Dwangreductie en zorgvernieuwing in de GGZ

Naast alle strijd op juridisch en politiek vlak zijn er gelukkig ook nog steeds goede ontwikkelingen uit het GGZ-veld te melden.

Vorige week stond er een artikel in magazine GGZ Totaal: “Statement tegen een dichte deur” (door Bart Vuijk).

Zie hier het artikel (PDF): http://www.ggztotaal.nl/ggztotaal/4-Statement_tegen_een_dichte_deur.html?utm_source=GGZTotaal&utm_campaign=125cb3f938-Magazine_GGZ_februari2_22_2014&utm_medium=email&utm_term=0_2eb968d0a2-125cb3f938-125398545

In dit artikel wordt uitgelegd hoe het ervoor staat met de reductie van dwang en separeercellen in Nederland. Sommige instellingen zijn na het stoppen van de landelijke dwangreductie-projecten en bijbehorende subsidies en prioritering weer terug bij af, terwijl andere instellingen juist vernieuwend bezig blijven, zoals bijvoorbeeld in Tilburg met de ontwikkeling van het HIC-model.
Ik word ook genoemd in het artikel, en het project met Eigen Kracht-conferenties ook. En ik was erg blij om te zien dat er ook aandacht is voor de brief van de Speciale VN-Rapporteurs onder het kopje: Foltering. Het is een constructief artikel dat inspireert en aanspoort tot verdere ontwikkeling in de GGZ.

HIC-model: High / Intensive Care in de GGZ
In Tilburg en Breda ontwikkelt men het zogeheten HIC-model, zie http://hic-psy.nl/ . Dat doet men samen met 19 andere GGZ-instellingen en organisaties zoals GGZ Nederland en TNO, en met behulp van crowdfunding. (werd uitgelegd in de workshop over HIC op het nationale Voorjaarscongres van de NVVP op 9 april 2014)

Het HIC-model richt zich op vroegsignalering en intensieve zorg samen met verregaande ambulantisering van de GGZ. Een van de einddoelen is het afschaffen van medium-care afdelingen waar mensen weken, maanden of zelfs jaren konden verblijven. Een verblijf op de HIC-afdeling van maximaal 20 bedden kan maximaal 3 weken duren en is bedoeld om de piek van een crisis mee op te vangen. De rest van de behandeling dient in de eigen omgeving van de client plaats te vinden.

Bij de ontwikkeling van het HIC-concept heeft men geprobeerd om zoveel mogelijk “best practices” samen te brengen. Een greep uit de leidende aspecten voor het HIC-model: bezieling en oprecht contact willen/kunnen maken, werken vanuit herstelgedachte en herstelondersteuning, intensieve ambulante zorg zoals FACT, het bedenken van een “open psychiatrie zonder afdelingen”, aanbieden van tijdelijke time-out plaatsen (nav het succes van respijthuizen), doorbehandeling tijdens crisis-situaties (geen separatie of andere dwang), zo humaan en plezierig mogelijk, aandacht voor samenwerking in alle vormen (met naasten, ambulante sector, ervaringsdeskundigen en andere ketenpartners), optimale zorgafstemming, aandacht voor dagbesteding, een gezonde omgeving en een steunende organisatie die deze ontwikkelingen mogelijk maakt.

Het HIC-model is dus niet simpelweg een nieuwe crisis-afdeling, maar het HIC-model omvat een serie van veranderingen, die samen een model vormen voor ambulantisering van gesloten crisis-afdelingen. HIC staat voor een nieuw soort zorg-keten, waarbij de ambulante sector altijd leidend is.
De benodigde veranderingen, subdoelen en andere aspecten die van belang zijn om HIC te kunnen leveren, staan beschreven in de HIC-monitor: een checklist die certificering van het HIC-model mogelijk maakt.

Het HIC-model maakt vernieuwing van de logge klinische GGZ mogelijk doordat het systeemdenken wordt veranderd. Het HIC-model geeft een nieuwe impuls en legt een basis voor doorontwikkeling van de kwaliteit van (kortdurende) GGZ. De ontwikkelaars van het HIC-model zijn zich nu aan het verdiepen in eenzelfde soort intensivering en ambulantisering van de langdurige zorg.

Extra Beveiligde Kamers
Ik ben op zich enthousiast over het HIC-model en het idee van ambulantisering en intensivering van humane plezierige zorg. Helaas is er nog wel een pijnpunt, want ook binnen het HIC-model is er namelijk nog steeds een “opsluithok”. Het mag alleen geen separeercel meer genoemd worden, maar heet nu “Extra Beveiligde Kamer (EBK)” (op verzoek van de inspectie IGZ).
De Extra-Beveiligde-Kamer is als het ware een wat grotere separeer, met wat meer luxe, zoals extra stevig meubilair, een vreemd soort veilige wc-pot en eventueel zelfs een douche (al is hier nog steeds discussie over). Ook hangt er doorgaans een touch-screen en instelbare led-verlichting zijn er extra ramen waardoor “contact en nabijheid” zou kunnen geschieden.

Ook GGzE in Eindhoven heeft sinds 2012 een High Care-unit met “Sensory Support Rooms” (ook een soort Extra Beveiligde Kamer). Maar opsluiting blijft opsluiting, en daarom zie ik die ontwikkeling niet helemaal zitten. Lees hier mijn reactie op de opening van de High Care-unit bij GGzE in oktober 2012:  https://tekeertegendeisoleer.wordpress.com/2012/10/07/high-care-unit-van-ggze-brengt-me-van-mijn-stuk/

Insluiting in de EBK zou moeten voldoen aan het nieuwe toetsingskader voor separaties van de inspectie IGZ (2012) waarin 4 nieuwe minimum-normen mbt het gebruik van separatie zijn geformuleerd. Te weten:
A. Het voorkomen van separatie: is al het mogelijke geprobeerd?
B. Het registreren van separaties: gebeurt dit volgens de minimale Argus-dataset?
C. Geen eenzame opsluiting: voldoet een separatie daar aan?
D. Consultatie: voldoet consultatie aan de norm respectievelijk bij een separatie langer dan 1 week, langer dan 3 weken, langer dan 6 weken, langer dan 3 maanden?

Dit laatste punt (D) houdt in dat er in de uitgangspunten van de IGZ al rekening is gehouden met het voortbestaan van langdurige separaties in de toekomst, zoals een separatie van 3 maanden!! Een client in de Nederlandse GGZ anno 2014 kan dus nog steeds 3 maanden in een soort hok opgesloten worden!! Dat getuigt niet van een verbod op separatie noch van handhaving of sturing vanuit de IGZ.

Gelukkig liggen de ambities bij het HIC-model wat hoger: “Een Intensive Care moet in principe leeg zijn, dan is het goed”. Het streven van HIC is dus uiteindelijk om de hele kliniek overbodig te maken, hoofdzakelijk door uitmuntende ambulante ondersteuning, zo humaan en plezierig mogelijk (hetgeen in lijn is met artikel 19 van het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen). Bij werken vanuit het HIC-model is alles erop gericht om crisis en dwang te voorkomen, door vroegsignalering en ambulante zorg op basis van samenwerking en de herstelgedachte. Het HIC-model heeft Echte ambities, en is gerichte op levering van Echte zorg.

Enkele cijfers
Bij GGZ Breburg hebben vele inspanningen ertoe geleid dat het aantal separatie-uren drastisch is afgenomen sinds 2010 (ca 80%). Ook het aantal separeercellen binnen de hele instelling daalde van 28 naar 10. Van de 18 gedemonteerde separeerdeuren maakt men nu een kunstwerk.
Bij GGzE in Eindhoven neemt het aantal separeercellen eveneens af door tal van inspanningen. In 2012 waren er nog ongeveer 44 separeers in Eindhoven. Nu zijn dat er minder dan 20.

Dit zijn goede ontwikkelingen die werkelijk betekenis hebben in de levens van clienten. Wij juichen deze ontwikkelingen toe en willen de betrokken hulpverleners aanmoedigen om zich zo te blijven inspannen voor verdere reductie en afschaffing van dwang. Het is tijd om geschiedenis te schrijven. Onze generatie mag afrekenen met dwang en een beter systeem opzetten. Dat is ook de inhoudelijke strekking van het VN-verdrag voor de Rechten van Personen met Beperkingen voor de GGZ. Een andere psychiatrie is mogelijk!

De ontwikkeling van het HIC-ketenmodel vanuit het GGZ-veld stemt mij hoopvol (in tegenstelling tot de ontwikkeling van het normenkader van de inspectie IGZ). Het HIC-model heeft de ambitie om systematische veranderingen teweeg te brengen in de klinische GGZ. Ik verwacht dat er nu wel een echte cultuuromslag aankomt. Steeds meer hulpverleners vertonen ambities. Helaas blijkt de besturende laag wat traag van begrip, zoals blijkt uit het normenkader van de Inspectie en de wetsvoorstellen Verplichte GGZ en Zorg en Dwang. Maar uiteindelijk is de praktijk het belangrijkste, en het is niet verboden om het beter doen dan de wet en de normen voorschrijven.

