethoden:

Ca. 23.000 mensen per jaar worden, middels een RM of IBS onderworpen aan gedwongen GGZ. Echter, ook bij vrijwillige opname, kan een de psychiater en/of verpleging “bij onrust” besluiten tot gedwongen vrijheidsbeperkende middelen en maatregelen (als “onvoorziene noodsituatie”). Dus álle clienten in een GGZ-instelling, ongeveer 77.670 personen per jaar[29], lopen het risico op levensgevaarlijke gedwongen interventies. Door ambulante dwang wordt de risicogroep nog groter.

Volgens de ARGUS-registratie over 2014, waren er binnen de GGZ-instellingen in totaal 259 vrijheidsbeperkende interventies per 1.000 opnamen[30], dwz. dat ca. 20.117 mensen in 2014 zijn onderworpen aan gedwongen interventies, waarvan 9.033 separaties, 2.594 maal “Afzondering”, en 3.052 insluitingen in overige ruimtes. Er zijn 2.353 geregistreerde toepassingen van dwangmedicatie mét fysiek verzet, en 3.751 meldingen van fixatie in GGZ-instellingen. Er werd ruim 1.235 keer gedwongen vocht of voeding mét fysiek verzet toegediend.

De meeste mensen die dwangmaatregelen meemaken, houden daar levenslange trauma’s aan over.

Dwangmedicatie
De medicalisering van psychosociale problemen als “chemische disbalans die gerepareerd moet worden” resulteert in veel drang om de client psychiatrische medicatie te laten accepteren. Verzet tegen medicatie wordt vaak gebagatelliseerd als “gebrek aan ziekte-inzicht” of als “inherent symptoom van psychiatrische patienten”.  Dwangmedicatie wordt enkel geregistreerd als “dwang”, wanneer de client zich fysiek verzet.

Volgens deze ARGUS-cijfers worden er jaarlijks ca. 2.400 personen onderworpen aan dwangmedicatie in GGZ-instellingen, waarbij ongewenste medicatie met fysieke overmacht wordt toegediend, met als resultaat dat de client ongewenst onder invloed raakt van een ongewenste ‘drug’. Veel clienten ervaren dwangmedicatie als een verkrachting. Dwangmedicatie is een grove inbreuk op de lichamelijke en geestelijke integriteit van de client. “Je lijf is niet meer je eigen”[31].

Zoals bekend kleven er aanzienlijke nadelige gezondheidsrisico’s en (bij)werkingen aan psychiatrische medicatie. Iemand dwingen om medicatie te nemen die zijn/haar leven potentieel ernstig kan schaden en verkorten, is onethisch en crimineel. Sommigen noemen dit moord en genocide.

Separatie en andere opsluiting
De laatste jaren worden er een aantal veranderingen in het uiterlijk van de cel doorgevoerd[32], waardoor een diversiteit aan termen door elkaar gebruikt wordt voor diverse vormen van opsluiting in de GGZ, zoals o.a.: Separatie,  opsluiting in “EBK’s” (Extra Beveiligde Kamers), Afzondering, Opsluiting in een kamer (Kamerprogramma), en opsluiting in “Support-rooms”(gemoderniseerde isoleercellen voorzien van technische apparatuur).

Ongeveer 10.000 personen per jaar (30  mensen per dag) worden “bij onrust” opgesloten in een isoleercel (separatie) in de GGZ[33],[34]. Tevens worden nog eens ruim 2.500 GGZ-clienten per jaar opgesloten in “Afzondering” en ruim 3.000 personen ondergaan “Insluiting in een overige ruimte”. In totaal worden er dus ongeveer 15.000 personen per jaar eenzaam opgesloten in de GGZ, ook kinderen.[35]

Veel clienten ervaren opsluiting als een straf voor problemen en voelen zich ongewenst en onbegrepen. Er lijkt letterlijk geen uitweg te zijn van de problemen.

Hoeveel  letsel er wordt opgelopen bij opsluiting is niet exact bekend, echter er zijn veel zorgwekkende signalen[36], varierend van ernstige trauma’s, controleverlies en zelfmoord gedachten, tot ernstig fysiek letsel en overlijden van mensen die bijvoorbeeld onwel worden en niet de hulp krijgen die ze nodig hebben.

Fixatie
Fixatie van onrustige mensen, door deze personen vast te binden met riemen of banden (“Zweedse banden”), kan leiden tot levensbedreigende paniek, verstrengeling en verstikking, met ernstig letsel en zelfs de dood tot gevolg. Fixatie heeft lichamelijk en geestelijk vele negatieve gevolgen.

Hoeveel lichamelijk en geestelijk letsel er wordt opgelopen door fixatie is niet bekend.

3.751 meldingen van fixatie in Nederlandse GGZ-instellingen is ronduit schokkend.
Ook in de zorg aan mensen met verstandelijke beperkingen en ouderenzorg komt fixatie nog veelvuldig voor[37],[38].

Gedwongen vocht en voeding
1.235 personen in GGZ-instellingen kregen gedwongen vocht en/of voeding toegediend, doorgaans door een slangetje (sonde) – en in de praktijk vaak gecombineerd met fixatie –.

Er is veel discussie over dwangvoeding bij eetstoornissen[39],[40] met name vanwege de traumatische effecten van dwangtoepassing en geweld. Er wordt gewerkt aan dwangvrije behandel-alternatieven voor eetstoornissen[41].
*

Het blijft echter niet bij deze geregistreerde dwangmaatregelen.

Ongeregistreerde dwangtoepassingen

Gedwongen visitatie
Visitatie is gedwongen lichaamsholten-onderzoek, vaak als aanvulling op fysieke vrijheidsbeperking. Op dit onderwerp ligt een pijnlijk taboe. Er zijn geen officiele cijfers over gedwongen visitaties in de GGZ, maar het is bekend dat dit voorkomt in detentie en ook in GGZ-instellingen, zowel op kinderen als volwassenen[42],[43]. Er zijn mogelijk duizenden kinderen en volwassenen die in de afgelopen jaren zijn onderworpen aan gedwongen visitaties in de zorg[44].