Eigen Kracht conferenties
In Eindhoven, Groningen en Noord-Holland-Noord loopt een project waarbij Eigen Kracht-conferenties aangeboden worden om dwang te voorkomen. Zie: http://www.eigen-kracht.nl/nl/artikel/verplichte-zorg-binnen-ggz-te-voorkomen

In tegenstelling tot het reguliere traject onder de BOPZ waarbij onwenselijke dwangmogelijkheden en vrijheidsbeperkingen worden besproken, is een Eigen Kracht-conferentie gericht op het gezamenlijk vinden van wenselijke mogelijkheden om door de crisis heen te komen. Via een Eigen Kracht-conferentie kunnen mensen met hun eigen kring van vrienden en naasten overleggen over wat zij nodig hebben om allemaal weer in beter vaarwater terecht te komen. Een Eigen Kracht-conferentie leidt tot een gezamenlijk plan met een rolverdeling voor alle aanwezigen die duidelijkheid biedt over hoe men samen verder zal gaan.

Inmiddels loopt er een project met Eigen Kracht-conferenties ter voorkoming van BOPZ-maatregelen in 3 regios: Eindhoven, Groningen en Noord Holland-Noord. (En inmiddels is er ook een project gestart met Eigen Kracht-conferenties bij Duurzaam Verblijf in Beilen).

GGzE neemt het project serieus en publiceerde onlangs een column vanuit het bestuur:

Column GD: Eigen Kracht Conferentie biedt uitkomst
Het College Geneesheren-directeur delen gedachtes en ervaringen in een column. Deze keer gaat het over de eigen kracht centrale.

Soms kunnen mensen het even niet alleen. Sommige gebeurtenissen in het dagelijks leven zijn zo overweldigend, ingewikkeld of onoverzichtelijk dat hulp wenselijk is. Hoe regel je die? En hoe houd je zeggenschap en regie over de aanpak? De Eigen Kracht-conferentie biedt uitkomst. Tijdens een Eigen Kracht-conferentie maak je samen met familie en bekenden een plan voor de toekomst (familiegroepsplan).

Dit is de eerste alinea van de informatieve website Eigen Kracht Centrale. Bij een Eigen Kracht-conferentie (EKC) gaat het er om dat je de eigen regie van mensen die de grip op hun leven dreigen te verliezen helpt te versterken. Hun eigen netwerk speelt daarbij een belangrijke rol. Bij een EKC blijkt het netwerk veel meer bereid en tot veel meer in staat dan menig hulpverlener verwacht.

Een EKC kan ons ook helpen om het toepassen van dwang- en drangmaatregelen enorm te verminderen. Daarom wil ik iedereen vragen om de website te bezoeken, de teksten te lezen en de filmpjes te bekijken én er met elkaar over te praten. Wil je er over doorpraten met iemand die hier al ervaring mee heeft? Of heb je vragen? Dan kun je contact opnemen met Esther Pols, werkzaam bij de crisisdienst of met Jolijn Santegoeds, ervaringsdeskundige. Esther kan je ook helpen een Eigen Kracht-conferentie te organiseren.

Laten we het komende jaar vol inzetten op de inzet van een Eigen Kracht-conferentie! Bij elke vraag naar de inzet van dwang- en drangmaatregelen, of het nu gaat om een gedwongen opname of om het toepassen van dwangmedicatie, moeten we ons afvragen of het niet anders kan. En EKC biedt daar een mogelijkheid voor. Eigen regie helpt beter!

Vanuit de herstelgedachte is het behouden van eigen regie óók in moeilijk tijden een basisbehoefte. Het blijkt telkens weer dat dwang- en drangtoepassingen herstel op de lange termijn in de weg staat. Soms kan het niet anders en is actieve ondersteuning, bijvoorbeeld als er sprake is van (levens)gevaar, onvermijdelijk maar niet langer dan absoluut nodig is. Uiteindelijk is het effect op lange termijn contraproductief.

Ik hoop dat we dit jaar grote stappen weten te zetten op het gebied van het terugdringen van dwang en drangmaatregelen en het versterken van de eigen regie.
**

Het is heel positief om te zien dat er een groeiend draagvlak is voor vernieuwende initiatieven in de GGZ.

Eerder deze week (dinsdag 29 april 2014) was er een overleg met de projectgroep in Eindhoven. Er zijn al een aantal Eigen Kracht-conferenties (EKC-s) geweest in de BOPZ-context in Eindhoven, Groningen en Noord Holland-Noord. Daarbij werd bij een aanvraag voor een Rechterlijke Machtiging (RM) of In-Bewaring-Stelling (IBS) gelijktijdig ook een Eigen Kracht-conferentie aan de client aangeboden.

Het onderzoek door VUMC loopt nog. Het is nog te vroeg om resultaten of conclusies te melden. De casussen zijn allemaal zeer verschillend van elkaar en de resultaten van de EKC-s zijn ook verschillend. Het lijkt er wel op dat Eigen Kracht-conferenties door alle partijen als een positieve aanvulling op het bestaande aanbod worden ervaren. Wel blijkt dat het voor alle partijen moeilijk kan zijn om “het aan te durven” en vertrouwen te hebben in deze nieuwe stap, die toch voor velen nog wat onbekend aanvoelt. Het kan extra moeilijk zijn om op spannende momenten “iets nieuws” te proberen, maar soms helpt de spanning van het moment ook als een doorslaggevende factor om de moeilijke zaken bespreekbaar te maken.

Het project met Eigen Kracht-conferenties bij de GGzE begint steeds beter te lopen en er komen steeds meer aanmeldingen binnen voor een Eigen Kracht-conferentie om te proberen een eigen plan te maken en daarmee dwang te voorkomen.

Clienten en naasten die dwangtoepassing willen voorkomen kunnen zich aanmelden bij de Eigen Kracht-Centrale (www.eigen-kracht.nl ).

Meer weten over Eigen Kracht-conferenties om dwang in de GGZ te voorkomen?

– Bekijk hier de website van de Eigen Kracht-Centrale:
http://www.eigen-kracht.nl/nl/artikel/verplichte-zorg-binnen-ggz-te-voorkomen

– YouTube-filmpje over de werking van een Eigen Kracht-conferentie: http://www.youtube.com/watch?v=3Drxf0K1Nvw

– Lees hier een Artikel van Gert Schout:
http://www.wmowonen-nh.nl/uitgelicht/2018eigen-kracht-conferenties-voorkomen-gedwongen-opnames2019

– Bekijk het YouTube kanaal van Eigen Kracht-Centrale, met oa een filmpje over een ervaring met de inzet van EKC-s in de OGGZ: http://www.youtube.com/watch?v=etbkgpFivlg

Presentatie Eindhovens Model bij de Verenigde Naties (VN) in New York

Het Eindhovens Model is door mij bedacht als een alternatief voor de wet BOPZ, en als alternatief voor dwang in de psychiatrie; door middel van Eigen Kracht-conferenties kan dwang voorkomen worden. Er loopt inmiddels een pilot-project in Eindhoven, Groningen en Noord-Holland-Noord, en een effect-onderzoek door VUMC. Zie ook: https://www.vumc.nl/onderzoek/nieuws/eigenkracht/
(aanmelden kan via www.eigen-kracht.nl  )

Morgen, 15 juli 2013 vertrek ik voor 5 dagen naar New York, waar ik dit Eindhovens Model (met Eigen Kracht-conferenties in plaats van dwangtoepassing) mag gaan toelichten bij de 6th session of the Conference of States Parties to the Convention on the Rights of Persons with Disabilities, 17-19 juli 2013 (zie www.un.org/disabilities/default.asp?id=1606  ).

De Conference of State Parties (COSP) is een meeting over het nieuwe VN-verdrag voor de rechten van personen met beperkingen (CRPD, zie www.un.org/disabilities/  ). Het doel van de COSP is om te bespreken hoever de landen zijn met invoeren. Er zullen dus veel staatsdelegaties, NGO’s (goede doelen) en belangenorganisaties aanwezig zijn. De COSP vindt plaats op het hoofdkantoor van de Verenigde Naties in New York.

Voorafgaand aan de COSP is er op dinsdag 16 juli door een paar NGO’s en belangenorganisaties een Civil Society Forum (CSF) georganiseerd. Dat is een platform voor de NGO’s en belangenorganisaties, waarbij gezamenlijk overleg kan plaatsvinden.

Ik ga naar de COSP en het CSF als mede-voorzitter (Co-chair) van het World Network of Users and Survivors of Psychiatry (WNUSP, www.wnusp.net ).

WNUSP organiseert een side-event op 17 juli waarbij wij vanuit clientenperspectief naar het VN-verdrag zullen kijken.
In die sessie zal ik het Eindhovens Model presenteren als concrete alternatieve benadering van GGZ-problematiek, waarbij de focus ligt op het zoeken naar wenselijke oplossingen in plaats van dwangtoepassing; Eigen Kracht-conferenties bieden een mogelijkheid om wenselijke oplossingen te identificeren en te organiseren.

Mijn deelname wordt mede mogelijk gemaakt door financiele ondersteuning door de Eigen Kracht-centrale (www.eigen-kracht.nl), de GGzE in Eindhoven en prof. Jim van Os/ faculteit psychiatrie en psychologie van de Universiteit Maastricht.

Ik zal een Engelstalig reisverslag bijhouden op www.punkertje.waarbenjij.nu

Zie hier de aankondiging van WNUSP: http://wgwnusp2013.wordpress.com/2013/07/13/conference-of-state-parties-2013/

The World Network of Users and Survivors of Psychiatry, together with Disabled People International will be hosting a Side Event at the Conference of State Parties called: “Transforming Communities for Inclusion of Persons with Psychosocial Disabilities”, on 17 July 2013, from 4.45 to 6 p.m. in Conference Room 5.

Chair: Martha Laclave Giancola, Ph.D.
Opening Remarks: Shuaib Chalklen, the UN Special Rapporteur on Disability

Speakers:
• Moosa Salie, Co-Chair, WNUSP: ‘Legislative frameworks and persons with psychosocial disabilities.’
• Jagannath Lamichhane, Board member, WNUSP: ‘The Crisis of Identity: Where do we belong?’
• Jolijn Santegoeds, Co-Chair, WNUSP: ‘Eindhoven Model – An alternative to forced psychiatry’.
• Dorodi Sharma, Disabled People’s International: ‘Mental health advocacy & cross-disability alliances: Leaving no one behind’.

There will be a Question and Answer Session followed by Vote of thanks and Closure

Information on the session follows:
“Transforming Communities for Inclusion of Persons with Psychosocial Disabilities”

Human Rights of persons with psychosocial disabilities
Widespread discrimination towards people with psycho-social disabilities / users and survivors of psychiatry is an obstacle to our meaningful inclusion in social, cultural and economic development. Entrenched discriminatory attitudes, reflected in traditional legislative frameworks and customary normative practices, drive our exclusion and also increase our risk to exposure to violence and the continued deprivation of our liberty and all other human rights.
WNUSP is an international organization of users and survivors of psychiatry / persons with psychosocial disabilities. WNUSP advocates for the repeal of any legal provisions that authorize detention or compulsory treatment in mental health settings; as well as any legal provisions that authorize guardianship or substituted decision-making. WNUSP has been engaged in the drafting process of the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities. The UNCRPD recognizes that legal capacity is a right for all persons with all disabilities.

End discriminatory legislation
Mental health legislation has been characterized by the regulation of detention and treatment even without consent (based on the erstwhile MI-principles). Many policy debates are still about, how to make these regulations better enforceable. However, the system of coercive medical “treatment” and institutionalisation runs counter to the UNCRPD. Policy makers have tried to “improve” the regulatory systems, but these systems are fundamentally bad by design, and not only by practice. These institution based designs and practices must be abolished, as they violate the human rights of people with psycho-social disabilities and we continue to remain socially isolated. WNUSP has made a clarion call for de-institutionalisation in countries of the world where mental health legislations and their institutions exist. In countries where institutions are very few, or do not exist, WNUSP is advocating that, in compliance with the UNCRPD, no new barriers must be created for the full inclusion of people with psychosocial disabilities.

End exclusion from the community
By the extended frameworks of forcible detention and treatment, users and survivors of psychiatry get completely excluded from access to development on equal basis with others. Life largely revolves around struggles for finding competent legal assistance, having reasonable accommodations within the court system, and facing the indomitable challenges of discharge; and once discharged, surveillance by the state machinery on lifestyle and choices; restricted employment opportunities which are directed by paternalism and stereotypes; ‘psycho-education’ into compulsory medication in the name of community treatment; an insurance driven by diagnosis; struggles for housing, continuing higher education, maintenance and welfare; curtailment of liberty on a variety of life fronts, including within neighbourhoods, communities, and public spaces.
WNUSP recognizes that many countries of the world do not have a mental health law, and further, they do not need one; rather, they need to review their legislation to determine if such legal provisions exist elsewhere and repeal them. Comprehensive disability legislation or a health care legislation can cover all human rights and right to health provisions, instead of a separate legislation. WNUSP has serious reservations on any type of specific legislations in the field of mental health, as they result in discrimination, loss of autonomy and personhood, leading to the imposition of inhuman, degrading and torturous practices in the name of treatment. For example, a new legislation in India seeks to legalise lobotomy.

End the colonial incapacity approach
Several south countries and countries of the commonwealth continue to have the colonial incapacity provisions on a number of life dimensions: contracting, owning property, marriage, divorce, adoption, having a bank account, suffrage, giving or refusing consent to health care, choosing a place of residence, etc. All countries should have anti-discrimination and human rights legislation that guarantees the rights of persons with psychosocial disabilities comprehensively in all areas of life on an equal basis with others, including the right to have and exercise legal capacity in all these areas of life. Without this full autonomy and legal capacity, our invisibility will not even allow us to claim our rights.

Within the above frame of reference for our advocacy, WNUSP seeks to engage all organisations in a dialogue on the full inclusion and effective participation of people with psychosocial disabilities from around the world, in the post-2015 agendas. Our perspectives must be integrated into any future international developmental goals.

We look to a world with no segregation, a world without institutions which are modelled after custodial institutions. We expect that states must give evidence of concrete actions taken in this direction such as reduction in admissions; ban on building more institutions and creating a legally regulated process of de- institutionalisation based on human rights principles and guided by the UNCRPD.

Alternatives to practices of coercion and institutionalisation must be seriously adopted as the way into the future; and this requires investments into Article 19 so that we can live independently and be included in our communities. Along with other marginalized groups, our future sustainable inclusion requires that our full range of human rights is addressed.

Wetsvoorstel Verplichte GGZ en Eindhovens Model

Het wetsvoorstel Verplichte GGZ is ingediend bij de Tweede Kamer voor schriftelijke behandeling, en zal vermoedelijk binnenkort op de agenda komen voor bespreking bij de Tweede Kamer.

Binnenkort komt er dus een maatschappelijke discussie over dwang in de zorg. Het is tijd om aan de politiek te laten weten dat dwang het tegenovergestelde is van zorg.

Voor meer info en uitleg waarom dwang geen zorg is: luister hier een interview met Jolijn Santegoeds over Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! / Stichting Mind Rights: http://www.sbs.com.au/yourlanguage/dutch/highlight/page/id/237191/t/Let-s-talk-about-mental-health

Wetsvoorstel Verplichte GGZ
Op de website van de Tweede Kamer staat de agenda van plenaire vergaderingen,zie ook http://www.tweedekamer.nl/vergaderingen/plenaire_vergaderingen/volgende_weken/index.jsp waarbij staat onder het kopje Aangemelde onderwerpen, nog niet geagendeerd:

– 32 399 (Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (schriftelijke voorbereiding nog niet afgerond)

En

– 31 996 (Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten) (voortzetting) (na ontvangst van een advies van de Raad van State)

Via deze website met de Wetgevingskalender kan je zien hoe het wetgevingsproces verloopt:http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/wetgevingskalender/2010/07/05/integrale-herziening-van-de-wet-bopz-wetsvoorstel-verplichte-ggz-jus

 

Advies van de Raad van State voor wetsvoorstel Verplichte GGZ
Er is in 2009 al een eerste advies van de Raad van State uitgebracht mbt het wetsvoorstel Verplichte GGZ, dat is te vinden op http://www.raadvanstate.nl/adviezen/zoeken_in_adviezen/zoekresultaat/?advicepub_id=9138

Naar mijn smaak heeft de Raad van State een ouderwetse, achterhaalde kijk op “veiligheid” die zij middels hardhandige interventies en symptoombestrijding oftewel dwang wil bereiken. Dit hele wetsvoorstel verplichte GGZ gaat niet over zorg en welzijn, en de discussie en adviezen ook niet…

Het mag duidelijk zijn dat het Ministerie van Veiligheid en Justitie sowieso niet de kartrekker zou moeten zijn bij een zorgwet. Helaas is dit wel het geval. (over stigmatisering gesproken!!)

Veel termen in de discussie zijn daardoor ernstig verjuridiseerd, en worden meer en meer ontdaan van hun oorspronkelijke lading en in zeer tegenstrijdige context gebruikt (zoals “bij dwang dient men de wensen en voorkeuren van de client te honoreren” – Dit slaat nergens op en ik vraag mij af hoe men dit met goed fatsoen zo kan opschrijven? Wie is hier nou gek?).