Bij weigering door de client worden de visitaties uitgevoerd met fysieke overmacht, waarbij de client wordt overmeesterd en in bedwang wordt gehouden, terwijl de lichaamholten worden bekeken en/of betast. Veel clienten ervaren gedwongen visitatie als een (groeps)verkrachting.

Gedwongen visitaties zijn enorm traumatisch en kunnen o.a. de beleving van seksualiteit verstoren[45].

Gedwongen Elektro-convulsie-therapie (ECT)
Bij ECT worden insulten opgewekt door stroom op de hersenen te zetten.

Er zijn geen officiele cijfers over gedwongen elektroshocktherapie, terwijl dit wél voorkomt, naar schatting meer dan 1x per maand[46].

Gedwongen Elektroshock staat ook opgenomen als mogelijkheid in de Richtlijn besluitvorming dwang: opname en behandeling (2008) van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP)[47], waarbij deze aantekenen: “De gedwongen toepassing van medicatie of elektroconvulsietherapie (ect) is, als men afgaat op de evidentie uit de literatuur, niet alleen even effectief als de vrijwillige toepassing daarvan, maar er is ook geen bewijs voor een schadelijke invloed op de therapietrouw of voor het veroorzaken van een posttraumatische stressstoornis (ptss). Er zijn geen echte alternatieven die als gedwongen behandeling toepasbaar zijn (…) Separatie is een beveiligingsmaatregel.”

De Richtlijn Electroconvulsietherapie (2010) van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) promoot ECT voor een lange reeks diagnoses, en spreekt zelfs regelmatig van een “eerste-keus-behandeling”, “veiliger dan psychofarmaca”.

Tijdschrift Deviant waarschuwt al sinds 2009 voor de verspreiding van valse informatie door de NVvP[48],[49],[50].

Een bekende (bij)werking van Elektroshocks is geheugenverlies, dat zelfs permanent kan zijn. Er zijn  mensen die door ECT de namen van hun eigen kinderen niet meer kunnen onthouden[51].

*

Medische experimenten op GGZ-clienten
Een ggz-kliniek in het Noord-Hollandse Heiloo heeft in 2013 tegen ethische regels in medische experimenten uitgevoerd op psychiatrische patiënten. De verpleegkundige klokkenluider kreeg een spreekverbod van de kliniek.[52]

*

Verwaarlozing

O.a. door medicalisering, stigma en de dwangcultuur, wordt er te weinig waarde gehecht aan de beleving en visie van de client. “Ook als ik nee zeg, doen ze het toch”.

Bij dwangtoepassing worden de onderliggende hulpvragen niet beantwoord, de persoon achter het gedrag wordt niet gezien. Het contact wordt verbroken, de dialoog stopt, en het geweld begint. Vertrouwen wordt onmogelijk, en de zorgrelatie gaat stuk. Er is geen begrip, geen tijd, geen aandacht, geen compassie, enkel een harde hand die veel pijn doet.

Overlijden, letsel en schade door GGZ-behandelmethoden krijgen te weinig aandacht, worden nauwelijks geinventariseerd, onderzocht, opgelost of voorkomen. Decennia van clientenprotesten worden gebagatelliseerd. Het enorme probleem van dwangtoepassingen in de GGZ, en de dramatische effecten op de levenskwaliteit van GGZ-clienten worden niet erkend.

Machteloos en rechteloos
Er is geen bescherming. De rechten van GGZ-clienten worden afgenomen in plaats van beschermd.

De wetgeving staat toe dat een ruim arsenaal aan dwangmaatregelen gebruikt wordt in de GGZ. Daardoor zijn klachten over dwang doorgaans “niet klachtwaardig, omdat de wet niet overtreden is”. Dit maakt succesvol klagen vrijwel onmogelijk.

Ook stigma, discriminatie en gebrek aan zeggenschap (RM/IBS) maken het enorm moeilijk om gehoor te vinden met klachten of negatieve ervaringen, o.a. omdat GGZ-clienten vaak ten onrechte als “onbetrouwbare getuigen” worden bestempeld, en vaak niet serieus worden genomen.

Personen in instellingen zijn ook nog eens fysiek afgesloten van de buitenwereld, en hebben nauwelijks mogelijkheden om klachten of negatieve ervaringen aan het licht te brengen.

GGZ-klachtenprocedures werken niet, en juridische stappen zijn vrijwel onmogelijk c.q. ineffectief[53],[54],[55]. De rechtsbescherming van GGZ-clienten faalt.

GGZ-clienten zijn niet beschermd tegen fundamentele mensenrechtenschendingen, maar zij zijn rechteloos en machteloos in de praktijk. Hun stem wordt niet gehoord, en hun visie wordt terzijde geschoven. Dit drijft velen tot radeloosheid en wanhoop.

*

Zelfdoding
In totaal pleegden er in 2015 1871 personen zelfmoord in Nederland[56].

Gemiddeld is ruim een derde van alle mensen die zelfmoord plegen onder behandeling bij een GGZ[57]. Dat betekent dat er jaarlijks bijna 700 GGZ-clienten eenzaam en radeloos overlijden aan zelfmoord.

Duidelijk is dat er voor hen geen passende hulp was.

Veel GGZ-clienten voelen zich de dood ingejaagd door o.a. dwangtoepassingen[58], wachtlijsten[59], en algemeen gebrek aan aandacht voor de beleving van de client.“Alsof niemand echt iets om je geeft”.

De meeste hulpverleners geloven dat zeker 50% van alle geslaagde zelfmoorden te voorkomen was geweest[60].

 

Ons hart gaat uit naar alle slachtoffers van GGZ-behandelmethoden.
De noodzaak tot hervorming van de GGZ is evident.

Elke persoon telt.
Elke persoon verdient een humaan bestaan en een respectvolle behandeling.
Elke persoon heeft recht op goede zorg en ondersteuning.
Ook GGZ-clienten.