Het jargon is daarmee dus een dooddoener in de discussies. Men communiceert in een vreemde taal, men doet alsof dit een gangbare omgangsvorm is, en alsof mensen met psychiatrische problemen een andere soort mensen zijn, waarvoor andere wetten gelden, en speciale woorden.. Dat is pure discriminatie. Opsluiting is geen zorg, voor u niet, en voor mij niet. Iemand onder dwang proberen te veranderen is marteling. Dat is de nieuwe visie die inmiddels erkend wordt door de Verenigde Naties (VN).

Het is echt schandalig dat de Raad van State zich beroept op de verouderde “UN-Principles for the protection of persons with mental illness” (MI-principles uit 1990) terwijl er in 2006 een nieuw VN-verdrag is gekomen dat deze regels vervangt, namelijk de het Verdrag inzake de rechten van personen met beperkingen – UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities (UN CRPD, zie ook http://www.un.org/disabilities/ ).

Het is uiteindelijk slechts een kwestie van tijd voordat dit verdrag door Nederland geratificeerd zal worden, dus waarom zou men nu een reeds-achterhaald principe hanteren voor een wet die bij voorbaat weer aangepast moet worden bij ratificatie van het VN-verdrag CRPD?

Het wetsvoorstel Verplichte GGZ is met de huidige fundamenten grotendeels een verspilling van tijd, geld en energie.

Nederland liep vroeger meestal voorop met het invoeren van mensenrechtenverdragen, maar nu zitten we opeens in de achterhoede, en zijn we de laatsten van Europa die het verdrag nog niet geratificeerd hebben, samen met Ierland, Noorwegen, Finland en Albanie (en Zwitserland).
zie ook http://www.un.org/disabilities/documents/maps/enablemap.jpg

Alternatieve procedure en tegenvoorstel
Wij vinden dat het wetsvoorstel Verplichte GGZ niet deugt, en dat het helemaal anders moet.

Het nieuwe verdrag van de Verenigde Naties (Het CRPD) schrijft voor dat Substitute Decision Making vervangen dient te worden door Supported Decision Making. Dat betekent dat plaatsvervangende besluitvorming (vertegenwoordiging) vervangen moet worden door ondersteunde besluitvorming. Voor de zorg betekent dit dat dwang vervangen moet worden door empowerment.

Wij hebben concrete ideeen over dwangvrije zorg, en ook voor een alternatief wetsvoorstel gebaseerd op empowerment, bekend onder de naam : het Eindhovens Model; Eigen Kracht-conferenties ter voorkoming van dwang.

Voor de inhoud van alternatieven en het Eindhovens Model, zie o.a.
– Berichtgeving over het Eindhovens Model en Wetsvoorstel Verplichte GGZ op www.tekeertegendeisoleer.weblog.nl en op www.mindrights.nl bij Docu & Info

– De website van Eigen Kracht-centrale www.eigen-kracht.nl

Zie ook het alternatieve wetsvoorstel van Stichting Mind Rights (PDF-bestand) http://tekeertegendeisoleer.weblog.nl/files/2012/05/Alternatief-voorstel_Regels-voor-het-verlenen-van-zorg-in-crisissituaties.pdf

(en zie ook de youtube-filmpjes aan het einde van dit artikel)

Sinds 2009 zijn wij bezig aan de ontwikkeling van het Eindhovens Model, waarbij direct een samenwerking is ontstaan met de Eigen Kracht-centrale (www.eigen-kracht.nl) en ook met de succesvolle projecten in Groningen van Gert Schout voor de inzet van Eigen Kracht in de OGGZ.

Eindhovens Model IN de wet
Het ontwikkelingstraject van wetsvoorstel Verplichte GGZ kende nog een paar mijlpalen.Na terugkoppeling en een tweede reactie van de Raad van State in 2010 (vooral juridisch-technisch) waren er wederom schriftelijke wijzigingen nodig in het wetsvoorstel, dus de ministeries V&J en VWS gingen weer aan de slag.

De voorgestelde adviescommissie werd uit het wetsvoorstel geschrapt vanwege het kostenaspect in het licht van de economische crisis en de bezuinigingen. Vervolgens werden er in 2011 enkele voorstellen gelanceerd die het allemaal niet haalden (zoals een leek toevoegen aan de rechtbank enz.). Met weer een nieuwe constructie van multidisciplinair advies in het kader van dwang is het wetsvoorstel medio 2012 wederom in de fase van afronding gekomen.

Tijdens deze fase werd ik opnieuw uitgenodigd om met een selecte groep van experts te praten over de praktische positionering van het Eindhovens Model in het nieuwe wetsvoorstel! Het ging er dus niet meer over OF Eigen Kracht-conferenties een mogelijkheid zouden zijn bij het voorkomen van dwang, maar over HOE men dit vast zou kunnen leggen in een wet. Dat is dus een doorbraak!!!

Op donderdag 9 augustus 2012 was ik samen met o.a. Gert Schout, Ge de Wilde en Christine van de Hoeven uitgenodigd voor een bijeenkomst in het NH-hotel in Utrecht met enkele juristen en GGZ-beleids-experts van het Ministerie van VWS om te bedenken hoe Eigen Kracht-conferenties ingepast kunnen worden in het wetsvoorstel Verplichte GGZ.

Het was een prettige bijeenkomst, waarbij te merken was dat de delegatie van VWS wel op de hoogte was van de inhoudelijke visie-ontwikkeling in GGZ . Wat volgde was een brainstorm-sessie over woordkeuze en tekst-stijlen, met bijbehorende implicaties en visie-overdracht. Eigen Kracht-conferenties kunnen geen verplichting zijn, maar wel een mogelijkheid die er moet zijn. Een rechter kan wel verplicht worden om te vragen of de mogelijkheden onderzocht zijn om een eigen plan te maken. Het was een constructieve bijeenkomst.

Helaas zat ik persoonlijk niet echt op mijn praatstoel, omdat er in die tijd een lichte chaos in mijn hoofd was ontstaan , o.a. vanwege dingen die opgerakeld waren door de zomerschool over Mensenrechten en GGZ aan de Centraal Europese Universiteit in Budapest. Zoals bijvoorbeeld mijn jarenlange zoektocht/strijd mbt rechtsspraak, en de pijnlijke tegenstellingen tussen theorie en praktijk… Ik was daarom ook erg blij met de aanwezigheid van Gert Schout en Ge de Wilde aan mijn zijde. Het is allemaal goed gegaan.

Wetsvoorstel Verplichte GGZ is nog niet vernieuwend genoeg
Bij het hele consultatieproces rond wetsvoorstel Verplichte GGZ ging de discussie hoofdzakelijk over de procedurele toetsing van dwangplannen (wel/geen commissie enz.) en in minimale mate over de inhoudelijke kant, zoals de definities van gevaar, schade, risico’s, wilsonbekwaamheid, wederkerigheid, het recht op goede zorg enz. Wellicht was dat zo omdat V&J minder zicht op de zorg-inhoud heeft. Het is echter wel een weggegooide kans.

Wetsvoorstel Verplichte GGZ blijft een slecht wetsvoorstel, hoewel het toevoegen van de mogelijkheid om een eigen plan te maken, bijvoorbeeld via een Eigen Kracht-conferentie, wel een verbetering is ten opzichte van de vroegere wet BOPZ.

Het Eindhovens Model heeft echter potentie voor veel grotere fundamentele wijzigingen in het wetsvoorstel. Het Eindhovens Model en Eigen Kracht conferenties bieden namelijk een visie waarbij het “doelgroep-denken” niet meer nodig is, omdat het uitgaat van de persoon zelf, en iedereen IS een persoon. Het nieuwe VN-verdrag CRPD vraagt ook om een dergelijke neutrale benadering (disability-neutral- approach).

Het KAN dus wel anders, en een vernieuwende aanpak is voor de overheid binnen handbereik. Er ligt via het VN-verdrag CRPD ook een internationale druk op ons om te veranderen. Het is dus enkel de vraag wat de overheid met onze informatie doet. Wij dragen een concreet alternatief aan op een presenteerblaadje, maar ja, men doet er zo weinig mee, het lijkt wel alsof men niet wil leren of veranderenx85 Waarom negeert men de internationale ontwikkelingen??

Maar wij laten ons niet tegenhouden, want een goed idee KAN niet tegengehouden worden.

Eigen Kracht/Eindhovens Model in de Praktijk:
Het mag gezegd worden dat Groningen voorop loopt met het inzetten van Eigen Kracht-conferenties in de context van GGZ, waarmee o.a. dwang kan worden voorkomen. Dit komt onder andere door de jarenlange toewijding van Gert Schout, die net als ik hetzelfde idee kreeg, en eveneens bedacht dat Eigen Kracht-conferenties wel eens heel goed zouden kunnen werken in de context van GGZ-problemen. Hij startte vervolgens een aantal projecten en een onderzoek naar de effecten.

Op 6 juli 2012, vond bij de Puddingfabriek in Groningen het afscheidscongres plaats van Gert Schout van het lectoraat competentie-ontwikkeling in de OGGZ (Hanze Hogeschool Groningen). Bij dit congres gaf Gert een zeer interessante en inspirerende afscheidsrede, waarbij hij een kritische oplossingsgerichte reflectie op het zorgsysteem gaf, waar ik me behoorlijk in kon vinden. Ook waren er een aantal workshops, waaronder een workshop Eigen Kracht in de (O)GGZ met Henk Dijkstra en Gideon de Jong, en ik.

“De methode van de Eigen Kracht-conferentie, waarbij de hulpverlener op afstand blijft, biedt mogelijkheden om gedwongen opnames te verkorten of heropnames te voorkomen”. Dat concludeert VU-masterstudent Henk Dijkstra op basis van literatuuronderzoek en interviews met elf deskundigen op het gebied van Eigen Kracht.
Zie ook: http://www.veiligleefbaar.nl/publicatie/eigen-kracht-conferenties-kansrijk-de-ggz

Lees de hele afstudeerscriptie van Henk Dijkstra op https://www.eigen-kracht.nl/sites/default/files/2012%20Verkennende%20studie%2011%20juli%202012%20VU%20-%20EK-c%20kansrijk%20in%20de%20GGZ%20Henk%20Dijkstra.pdf

Gert Schout is ontzettend begaan met het uitrollen van proefprojecten van Eigen Kracht in de (O)GGZ, en we werken op een hele prettige manier samen om dit plan naar een hoger nationaal niveau te brengen, zoals in het wetsvoorstel Verplichte GGZ. Ook internationaal is er grote interesse in de ontwikkelingen van deze vorm van Supported Decision Making in de GGZ.

Eindhoven is ook een van de proefgemeentes waar Eigen Kracht in het kader van GGZ wordt uitgerold. Met het Team Eigen Kracht 040 doen we ons best om de benodigde aansluitingen in het maatschappelijke veld te maken. Er wordt veelvuldig voorlichting gegeven, bijvoorbeeld aan case-management, GGzE (o.a. psychiaters), NEOS, Novadic, woonbedrijf enz. enz.

Helaas merken we wel dat er een weerbarstige cultuur in de zorg heerst, en vaak blijft het bij enthousiasme voor het idee, maar gaat de praktijk toch op dezelfde voet verder (“leuk voor een ander”). Het blijkt dat we nog iets meer in de hoofden en harten van de hulpverleners moeten binnenkomen, zodat zij daadwerkelijk in actie komen en hun eigen acties gaan heroverwegen. Na A moet men nu ook B gaan zeggen.

Ook is het nodig om vertrouwen onder clienten op te bouwen, wat ook niet direct eenvoudig is omdat er al zoveel organisaties zijn die ook vanalles beloven. En er is natuurlijk ook schaamte om met de billen bloot te gaan. Wij werken eraan om deze koud-water-vrees weg te nemen, o.a. door nog meer outreach en voorlichting (zoals een kraampje op de Herstel-markt die georganiseerd was door de clientenorganisatie van GGzE), en door de ontwikkeling van voorlichting, zoals een officiele internetpagina die alle zorgen moet wegnemen, en waar alle ja-maars op komen.

Verder kunnen mensen met vragen ook bij het Eigen Kracht-kantoortje terecht op de Kronenhoefstraat 21 in Eindhoven (zelfhulp-gebouw de Kroon), zie ook http://www.eigen-kracht.nl/inhoud/contact

Op 25 augustus 2012 heb ik een speciale workshop voor de Eigen Kracht-coordinatoren uit de regio Noord-Brabant gegeven, omdat er behoefte was aan voorlichting mbt het omgaan met GGZ-gerelateerde problematiek in een Eigen Kracht-conferentie. Dat was ook erg prettig en constructief.

Al met al doen we dus op allerlei vlakken erg ons best om een nieuw bewustzijn mbt zorg aan te brengen, en het balletje aan het rollen te krijgen. En langzaamaan komen alle plannen steeds meer tot leven.

Eigen Kracht op YouTube
Voor sprekende voorbeelden van Eigen Kracht kan je ook op Youtube veel vinden (ook onder Family Group Conferencing)

TIP: Zie bijvoorbeeld dit filmpje op Youtube: Docugroningen EKC (duur: 19 minuten) titel: keerpunt: Eigen Kracht conferenties in de OGGZ, over hoe Bram zijn drankprobleem onder controle kreeg) http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=etbkgpFivlg

Of deze (10 minuten) Prachtvrouw prachtplan, hoe Bibie de problemen die haar overspoelden aanpakte : http://www.youtube.com/watch?v=jnsaT5x5sNM&list=UUx_nuhn3sxPJm_K2wLqYLCg&index=2&feature=plcp

Groetjes uit Eindhoven!

Alternatief wetsvoorstel: GGZ Geen dwang maar zorg!

Ik ben de afgelopen weken heel erg druk bezig geweest met het schrijven van een Alternatief wetsvoorstel inzake Regels voor het verlenen van zorg in – en ter preventie van crisissituaties op het vlak van de geestelijke volksgezondheid.

Klik hier voor het Alternatieve wetsvoorstel (PDF):
Alternatief voorstel_Regels voor het verlenen van zorg in crisissituaties

Ik ben namelijk sinds 2008 gevraagd om mee te denken over het nieuwe wetsvoorstel Verplichte GGZ (WVGGZ), dat gemaakt wordt door het Ministerie van VWS en VJ.

Het voorstel WVGGZ van het ministerie is weer een beheersmatige onderdrukkingswet, net als de huidige wet BOPZ, gaat alleen maar over dwangmaatregelen, niet over zorg.

Ik heb al veel kritiek en verbeterpunten aangegeven in diverse manifesten, zie www.mindrights.nl bij Documenten (www.mindrights.nl/docu_en_info_htm ). Maar daar wordt maar bar weinig mee gedaan bij het ministerie.

Ik heb zelfs al een compleet ander model uitgewerkt: het Eindhovens Model : wat inhoudt: het inzetten van Eigen Kracht-conferenties in crisissituaties, waarbij burgers hun eigen plan kunnen maken om dwang te voorkomen. Op verschillende plaatsen in het land, waaronder in Eindhoven en Groningen, is de link tussen Eigen Kracht en GGZ tot stand gebracht, en kunnen mensen een Eigen Kracht-conferentie aanvragen om zo bijvoorbeeld een gedwongen opname te voorkomen. (zie ook www.eigen-kracht.nl )

 

In April 2012 werd ik opnieuw gevraagd om feedback te geven op de Nota van Wijziging van wetsvoorstel Verplichte GGZ, en dit heeft geleid tot het schrijven van een alternatief voorstel.

Het alternatieve voorstel van Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! / Stichting Mind Rights geeft een uiteenzetting van een alternatieve regels op het gebied van omgaan met crisissituaties, met een nieuwe visie en beschrijft een nieuwe stijl van zorg in crisissituaties, waarbij burgerrechten en herstelgerichte zorg centraal staan. Het is gebaseerd op het nieuwste VN-verdrag; Het Verdrag inzake de Rechten van Personen met Beperkingen (UN CRPD) en toegespitst op het verlenen van zorg in crisissituaties op het vlak van geestelijke volksgezondheid, waarbij het gaat over High Care, en het versterken van autonomie en participatie.

Het doel van dit alternatieve voorstel is om lezers en vooral beleidsmakers te inspireren om de mensenrechten te waarborgen, de cultuuromslag “van beheersen naar zorg” ook op beleidsniveau te effectueren, en het participatie- en welzijnsdenken van de 21e eeuw te omarmen.

Het was gezien de beschikbare tijd nu helaas nog niet mogelijk om alle aspecten tot in detail uit te werken, maar de beschreven informatie zal voldoende zal zijn om een nieuw beeld te laten rijzen over de mogelijkheden van regels voor zorg in crisissituaties.

Ik wens iedereen veel leesplezier!!

Workshop Eindhovens Model Eigen Kracht Putten

Op dinsdag 24 januari 2012 ging ik naar Congrescentrum Dennenheul in Ermelo, waar de jaarlijkse training- en verdiepingsbijeenkomst van regiomanagers van de Eigen Kracht-Centrale plaatsvond, onder de naam Puttense Dagen. Er waren zo’n 65 regiomanagers vanuit het hele land aanwezig.