 

Conclusies & aanbevelingen

  1. Stop met veronderstellen dat de huidige gedwongen GGZ-behandelmethoden levensreddend zijn. Dwang in de GGZ is namelijk levensgevaarlijk! 
  2. Zorg dat er niemand meer kan overlijden, of schade oploopt door GGZ-behandelmethoden. Verbied behandelmethoden die een risico voor de gezondheid vormen. 
  3. Bescherm de rechten van GGZ-clienten. Stop met bagatelliseren van GGZ-clienten-ervaringen.  Verbied het afnemen van zeggenschap en rechten.  Ga niet over de grenzen van de client heen. “Nee is nee”. 
  4. Verbied dwang in de zorg. Maak dwang in de zorg strafbaar. 
  5. Verwerp de wetsvoorstellen Verplichte GGZ, Zorg en Dwang, en Forensische Zorg, en maak wetgeving die zorg regelt in plaats van dwang. 
  6. Organiseer goede zorg, beschikbaar zonder wachtlijsten, en ook voor acute en complexe crisissituaties.
    Versterk bestaande initiatieven tegen dwang.
    Betrek ervaringsdeskundigen bij ontwerp en uitvoering van alternatieven.
    Investeer enkel in wenselijke zorg. 
  7. Implementeer het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (UN CRPD), en hervorm het GGZ-stelsel. Zie ook General Comment no.1 on CRPD Article 12[61], en de Guidelines on CRPD article 14[62].
  8. Empower clienten en cliëntenorganisaties. 
  9. Inventariseer de omvang van schade door GGZ-behandelmethoden en zorg voor erkenning, herstelondersteuning en passende compensatie[63]. 

*
Geschreven door:
Jolijn Santegoeds, voorzitter Stichting Mind Rights
Eindhoven, 27 januari 2017

 

Bronnenlijst:

[1] http://www.ggznieuws.nl/home/jaarlijks-acht-miljoen-doden-door-psychische-aandoeningen/

[2] https://www.zorgprismapubliek.nl/producten/geestelijke-gezondheidszorg/volumemonitor-ggz/monitor/volumemonitor-ggz/?tab=stromen

[3]http://www.nwo.nl/actueel/nieuws/2012/Psychiatrische+pati%C3%ABnten+zijn+vaker+slachtoffer+dan+dader+van+geweld.html

[4] http://www.who.int/disabilities/violence/en/

[5] http://www.trouw.nl/tr/nl/39683/nbsp/article/detail/4436297/2016/12/18/Psycho-pillen-doen-meer-kwaad-dan-goed.dhtml

[6] http://robertwhitaker.org/robertwhitaker.org/Anatomy%20of%20an%20Epidemic.html

[7] https://www.nrc.nl/nieuws/2015/04/16/jeugdpsychiaters-schrijf-minder-vaak-ritalin-voor-a1417029

[8] https://www.psychosenet.nl/

[9] http://www.ggznieuws.nl/home/mensen-psychische-problemen-krijgen-vaak-geen-goede-zorg/

[10] http://www.tijdschriftvoorpsychiatrie.nl/assets/articles/57-2015-4-artikel-broer.pdf

[11] CRPD/GC/1 art 12, https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G14/031/20/PDF/G1403120.pdf?OpenElement

[12] https://www.igz.nl/melden/cijfers_over_meldingen/

[13] https://www.igz.nl/Images/IGZ%20Jaarbeeld%202014_def_tcm294-365665.pdf

[14] http://wimmaljaars.nl/

[15] http://www.ggz-forum.nl/Extranieuws.htm

[16]http://www.omroepbrabant.nl/?news/1522781083/GGZ+Jan+Wier+niet+schuldig+aan+dood+cli%C3%ABnt.aspx

[17] https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2013/08/09/gehandicapte-vrouw-overleden-door-eenzame-opsluiting-dit-is-tucht-en-geen-zorg/

[18] http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3898021/2015/03/12/Finaal-tegen-de-grond-gewerkt.dhtml

[19] https://www.zorgwelzijn.nl/ouderenzorg/nieuws/2010/1/ban-de-band-veilige-zorg-zonder-te-fixeren-zwz015055w/

[20] http://www.bndestem.nl/algemeen/binnenland/al-zeven-doden-door-vastbinden-1.604799

[21] https://www.igz.nl/Images/IGZ%20Jaarbeeld%202014_def_tcm294-365665.pdf

[22] http://www.trouw.nl/tr/nl/39683/nbsp/article/detail/4436297/2016/12/18/Psycho-pillen-doen-meer-kwaad-dan-goed.dhtml

[23] http://www.mantelzorgpsychiatrie.nl/metabool-syndroom

[24] https://www.zielenknijper.nl/psychiater-patienten-worden-vroege-dood-ingejaagd-met-antipsychotica.html

[25] https://www.zielenknijper.nl/sterfte-door-gebruik-van-antipsychotica.html

[26] http://www.tijdschriftvoorpsychiatrie.nl/issues/438/articles/8748

[27] https://www.zielenknijper.nl/patienten-gedood-door-antipsychotica.html

[28] https://www.zorgwelzijn.nl/ggz/nieuws/2015/2/somatische-screening-voorkomt-vroegtijdig-overlijden-1703644w/

[29] https://www.zorgprismapubliek.nl/producten/geestelijke-gezondheidszorg/volumemonitor-ggz/monitor/volumemonitor-ggz/?tab=stromen

[30] https://www.staatvenz.nl/kerncijfers/ggz-aantal-vrijheidsbeperkende-interventies

[31] Citaat van ervaringsdeskundigen – folder tegen dwang in jeugdpsychiatrie, Stichting Mind Rights.