Een regiomanager Eigen Kracht is het eerste aanspreekpunt bij het aanvragen van een Eigen Kracht-conferentie voor een persoon, gezin of groep. De regiomanager zorgt ervoor dat de aanmeldingen voor een Eigen Kracht-conferentie goed en volledig zijn en legt vervolgens contact met een Eigen Kracht-ccordinator. De coordinator faciliteert en begeleidt de Eigen Kracht-conferentie. De regiomanager houdt op afstand contact met de coordinator, en bekijkt doorgaans ook de financiele aspecten voor het houden van een Eigen Kracht conferentie (bijv. de vergoeding van de kosten is o.a. afhankelijk van plaatselijk WMO-beleid).

De regiomanagers zijn opgeleid door de Eigen Kracht-Centrale zelf, en het 3-daagse programma van de Puttense Dagen is jaarlijks bedoeld om de regiomanagers bij te scholen op onderwerpen die zij zelf als aandachtspunten aangeven, zoals: Praten met jongeren en kinderen, Werken met verschillende culturen, enz.

Deze dinsdag was de tweede dag van de Puttense Dagen en het was een vol programma. De dag was voor mij al erg vroeg begonnen omdat ik met de trein van Eindhoven naar Ermelo had gereisd, en om 9 uur begonnen de eerste workshops. Er waren 4 rondes met workshops van elk 1,5 uur, met tussendoor steeds pauzes. Mijn presentatie zat in de laatste ronde (15.30-17.00), dus ik kon eerst wat andere workshops bijwonen.

Ik begon bij de workshop Werken met verschillende culturen, door Achmed Maquilej. Hij gaf een erg interessante inleiding over diversiteit in taalgebruik, en over hoe een grapje of een simpele opmerking soms opgevat kan worden als belediging, puur vanwege een verschil in uitdrukkingen en spreekgewoontes. En over hoe omgangsvormen, gebruiken, normen en waarden enz. kunnen verschillen en ook kunnen leiden tot misverstanden. Het komt vaak voor dat culturele gebruiken verkeerd worden opgevat, en geinterpreteerd als eigenschappen en houding van een persoon, en dat leidt tot misverstanden met alle gevolgen van dien. Het is dus belangrijk om op te hoogte te zijn van de culturele achtergrond van de mensen waar je mee werkt.
Vervolgens gingen we in groepjes van vier het Transcultureel Traject Bordspel (tamam.nl) spelen. Dat is een soort ganzenbordspel, maar dan met vragen, stellingen en opdrachten die gerelateerd zijn aan cultuurverschillen. Zo kwamen er op een hele leuke ontspannen manier erg veel onderwerpen aan bod, die concreet aangrijpen op verschillende perspectieven uit de praktijk mbt omgaan met verschillende culturen. Het was echt een leuke en goede manier om discussie op gang te brengen over allerlei onderwerpen.

De tweede workshop die ik volgde was Eigen Kracht conferenties in een gedwongen kader, gegeven door Lineke Joanknecht. Ik kende Lineke al van de Open Mind-publieksdag op 11 december 2010 in de Rai in Amsterdam, daar hadden we samen een workshop gedaan over het Eindhovens Model / Eigen Kracht conferenties in de GGZ.

Eigen Kracht conferenties in een gedwongen kader
Lineke Joankecht legde erg krachtig uit dat besluitvorming in eigen kring ook mogelijk is in een gedwongen kader.

Bij een gedwongen kader is er sprake van een wet, maatregel of macht, die voorwaarden stelt aan de hoofdpersoon, bijvoorbeeld de kinderbescherming, politie enz. en die stelt dat een bepaald gedrag moet stoppen of juist moet gebeuren, om de samenleving en/of hoofdpersoon te beschermen. De eigenlijke hoofdvraag gaat dan dus over veiligheid. (Het is tevens interessant om te weten dat de nieuwe definitie van veiligheid ook welzijn omvat).

De echte vraag is dan dus HOE de veiligheid gewaarborgd kan worden, en welke afspraken er gemaakt moeten worden. Wat zijn de rechten van de hoofdpersoon? Wat is de grens die de samenleving stelt mbt veiligheid? Wat is rechtvaardig? Hoe kunnen we die zaken verbinden? Hoe kunnen we dit voor alle partijen naar tevredenheid oplossen?

Mens en samenleving staan niet los van elkaar. Er gelden gezamenlijke afspraken, zoals de wet. Maar hoe zwaar geldt de wet of een voogd? En wanneer is iets redelijk of onredelijk? Hoe kan een plan optimaal aansluiten bij de persoonlijke situatie, en het gewenste effect hebben, zonder de persoon onnodig te onteigenen? Welke macht heeft welke rol? Waar ligt de grens?
Dat zijn vaak moeilijke vragen, en in feite gaat het om contextueel recht dat bepaalt waar de grens ligt. Elke hoofdpersoon, elk gezin en elke situatie is weer anders, en wat redelijk is kan enkel per situatie beoordeeld worden. Mensen hebben elkaar dus nodig voor het concreet definieren en afbakenen van recht en veiligheid, en voor het vormgeven van normen en waarden in de praktijk.

De Eigen Kracht-Centrale is ontstaan vanuit de visie dat mensen met elkaar verbonden zijn, en het besef dat mensen elkaar nodig hebben in tijden van nood, om gezamenlijk te kijken welke krachten een rol spelen, en wat er nodig is om veilig samen te leven.
Het originele model van Eigen Kracht-conferenties draagt de naam Family Group Conferencing, en komt uit Nieuw Zeeland, waar de overheid sociaal-maatschappelijke eisen stelde aan de Maori (een traditionele volksstam in Nieuw Zeeland). Deze eisen op het gebied van opvoeding en geweld vonden echter geen draagkracht bij de Maori, en de harde aanpak hielp niet. Op een bepaald moment ontstond de gedachte dat men wilde samenwerken met de Maori, om gezamenlijk oplossingen proberen te vinden, die aansloten bij de culturele waarden en normen van de Maori. De overheid trad in overleg met de Maori, en zij overlegden gezamenlijk op traditionele wijze, namelijk in een kring van wijze personen en betrokkenen, die op basis van respect de dialoog aangingen, om te kijken op welke punten ze elkaar konden vinden. Dit bleek de enige manier te zijn om tot gezamenlijk geaccepteerde normen en samenwerking te komen.
In principe is Family Group Conferencing dus ontstaan vanuit het idee om mensen zelf inspraak te geven bij dwang (een gedwongen kader dat gesteld werd door de overheid). En eigenlijk is de Eigen Kracht- conferentie een afgeleide daarvan, die nu ook los van dwang plaatsvindt.

De Eigen Kracht-conferentie heeft als doel om gezamenlijk een plan te maken, om de problemen het hoofd te bieden en binnen de gestelde kaders te blijven. Het is aan de mensen zelf om de manier waarop te bepalen. Een onderdeel van een plan kan zijn dat er professionele hulp wordt ingeschakeld op bepaalde levensterreinen.

Voor een conferentie en het uiteindelijke plan is instemming van hoofdpersoon cruciaal. Maar instemming van de hoofdpersoon in een gedwongen conferentie klinkt wat tegenstrijdig. Iets Moeten is niet vrijwillig, en vaak verloopt vooral in het begin de communicatie dan ook erg moeizaam. Het is dan belangrijk om de hoofdpersoon te vragen wie er belang heeft bij goede afspraken.

De samenleving c.q. een toezichthouder stelt een eis aan een persoon: iemand mag niet dit of dat. De samenleving is dan als het ware de opdrachtgever die stelt dat er een plan moet komen met een gedwongen kader. (namelijk er mag niet dit of dat gebeuren, anders volgt ingrijpen door een maatregel).

Voor de hoofdpersoon is dit vaak een onprettige situatie, want het kader vormt een inbreuk of een ontzegging in zijn/haar leven. Het is dan erg belangrijk om aan de hoofdpersoon uit te leggen waarom dit kader wordt opgelegd, en om de bezorgdheid die de samenleving heeft over de veiligheid helder te maken.

Voor de hoofdpersoon is het vervolgens belangrijk om te beseffen dat hij/zij niet machteloos hoeft toe te zien hoe alle zeggenschap wordt overgenomen, maar dat er kansen zijn om regie te houden over de uitvoering van het kader, zodat er zo min mogelijk inbreuk wordt gemaakt op zijn/haar leven, en zodat de minst ingrijpende maatregelen worden genomen, waarbij de hoofdpersoon maximale zeggenschap behoudt, en op die manier in zijn/haar waarde gelaten wordt.

Een Eigen Kracht-conferentie is een kans om de jungle van zorgland te beinvloeden, en zelf op de stoel van het gezag te klimmen, door een eigen plan te maken, waarmee wordt voldaan aan het kader en de eisen die gesteld zijn.
In een Eigen Kracht-conferentie wordt de kring rond de hoofpersoon bijeen geroepen. De hoofdpersoon is de opdrachtgever en bepaalt wie hij/zij erbij wil hebben om mee te denken. Vervolgens gaat men samen in overleg om af te bakenen hoe recht wordt gedaan in de situatie. Gezamenlijk wordt er een plan gemaakt om aan het kader te voldoen. Dit plan is dus het eigen plan van de hoofdpersoon, samen met zijn/haar netwerk, met daarin concrete afspraken om aan het opgelegde kader te voldoen.

Bij het vaststellen en uitleggen van het kader zijn vaak hulpverleners betrokken (bijv. kinderbescherming, verslavingszorg enz.). Veel hulpverleners durven de situatie niet los te laten en over te laten aan de persoon zelf en zijn/haar netwerk. Hulpverleners voelen vaak een te grote verantwoordelijkheid, en een drang om te bepalen wat veilig/onveilig is, en nemen zo de controle over van de hoofdpersoon en zijn/haar eigen sociale netwerk.
Eigen Kracht coordinatoren zijn juist gespecialiseerd in het neutraal blijven en het buiten het proces om faciliteren, daarom heet het ook Eigen Kracht.

De kring van dierbaren zal het laten niet gebeuren dat het fout afloopt, en zij willen bovendien ook dat de hoofdpersoon zelf gelukkig is. Omdat het netwerk de hoofdpersoon goed kent, kunnen zij waardevolle suggesties doen die zeer nauw aansluiten bij de persoonlijke behoeften, zodat er goede breedgedragen oplossingen gevonden kunnen worden, waar de hoofdpersoon zichzelf in kan vinden en aan kan en wil houden.
Eigen Kracht-conferenties zijn een erg goede manier om binnen een gedwongen kader de minst ingrijpende interventies af te spreken, en maximale zeggenschap te laten bij de hoofdpersoon.

Het was leuk dat Lineke mij vroeg om kort even iets te zeggen over mijn plan van het Eindhovens Model. En ik vertelde dat we Eigen Kracht-conferenties willen inzetten om gedwongen GGZ te voorkomen, en ik verwees nog even naar de workshop die we later die middag zouden hebben over het Eindhovens Model.

Ik vond het echt een interessante workshop, en het was erg inspirerend om zo op dezelfde lijn te zitten.

Toen was het lunchpauze. Na de lunch gingen we even apart zitten met ons Team Eindhoven (Wil Janssen, Jeanette Vos, Klien van de Broek en ik) om onze workshop over het Eindhovens Model door te spreken en ons in alle rust voor te bereiden.
Het was wel jammer dat de workshop Schaamte in de GGZ (door Alinda Hegger) samenviel met onze eigen workshop over het Eindhovens Model, want dat had me erg interessant geleken, maar daar kon ik dus niet naar toe.

Om 15.30 was het tijd voor onze workshop over het Eindhovens Model. We zaten met ongeveer 12 mensen in een kring.

Als eerste vertelde ik over mijn ervaringen met dwang in de GGZ. Ik ben zelf op mijn 16e opgenomen met dwang vanwege zelfmoordpogingen. Maar eigenlijk was de echte reden voor mijn opname, dat mijn familie erg bang was dat het zou lukken, en zij konden het niet aan om mij in huis te hebben, uit angst dat het zou lukken.
Ik zat opeens in een instelling, met allemaal vreemde mensen, kilometers van huis. Ik was in een klap alles kwijt, zo voelde dat. Ik raakte in paniek en deed nog meer pogingen. Toen besloten de hulpverleners me op te sluiten in een isoleercel, om me te beschermen tegen mezelf, voor mijn bestwil. Maar voor mij was dat natuurlijk verschrikkelijk, en ik werd ook niet minder depressief. Sterker nog, in die cel wilde ik al helemaal niet meer verder. Ik had echt geen leven meer. En eigenlijk was de echte reden voor die isoleercel ook niet MIJN bestwil, maar de bestwil van het personeel, want die hadden geen tijd om iedereen aandacht te geven of in de gaten te houden, en dus zat ik eigenlijk in die isoleercel vanwege een gebrek aan 24-uurs begeleiding.

Het ging van kwaad tot erger, en ik zat bijna 2 jaar in die isoleercel. Ik werd ook vastgebonden, platgespoten en zelfs gevisiteerd (onder dwang in mn intieme delen betast, ter controle op voorwerpen). De mensen om mij heen leken allemaal vijanden, omdat ze zulke vervelende dingen deden. Ik herkende niks meer in hun, en zij snapten mij niet. Ik voelde enkel afstand, en ik begreep niets meer van het leven. Ik wilde het niet, en ik bleef me verzetten en pogingen doen. Het was een grote strijd. Ik werd niet geholpen. Er was geen samenwerking.

Via een lange weg ben ik er toch nog uit gekomen. De afdeling waar ik zat is opgeheven omdat ze teveel fouten maakten, en ik ben overgeplaatst naar een KIB (Kliniek voor Intensieve Behandeling). Daar was de benadering heel anders. Er werd niet steeds gestraft, en de regeltjes waren niet zo onzinnig, maar best wel logisch en menselijk. Er was aandacht, contact, communicatie. Ze keken naar mij als mens, en niet enkel naar de voorschriften. Ze waren veel redelijker, en bevattelijk voor argumenten. En ik kreeg kansen, ze hielpen me om uit te vinden wat ik wilde. Ik mocht naar buiten, en ze probeerden me echt te helpen met mijn gevoelens, en het vinden van mijn dromen. En vanwege het contact, de vriendelijkheid en de redelijkheid ging ik hun zien als mensen, niet als vijanden. Zij empowerden mij. En dat was echte hulp. Daar had ik wat aan.

Ik ken dus uit eigen ervaring het verschil tussen goede en slechte zorg. Beheersing en tucht zijn geen zorg, want dat creeert alleen maar afstand, strijd en onrust, en meer problemen. Dwang is het tegenovergestelde van zorg. Zorg gaat over nabijheid, aandacht, contact en kansen. Zorg is iets warms, iets menselijks, iets fijns.

Tijdens mijn studie Milieugerichte Materiaaltechnologie, kwam ik op het punt dat ik iets wilde doen aan de dwang in de psychiatrie, omdat het nog steeds gebeurde, en het mij enorm raakt. Ik wilde de mensen bewust maken van deze grote fout om dwang in de GGZ toe te passen, want dwang werkt averechts. Ik heb toen Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! opgericht, tegen het gebruik van isoleercellen en dwang in de GGZ, want straf is straf en zorg is zorg.

De acties begonnen in 2002/2003 met anonieme handgemaakte protestpostertjes, enkele protestmarsen (streetraves) en het versturen van brieven. Gaandeweg kreeg ik steeds meer uitnodigingen voor congressen, vergaderingen, interviews enz.

In 2008 werd ik uitgenodigd voor deelname in de klankbordgroep voor de consultatie van de wetswijziging van de wet BOPZ (Bijzondere Opnamen in Psychiatrische Ziekenhuizen). De wet BOPZ regelt alle dwang in de GGZ, van gedwongen opname, tot dwangmedicatie, tot isoleercel en ontslag. Het Ministerie van Justitie heeft in samenwerking met het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) nu een nieuw wetsvoorstel gemaakt: Wetsvoorstel Verplichte GGZ, dat de wet BOPZ zal gaan vervangen.
De klankbordgroep bestond uit diverse experts, en in diverse bijeenkomsten werd ons gevraagd om onze mening, kritiek en suggesties te uiten mbt het wetsvoorstel Verplichte Zorg. Ik heb op elk onderdeel constructieve feedback gegeven, door middel van Manifesten die ik heb geschreven, met daarin mijn reflectie op de situatie. Ik heb daarbij consequent geprobeerd alle denk- en aannamefouten te verbeteren, en concrete oplossingen aan te dragen.

Mijn uitgebreide feedback op het wetsvoorstel (te vinden op www.mindrights.nl ) vond echter weinig gehoor, en het wetsvoorstel Verplichte GGZ bleef nagenoeg onveranderd. Op dat moment besloot ik om dan maar mijn eigen conclusies te trekken, en een eigen model voor een wetsvoorstel uit te werken.
Als ingenieur heb ik geleerd hoe ik zoiets aanpak, en uit alle gegevens die ik verzameld had over het reduceren van dwang en mijn feedback op het wetsvoorstel, maakte ik een lijstje van eisen en wensen, waaraan een ideaal model zou moeten voldoen. Zo kreeg ik een helder beeld van wat ik zocht.
En al denkende, herinnerde ik me opeens dat ik ooit ergens een blaadje had gekregen over Eigen Kracht-conferenties, en ergens begon een belletje te rinkelen. Ik zocht het allemaal wat verder uit, en toen bleek dat de Eigen Kracht-benadering kan voldoen aan alle ideeen die ik over een alternatief model had.