[32] https://www.nrc.nl/nieuws/2016/09/03/isoleercel-van-kaal-hok-tot-comfortroom-4108097-a1519431

[33] http://www.trouw.nl/tr/nl/4516/Gezondheid/article/detail/4054388/2015/06/04/Psychiatrische-patient-nog-te-vaak-opgesloten.dhtml

[34] https://www.zorgvisie.nl/kwaliteit/nieuws/2014/6/dagelijks-dertig-ggz-patienten-in-de-isoleercel-1541655w/

[35] http://www.tijdschriftdeviant.nl/images/stories/deviant87-28.pdf

[36] http://www.nhs.uk/news/2015/02February/Pages/deaths-of-people-with-mentally-illness-in-custody-preventable.aspx

[37] https://www.nrc.nl/nieuws/2011/01/19/spoeddebat-over-vastgeketende-verstandelijk-gehandicapte-jongen-a1460956

[38] http://www.omroepgelderland.nl/nieuws/2045319/Nog-steeds-honderden-gehandicapten-en-ouderen-vastgezet

[39] http://www.proud2bme.nl/Proud2Live/Dwangbehandeling_bij_eetstoornissen

[40] http://www.trouw.nl/tr/nl/39683/nbsp/article/detail/4421065/2016/11/23/Achttien-en-uitbehandeld-voor-anorexia-kan-dat.dhtml

[41] https://www.humanconcern.nl/nieuws/veelgestelde-vragen-over-documentaire-emma-wil-leven

[42] https://tekeertegendeisoleer.files.wordpress.com/2016/03/final_nl_persoonlijke-verklaring_16-jaar-oud-depressief-en-gemarteld-in-de-psychiatrie_maart-2016.pdf

[43] http://tbinternet.ohchr.org/Treaties/CAT/Shared%20Documents/NLD/INT_CAT_NGO_NLD_12840_E.pdf

[44] https://tekeertegendeisoleer.files.wordpress.com/2016/10/personal-testimony_-gender-interrupted-by-forced-psychiatry.pdf

[45] https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2016/10/07/mijn-persoonlijke-perspectief-op-gender-en-ggz/

[46] http://www.tijdschriftdeviant.nl/images/stories/deviant63-13.pdf

[47] https://www.dwangindezorg.nl/onvrijwillige-zorg/regels-en-richtlijnen/adviezen-richtlijnen-en-checklists/richtlijn-dwang-en-drang-nvvp

[48] http://www.tijdschriftdeviant.nl/images/stories/deviant63-7.pdf

[49] http://www.tijdschriftdeviant.nl/images/stories/deviant63-13.pdf

[50] https://www.zielenknijper.nl/deviant-trekt-aan-de-bel-nvvp-wil-nationale-promotiecampagne-elektroshock-therapie-ect.html

[51] Casus van WSO: We Shall Overcome, Noorwegen.

[52] http://zembla.vara.nl/dossier/uitzending/experimenteren-met-pati%C3%A3%C2%ABnten

[53] https://tekeertegendeisoleer.files.wordpress.com/2013/11/jggzr-6-7-santegoeds_herstel-de-depressie-in-het-clientenrecht.pdf

[54] https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2017/01/02/ontwikkelingen-mbt-aangifte-van-mishandeling-door-ggz/

[55] https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2014/04/16/mijn-reactie-op-de-overheidsreactie-en-de-betekenis-van-mijn-zaak-bij-de-vn/

[56] https://www.113online.nl/informatie/113online%2B/cijfers-over-zelfmoord

[57] https://www.igz.nl/onderwerpen/publieke-en-geestelijke-gezondheidszorg/geestelijke_gezondheidszorg/cijfers_over_suicides_ggz/index.aspx

[58] https://tekeertegendeisoleer.files.wordpress.com/2016/03/final_nl_persoonlijke-verklaring_16-jaar-oud-depressief-en-gemarteld-in-de-psychiatrie_maart-2016.pdf

[59] http://www.metronieuws.nl/nieuws/binnenland/2017/01/wachtlijsten-bij-ggz-leiden-tot-zelfmoord

[60] https://www.cijfers.net/zelfmoord.html

[61] https://documents-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/G14/031/20/PDF/G1403120.pdf?OpenElement

[62] http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/CRPD/Pages/CRPDIndex.aspx

[63] Truth and reconciliation in psychiatry

Jaaroverzicht Stichting Mind Rights 2016

Jaaroverzicht Stichting Mind Rights 2016 – door Jolijn Santegoeds, oprichter/voorzitter van Stichting Mind Rights / Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! (www.mindrights.nl )

Voor Stichting Mind Rights was 2016 een bijzonder jaar. Het was niet alleen het 10-jarig jubileumjaar van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (UN CRPD), maar ook Stichting Mind Rights bestond in 2016 officieel 10 jaar (hoewel we informeel al langer bezig zijn met acties tegen dwang in de psychiatrie onder de noemer Actiegroep Tekeer tegen de isoleer!).

Uiteraard zet zo’n jubileum aan tot reflectie: Wat hebben we in 10 jaar bereikt?  Dit is zeker geen eenvoudige vraag om te beantwoorden.  Immers: dwang in de GGZ bestaat nog steeds, en het wetsvoorstel Verplichte GGZ laat zien dat de macht nog niet verschoven is. Maar tegelijkertijd zien we wel een enorme groei in de bewustwording, en ontstaat er een steeds bredere beweging tegen dwang, bijvoorbeeld te zien aan het Dolhuys-Manifest, waarin diverse GGZ-instellingen getekend hebben voor het realiseren van een separeer-vrije GGZ per 2020, zie http://www.hetdolhuys.nl/nieuws/de-isoleercel-is-rijp-voor-het-museum-

We zien groeiende aandacht en groeiende steun voor ons doel – zorg in plaats van dwang-   zowel nationaal als wereldwijd. De doelen van Mind Rights / Tekeer tegen de isoleer! passen goed binnen de doelen van het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen, en daardoor is er sprake van wederzijdse versterking en overlap. De langverwachte Nederlandse ratificatie van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (CRPD) in de zomer van 2016 is dan ook een significante mijlpaal.

Het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (CRPD) benadrukt dat de toepassing van vrijheidsbeperkende maatregelen op grond van psychosociale problemen in strijd is met internationale mensenrechtenverdragen. Zie ook diverse publicaties van het VN Comite voor de Rechten van Personen met Beperkingen, het CRPD Committee:
*  General Comment No.1 on CRPD article 12, Equal recognition before the law (2014)
*  Guidelines on CRPD article 14, Liberty and security of persons (2015) 
* Oproep van UN Special Rapporteur on Disability and UN Special Rapporteur on the Right to Health : “Dignity must prevail” – An appeal to do away with non-consensual psychiatric treatment World Mental Health Day 2015

Mede via het European Network of (Ex) Users and Survivors of Psychiatry (ENUSP, www.enusp.org) en het World Network of Users and Survivors of Psychiatry (WNUSP, www.wnusp.net ) wordt  Jolijn Santegoeds (voorzitter Mind Rights) regelmatig gevraagd als ervaringsdeskundige expert bij internationale meetings van o.a. de Verenigde Naties en de Europese Unie. Deze internationale activiteiten hebben indirect effect op Nederlands beleid en dragen bij aan de doelstellingen van Stichting Mind Rights. Internationale participatie versterkt Stichting Mind Rights inhoudelijk, en daarmee worden ook de acties van Stichting Mind Rights in Nederland krachtiger ontvangen.

Ook in 2016 waren er tal van bijzondere activiteiten met Stichting Mind Rights, ENUSP en WNUSP, waarbij Jolijn Santegoeds als vertegenwoordiger afreisde naar allerlei congressen en meetings in tal van landen, zoals naar de Conference of State Parties of UN CRPD bij het hoofdkantoor van de Verenigde Naties in New York waar jaarlijks de wereldwijde implementatie van het VN-Verdrag wordt besproken. Ook werd er actief campagne gevoerd tegen het Wetsvoorstel Verplichte GGZ, o.a. via een petitie: Wetgevers: Regel zorg in plaats van dwang! en via spreektijd in de Tweede Kamer commissie VWS.

Stichting Mind Rights probeert steeds weer om het maximale te doen met de middelen die zij heeft. Dit leidt er soms toe dat het budget volledig besteed wordt. Op dit moment heeft Stichting Mind Rights nog slechts 16 euro op de rekening, en is er dringend actie nodig ter aanvulling van dit budget, om voortzetting van de acties van Stichting Mind Rights mogelijk te maken. (Voor de eerdere financiele jaaroverzichten van Stichting Mind Rights, zie www.mindrights.nl  > Wie zijn wij)

Elke donatie is zeer welkom. Als u Stichting Mind Rights wilt steunen met een gift, kunt u een donatie overmaken:
* Via uw eigen bank:  tnv Stichting Mind Rights (te Eindhoven)  IBAN: NL31 INGB 0002762216
* Of u kunt (zichtbaar of anoniem) doneren via een van onze crowdfunding-platforms:
Voor Nederland en omstreken:   Geef.nl:  https://www.geef.nl/doel/8064
Voor internationaal:  GoFundMe.com: https://www.gofundme.com/mindrights

Stichting Mind Rights is dankbaar voor alle steun die reeds door de jaren heen is ontvangen, en die het mogelijk heeft gemaakt om gedurende de afgelopen 10 jaar enorm intensief te werken aan de cultuuromslag van dwang naar zorg. Met uw steun kunnen we dit blijven doen.

Er is een buitengewoon positieve wending in GGZ-beleid te verwachten vanwege de Nederlandse ratificatie van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (UN CRPD). Stichting Mind Rights gaat ervan uit dat de Nederlandse overheid hier spoedig werk van zal maken, en verheugt zich op het moment dat de wetgevers inderdaad zorg gaan regelen in plaats van dwang.

Wie weet waar we over 10 jaar staan!

*

Hier volgt een overzicht van belangrijke hoogtepunten en activiteiten in 2016.

Januari 2016
Op 14 januari 2016 was er een debat in de Tweede Kamer over de Nederlandse ratificatie van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (CRPD). Het debat ging voornamelijk over fysieke toegankelijkheid en specifiek mbt het amendement van Van Dijk (PVDA).
Op 21 januari 2016 heeft de Tweede Kamer de wetsvoorstellen aangenomen voor ratificatie en implementatie van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (CRPD) in Nederland.

Helaas bevatten deze wetsvoorstellen foutieve interpretaties mbt de rechten van mensen met psychosociale beperkingen, vooral mbt CRPD artikel 12, 14 en 15.
Als toeschouwer had Stichting Mind Rights geen spreektijd, maar toch hebben we onze visie kenbaar gemaakt via email en eerdere publicaties, zie o.a.
* Reactie op ratificatiewetsvoorstel VN Verdrag voor de rechten van personen met beperkingen (29 oktober 2014)
* Reactie van Stichting Mind Rights op wetsvoorstel Verplichte GGZ : Is Nederland nog een rechtsstaat?  (19 oktober 2015)
* Pamflet: Je hoeft niet 100% gezond te zijn om mensenrechten te hebben (mei 2014)

Februari  2016
In februari 2016, zijn we begonnen met 2 crowdfunding-platforms tbv Stichting Mind Rights:
Voor Nederland en omstreken:   Geef.nl:  https://www.geef.nl/doel/8064
Voor internationale donaties:  GoFundMe.com: https://www.gofundme.com/mindrights

Eind februari was ik (Jolijn) co-auteur van de inzending van de ENUSP Submission on CRPD article 19, the right to live independently and be included in the community  for the Day of General Discussion (DGD) on CRPD article 19: the right of persons with disabilities to live independently and be included in the community, to be held on 19 April 2016 in Geneva.
Daarnaast was ik tevens betrokken bij de inzending van WNUSP, te vinden via: http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/CRPD/Pages/CallDGDtoliveindependently.aspx

Maart 2016
Van  11-13 Maart 2016 nam ik namens ENUSP deel aan de Board meeting van het European Disability Forum (EDF) in Amsterdam. Zie mijn Engelstalige verslag op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslag/4903713/report-of-edf-board-meeting-2016-amsterdam

Op 29 maart 2016 volgden diverse publicaties als onderdeel van de ‘Campaign to Support CRPD Absolute Prohibition of Commitment and Forced Treatment’ (zie  https://absoluteprohibition.wordpress.com )

* Waarom gedwongen GGZ behandeling verboden moet worden
* Why forced psychiatric treatment must be prohibited

* En een Nederlandstalige beschrijving van mijn persoonlijke ervaringen met gedwongen psychiatrie, te lezen via deze link: *  16 jaar oud, depressief en gemarteld in de psychiatrie – Een verklaring van een slachtoffer van mishandeling en marteling door gedwongen psychiatrie_maart 2016

April 2016
Van 9-12 april 2016 was ik uitgenodigd in Geneve voor deelname aan een taskforce meeting ter versterking van WNUSP, en het bijwonen van de sessie van het CRPD Committee over artikel 6: Vrouwen met Beperkingen. Zie mijn Engelstalige verslag op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslag/4907473/wnusp-taskforce-meeting-in-geneva#ad-image-122119171

Op 12 april 2016, toen ik nog in Geneve was, kreeg ik ook het positieve bericht uit Nederland dat de Eerste Kamer akkoord was met de ratificatie van het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen in Nederland.  Zie ook: https://www.eerstekamer.nl/nieuws/20160412/eerste_kamer_steunt_ratificatie_vn

13001106_10154218763354124_4116088734496945871_n

Van 18-20 april 2016 ging ik opnieuw naar Geneve namens WNUSP voor het bijwonen van een sessie van het CRPD Committee: The Day of General Discussion (DGD) on CRPD article 19: the right of persons with disabilities to live independently and be included in the community. Zie ook mijn uitgebreide Engelstalige verslag op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslag/4909831/crpd-day-of-general-discussion-art-19#ad-image-122130480

Van 26-28 april 2016 was ik uitgenodigd in Galway, Ierland om te spreken op de VOICES-Conference, georganiseerd door het Centre for Disability Law and Policy (CDLP), van de National University of Ireland (NUI Galway), zie ook: https://ercvoices.com/

Ook werd een eerder interview in Deviant (September 2015) online beschikbaar: “Mensenrechten in de psychiatrie – Ik ga de hele wereld rond met mijn verhaal”.

Mei 2016
Op 9 en 12 mei 2016 was ik uitgenodigd als gastspreker bij Mad Studies door Stichting Perceval in Amsterdam, zie http://www.madstudies.nl , waarbij met name de Guidelines on CRPD article 14, Liberty and security of persons (2015) zijn besproken.

Op 17 mei 2016 was ik namens ENUSP uitgenodigd in Brussel, voor de European Economic and Social Committee (EESC) hearing on the Concluding Observations of the UN CRPD Committee to the European Union- A new strategy for persons with disabilities in the European Union. Zie ook mijn Engelstalige verslag op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslag/4915554/eesc-hearing-on-crpd-concluding-observations-to-eu

Van 20-22 mei 2016 was ik namens ENUSP uitgenodigd in Dublin, Ierland voor de jaarlijkse ledenvergadering (AGA) van het European Disability Forum (EDF). Het thema was dit keer: Zeggenschap onder artikel 12 (legal capacity). Zie ook mijn Engelstalige verslag op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslag/4917846/edf-general-assembly-on-legal-capacity-dublin

Eind mei werd ook een video boodschap van ENUSP aan de Council of Europe (Raad van Europa) gemaakt, met een samenvatting van ENUSP’s input voor de Council of Europe’s draft Disability Strategy 2017-2023. Zie de video: ENUSP asks Council of Europe to update its human rights standards via: https://www.youtube.com/watch?v=UIJpFjLbuqI&feature=youtu.be

Juni 2016
Van 9-10 juni 2016 was ik uitgenodigd in Brussel, voor mijn deelname aan het European Commission’s Work Forum on the Implementation of the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities (UN CRPD) in the EU and the Member States. Namens ENUSP. Zie ook mijn Engelstalige verslag op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslag/4921176/ec-workforum-on-crpd-implementation-2016

Van 12-19 juni 2016 was ik in New York, voor mijn deelname aan de Conference of State Parties to the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities (COSP CRPD) bij het VN-hoofdkantoor in New York. Deze deelname werd mogelijk gemaakt door crowdfunding.  Zie ook mijn Engelstalige verslagen op mijn reisblog: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslagen/504424/conference-of-state-parties-un-crpd/1

Terwijl ik bij de COSP CRPD-conferentie in New York was, was ik getuige van de Nederlandse ratificatie van het VN-Verdrag, die bij de plenaire mededelingen bevestigd werd.

Nederland heeft – eindelijk – op 14 juni 2016 het VN Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (CRPD) geratificeerd!! Dit is goed nieuws, want dit VN-verdrag benadrukt dat gedwongen behandeling en vrijheidsbeperking in de zorg een schending van de mensenrechten is. Het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen wordt per 14 juli 2016 van kracht in Nederland.

Van 22-24 juni 2016 was ik uitgenodigd in Galway, Ierland, om een presentatie te geven bij de International Disability Law Summer School 2016 van het Centre for Disability Law in Practice (CLDP) van de National University of Ireland (NUI) in Galway, Ierland. Ik was daar namens Stichting Mind Rights. Zie ook mijn Engelstalige verslag: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslag/4923351/nui-galway-summer-school-int-disability-law

Terwijl ik op de Zomerschool in Galway was, bereikte mij opnieuw bijzonder goed nieuws:

Op 22 juni 2016 hebben een aantal grote GGZ-instellingen het Dolhuys-Manifest voor Separeer-vrije GGZ ondertekend !! Dit initiatief is onderdeel van de ontwikkeling van High/Intensive Care psychiatrie (HIC, http://hic-psy.nl/dolhuysmanifest/ ) , en is o.a. aangezwengeld door Yolande Voskes (verpleegkundige onderzoeker). Per 1 januari 2020 dient de separeer volledig afgeschaft te zijn, en krijgt dan een plaats in het museum Het Dolhuys, zie http://www.hetdolhuys.nl/nieuws/de-isoleercel-is-rijp-voor-het-museum-

* Zie hier de volledige tekst van het Dolhuys-Manifest voor Separeer-vrije Nederlandse GGZ! http://www.hetdolhuys.nl/media/press/83/press_file/dolhuys-manifest—nederlandse-ggz-separeervrij-22-juni-2016.pdf

Zie ook het bericht “Dubbele doorbraak: Ratificatie VN-Verdrag en Manifest voor separeer-vrije GGZ” op: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2016/06/27/dubbele-doorbraak-ratificatie-vn-verdrag-en-manifest-voor-separeer-vrije-ggz/

Juli 2016
Als ervaringsdeskundige zit er een persoonlijke dimensie aan mijn activisme. Naast alle campagnes, strijd ik ook nog steeds voor erkenning en gerechtigheid inzake het leed dat mij persoonlijk is aangedaan in de psychiatrie. In 2016 waren er een aantal belangrijke ontwikkelingen in mijn persoonlijke zaak en het beloop van mijn aangifte van mishandeling door de GGZ:

Op 12 juli 2016 had ik een Hoorzitting bij het Gerechtshof in Den Bosch, over mijn aangifte van vrijheidsbeneming en zware mishandeling met voorbedachten rade door de GGZ (1994-1996). Voor het eerst kreeg ik de kans om mijn langslepende klachten in een rechtszaal toe te lichten, hopend op gerechtigheid. Na jarenlang aandringen om mijn klachten serieus te nemen, was dit een erg bijzonder moment voor me.

Bij deze Hoorzitting bleek mijn verweerpleidooi sterk genoeg om de aanvankelijke afwijzing van mijn aangifte te laten intrekken, en een nader vooronderzoek te bepleiten. Dat mijn zaak nu eindelijk serieus bekeken lijkt te worden is op zich al een enorme mijlpaal. Tot op heden wacht ik op de uitslag van dit vooronderzoek, en daarmee dus op de uitslag van de beslissing over het wel of niet in behandeling nemen van de aangifte die ik op 6 januari 2014 deed, van vrijheidsberoving en zware mishandeling met voorbedachten rade door de GGZ (1994-1996). Zie ook mijn voorgaande blog: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2017/01/02/ontwikkelingen-mbt-aangifte-van-mishandeling-door-ggz/

Op 14 juli 2016 ging ik naar de feestelijke borrel van Iederin in Utrecht, om de Nederlandse ratificatie van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen te vieren.

Augustus 2016
Van 9-11 augustus 2016 was ik uitgenodigd in Utrecht samen met ENUSP-collega Stephanie Wooley, voor een leerzaam bezoek aan Lister en ENIK Recovery College. Zie het Engelstalige verslag op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslag/4935187/visit-to-lister-and-enik-recovery-college-utrecht

Op 29 augustus 2016 was ik bij Nieuws en Co op Radio 1 voor een discussie-item over isoleercellen. De radio-bus stond bij GGZ Breburg in Breda. Voor wie de discussie over isoleercellen bij Nieuws en Co op Radio 1 wil terugluisteren, ga naar: http://www.nporadio1.nl/nieuws-en-co/uitzendingen/418782-2016-08-29 en klik op de uitzending van 16.00 tot 17.00, en  luister na ca 15 minuten en na ca 45 minuten.

September 2016
Op 1 september 2016 werd de petitie: Wetgevers Regel zorg in plaats van dwang! gestart, met als doel het tegenhouden van de wetsvoorstellen Verplichte GGZ, Zorg en Dwang, en Forensische Zorg.

Deze campagne werd vergezeld met diverse oproepen en publicaties, o.a.:
* Bericht:  Teken de petitie: Wetgevers: Regel zorg in plaats van dwang!
* Bericht: 2-9 Herinner Wim Maljaars: Wetgevers: Regel zorg in plaats van dwang!
* Bericht: Aanhoudende kritiek op Wetsvoorstel Verplichte GGZ: Dwang is geen oplossing, maar een probleem!

Van 14-16 september 2016 was ik uitgenodigd in Praag, Tsjechie namens ENUSP, voor een keynote speech bij het European Conference on Mental Health (ECMH). Zie mijn Engelstalige verslag op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslag/4943891/5th-european-conference-on-mental-health#ad-image-122303998
* Een groot deel van mijn Engelstalige speech is te zien op Youtube:
ENUSP calls for human rights in mental health care – keynote speech at ECMH 2016: https://www.youtube.com/watch?v=jvfqhaoncR4&feature=youtu.be

Eind september 2016 kwam ik er door eigen onderzoek achter welke “Interpretatieve Verklaringen” de Nederlandse Staat heeft toegevoegd aan de ratificatie van het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen.

In tegenstelling tot eerdere berichten zijn er toch “Interpretatieve Verklaringen” afgegeven bij de Nederlandse ratificatie van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (CRPD). Deze Interpretatieve Verklaringen bij Ratificatie betekenen in dit geval dat Nederland het anders wil doen dan de VN voorschrijft. Het gaat dus om afwijkingen van de mensenrechtenstandaarden. Dat is onacceptabel. De “Interpretatieve Verklaringen” mbt art. 12, 14 en 15 dienen ingetrokken te worden.
Zie ook het bericht: Alarm! Nederlandse overheid wil afwijken van mensenrechten! : https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2016/09/28/alarm-nederlandse-overheid-wil-afwijken-van-mensenrechten/

Op 26 september 2016 was ik in Brussel voor een persoonlijke meeting met Europees Parlementslid Helga Stevens, om te praten over de implementatie van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (CRPD) en de gevolgen van de Concluding Observations voor de EU. Zie mijn Engelstalige verslag op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslag/4944427/personal-meeting-with-mep-helga-stevens

Oktober 2016
Op 7 oktober 2016 publiceerde ik een Engelstalig artikel met mijn persoonlijke perspectief op gender en GGZ, waarbij ik o.a. de vreselijke impact van gedwongen visitaties in de GGZ belicht.

Artikel: Personal testimony:  Gender Interrupted by forced psychiatry
Zie ook: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2016/10/07/mijn-persoonlijke-perspectief-op-gender-en-ggz/

Op 10 oktober 2016 was ik uitgenodigd in Wassenaar, om een lezing te geven aan een werkgroep van ca 40 BOPZ advocaten, over de implicaties van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (CRPD) in relatie tot dwang in de GGZ.

Van 12-14 oktober 2016 was ik uitgenodigd in Vilnius, Litouwen, voor een Expert Meeting on the Right of Everyone to Mental Health, georganiseerd door de UN Special Rapporteur on the Right to Health (voluit: the UN Special Rapporteur on the Right of Everyone to the Enjoyment of the Highest Attainable Standard of Physical and Mental Health), Mr. Dainius Puras. Zie mijn Engelstalige verslag: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslag/4948650/expert-meeting-on-the-right-to-mental-health

Op 31 oktober 2016 was ik namens Stichting Mind Rights uitgenodigd om deel te nemen aan het Rondetafelgesprek over Wetsvoorstel Verplichte GGZ, bij de Tweede Kamer, commissie VWS, in Den Haag. Stichting Mind Rights werd verzocht een position paper van 1 A4 aan te leveren, en kreeg voor het eerst in de geschiedenis officiele spreektijd in de Tweede Kamer (hoewel dit slechts 2 minuten was).

* Mind Rights position paper tegen WVGGZ: wvggz_positionmindrights_oktober2016
* Bijlage 1: wvggz-positionmindrights_bijlage1_crpd_guidelinesarticle14
* Bijlage 2: wvggz_positionmindrights_bijlage-2_waarom-gedwongen-ggz-behandeling-verboden-moet-worden

* Lijst met Position Papers van alle sprekers: https://www.tweedekamer.nl/vergaderingen/commissievergaderingen/details?id=2016A03872

Tijdens onze spreektijd bij het Rondetafelgesprek over Wetsvoorstel Verplichte GGZ op 31 oktober 2016 is ook de petitie: Wetgevers Regel zorg,  in plaats van dwang! aangeboden aan de Tweede Kamerleden. Zie het verslag op: https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2016/11/02/vws-rondetafel-gesprek-over-wetsvoorstel-verplichte-ggz/

November 2016
Van 13-16 november 2016 was ik in Berlijn voor het Empowerment Seminar van ENUSP. Zie mijn Engelstalige verslag op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslag/4954104/enusp-empowerment-seminar-berlin-2016

Van 24-30 november 2016 was ik uitgenodigd in India voor deelname aan de conferentie van INTAR: International Network Toward Alternatives and Recovery, waar ik een workshop heb gegeven over het Eindhovens Model met Eigen Kracht-conferenties om dwang te voorkomen :  Family Group Conferencing to prevent forced psychiatric interventions.  Zie mijn Engelstalige verslagen op: http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslagen/509131/intar-india-2016/1

December 2016
Op 6 december 2016 gaf ik een Engelstalige gastles bij VUMC in Amsterdam met het thema Psychiatrie voor het Master vak Health, Globalisation and Human Rights.

En verder is er uiteraard ook achter de schermen veel werk verzet.

*

Reflectie
Al met al was het dus een intensief jaar, met veel diverse activiteiten.  Maar het meest bijzondere is wel dat er een aantal echte mijlpalen zijn bereikt, zoals:

* De Nederlandse ratificatie van het VN-Verdrag voor de Rechten van personen met Beperkingen (CRPD)
* het Dolhuys Manifest voor separeer-vrije GGZ
* Voor het eerst officiele spreektijd voor Stichting Mind Rights in de Tweede Kamer
* En voor het eerst werden mijn persoonlijke klachten bekeken in een rechtbank.
* En eigenlijk mag ook de gastlezing aan de werkgroep van 40 BOPZ advocaten in dit rijtje met mijlpalen, omdat het zo waardevol is dat ze zich in ons standpunt willen verdiepen.

De wereld staat dus niet stil, en langzaam gaan er steeds meer deuren open, ook al blijft het een enorm gevecht aan de frontlinie, waarbij we ons soms afvragen of er eigenlijk wel iets veranderd (zoals bij het traject van het Wetsvoorstel Verplichte GGZ).

Toch zien we in bovenstaande mijlpalen duidelijk een toenemende beweging in de richting van de doelen van Stichting Mind Rights. Dat stemt ons zeer hoopvol. En vanwege de Nederlandse ratificatie van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (UN CRPD) zijn er verdere positieve wendingen te verwachten.

Zou 2017 het jaar zijn waarin de wetgevers daadwerkelijk kiezen voor een andere koers in de GGZ, ter implementatie van het VN-Verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen (CRPD), en gericht op zorg in plaats van dwang? We zijn hoopvol.

*

Wilt u Stichting Mind Rights steunen met een gift? Dat kan:

* Via uw eigen bank:  tnv Stichting Mind Rights (te Eindhoven)  IBAN: NL31 INGB 0002762216
* Of u kunt (zichtbaar of anoniem) doneren via een van onze crowdfunding-platforms:
Voor Nederland en omstreken:   Geef.nl:  https://www.geef.nl/doel/8064
Voor internationaal:  GoFundMe.com: https://www.gofundme.com/mindrights

Wij zijn blij met elke gift. Niet alleen omdat dit onze acties mogelijk maakt, maar ook omdat dit getuigt van empathie en steun aan personen die vaak fysiek en emotioneel verlaten zijn. Elke donatie is een significante stap in het uitbannen van verwaarlozing, en brengt ons dichterbij een samenleving die echt om elkaar geeft. Maak ook deel uit van deze beweging, zodat we samen de wereld wat mooier en beter kunnen maken!