Mijn alternatief voor de wet BOPZ/Verplichte GGZ gaf ik de naam Het Eindhovens Model.
In 2009 schreef ik een aantal stukken daarover naar de wetmakers, in de hoop dat zij dit alternatief zouden omarmen, maar helaas, dat gebeurde niet.

Mijn stukken stonden openbaar op internet, en ik werd toen al snel zelf benaderd door mensen van de Eigen Kracht-Centrale, die enthousiast waren over mijn plan om Eigen Kracht-conferenties in te zetten ter voorkoming van dwang in de GGZ. We besloten om samen te gaan werken, en om een pilotproject op te zetten in Eindhoven, omdat het erg belangrijk is om ook met concrete resultaten te komen, om aan te tonen dat de Eigen Kracht aanpak werkelijk beter is dan dwang.

Op de beamer werd het procedure-schema van het Eindhovens Model tevoorschijn getoverd, en ik gaf een toelichting op de uitbreiding van stappen ten opzichte van de oude situatie onder de BOPZ, en ook mbt wetsvoorstel Verplichte GGZ. En ik gaf aan op welke momenten er een Eigen Kracht-conferentie gevoerd zou kunnen worden.

Ik was erg trots toen ik vertelde dat ik de wetmakers van de dwangwetten (BOPZ en WVGGZ) zover had gekregen dat er een toezegging was eenzelfde constructie als in de jeugdzorg te maken (Motie Voordewind, voorjaar 2011), waarbij burgers in de eerste plaats de kans hebben om hun eigen plan te maken, alvorens de overheid mag ingrijpen.
Deze passage zou een grote fundamentele wijziging zijn in de constructie van de wet (BOPZ/WVGGZ), omdat men voorheen enkel de focus had op dwang en onvrijwillig ingrijpen, en de burger daarbij alle zeggenschap verloor, met alle vervelende gevolgen van dien. Via een Eigen Kracht-conferentie kan de focus komen liggen op echte zorg, in plaats van beheersing en symptoombestrijding. En als dwang voorkomen kan worden, bespaar je mensen een levenslang trauma. Dit biedt dus enorme kansen voor verbetering van de zorg in crisissituaties, en de kans om strijd, dwang en verergering te voorkomen. Dit is dus het Eindhovens Model.

Wil Janssen, regiomanager Eigen Kracht Noord Brabant, nam het woord van me over, en hij vertelde over de samenwerking in het pilotproject in Eindhoven. De stukken over het Eindhovens Model in het kader van de wetswijziging BOPZ/Verplichte GGZ hadden de aanleiding gevormd voor nader contact, en we besloten om er gezamenlijk werk van te gaan maken en het Eindhovens Model in de praktijk te brengen.

Ten eerste hebben we een Denktank voor het Eindhovens Model opgericht, die bestond uit Fiet van Beek, Ge de Wilde, Wil Janssen en Jolijn Santegoeds (ik dus). Samen hebben we de verdere plannen uitgewerkt en zijn we bij de gemeente Eindhoven geweest. Daar hebben we o.a. met de wethouder Lenie Scholten gesproken over het houden van Eigen Kracht conferenties als alternatief voor de BOPZ-procedure, oftewel om dwang te voorkomen. Dit idee werd positief ontvangen, en we kwamen tot een raamovereenkomst voor ca 30 conferenties in de Gemeente Eindhoven.

In Eindhoven zijn we dus begonnen met het opzetten van de pilot van het Eindhovens Model, maar we zien dezelfde ontwikkelingen ook wel terug in andere delen van het land, zoals bij Gert Schout in Groningen die via OGGZ ook dwangopnames probeert te voorkomen via Eigen Kracht-conferenties. We willen nu meer samenwerking tussen Eindhoven en Groningen, om van elkaar te leren, en om de resultaten gezamenlijk te verwerken, om zo een krachtig signaal af te geven naar de overheid.

Inmiddels is er ook een Eindhovens Eigen Kracht-kantoortje opgezet aan de Kronenhoefstraat 21 in Eindhoven, en daar werkt het Team Eindhoven, dat bestaat uit: Wil Janssen, Jeanette Vos en Klien van de Broek (en Jolijn Santegoeds is daarbij ook nog steeds betrokken).

Jeanette Vos, projectmedewerkster van Team Eindhoven Eigen Kracht, vertelde vervolgens nog wat meer over de organisatie in de Eindhovense context.

Eindhoven de Sociaalste
Eindhoven is uitgeroepen tot de slimste stad van de wereld, en in het gemeentelijke visiedocument WIJ Eindhoven, staat dat Eindhoven nu ook de sociaalste wil worden (en dat is dus echt slim!).

Het college van Eindhoven heeft de ambitie om nog deze raadsperiode te komen tot een fundamenteel andere manier van werken in het sociaal-maatschappelijke domein, waarbij de uitgangspunten zijn dat er vraaggestuurd en wijkgericht wordt gewerkt, dat de eigen kracht en het zelforganiserend vermogen van burgers wordt aangesproken en de effectiviteit en beperking van bureaucratie centraal staat bij de uitvoering van dit besluit.

Het gemeentelijke WIJ Eindhoven comité adviseert de gemeenteraad een systeeminnovatie, een trendbreuk, waarbij een aantal zaken compleet over een andere boeg moeten.

x95 Van curatief naar preventief
x95 Van formele zorg meer naar informele zorg
x95 Van doelgroepen naar individuen
x95 Van specialisten naar generalisten
x95 Van verticaal naar horizontaal
x95 Van sectoraal naar integraal
x95 Van aanbodgestuurd naar vraaggestuurd
x95 Van verkoopmodel naar inkoopmodel
x95 Van ‘9 tot 5’ naar flexibel

Daarbij is het belangrijk dat één huishouden één aanspreekpunt heeft en één plan!
Het terugvinden van de zelfregie hoort centraal te staan.

De gemeente Eindhoven wil de sociaal-maatschappelijke zorg dus anders organiseren, en toont daarbij veel ambitie. Dit is een gunstig klimaat voor het opzetten van Eigen Kracht en het Eindhovens Model. Inmiddels zijn er erg positieve en hoopvolle gesprekken geweest bij diverse sociaal-maatschappelijke organisaties, zoals woningbouw, GGD, Lumens Groep (welzijn en maatschappelijk werk) en de gemeente Eindhoven.

Met steun van de Gemeente Eindhoven, organiseert Eigen Kracht Eindhoven op donderdagmiddag 2 februari 2012 een grote bijeenkomst in het stadhuis van Eindhoven, met als doel om andere organisaties en verwijzers bewust te maken van de mogelijkheden voor Eigen Kracht-conferenties, ook op het vlak van GGZ.
Er zijn nu al meer dan 60 aanmeldingen vanuit allerlei instanties en organisaties, o.a. GGzE, Lumens Groep (Welzijn), NEOS, BJZ, CJG, MEE, Lunet Zorg, Ergon Re-integratie, Novadic Kentron, Fontys opleiding Social Studies, en een aantal stichtingen in het zelfhulpnetwerk, de Boei, Stibaza, e.a. Dat geeft aan dat er interesse is, en dat men openstaat voor nieuwe ideeen. Dat is erg positief.

Het gaat dus goed met Eigen Kracht Eindhoven.

Er kwamen veel vragen, vooral praktische vragen over hoe de aansluiting met de huidige praktijk werd gemaakt (bijv. of de GGZ het eigen plan accepteert, en of we als concurrent of partner werden gezien). We konden nog niet overal een duidelijk antwoord op geven, omdat we nog vrij vroeg in het project zitten, maar deze vragen zijn precies de redenen waarom we een grote bijeenkomst in het Stadhuis hebben georganiseerd, om de andere organisaties voor te lichten mbt onze rol en functie. Wij streven ernaar om partners te zijn van andere organisaties. Eigen Kracht is eigenlijk een besluitvormingsmethode, en kan dus in principe op elke beslissing in elk levensdomein worden toegepast. In die zin is het dus geen concurrentie voor de zorgaanbieders, maar het is eigenlijk meer een instrument voor het definieren van de zorgvraag en zorgafstemming (optimalisatie), en dat kan dus door elke organisatie gebruikt worden.

Een opmerking die me bij is gebleven was van een vrouw die zei dat regiomanagers en coordinatoren geen angst moesten hebben om te beginnen aan Eigen Kracht-conferenties met GGZ-clienten, want vroeger dacht men ook dat Eigen Kracht niet zou lukken met verstandelijk gehandicapten, terwijl juist gebleken is dat dat geen bezwaar hoeft te zijn, en dat er juist zeer goede resultaten kunnen worden behaald. Het gaat immers gewoon over mensen.
Ik vond dat een prachtige opmerking, die getuigt van inzicht, respect en onbevooroordeeld zijn. Dit is nu precies de reden dat ik vertrouwen heb in de mensen van de Eigen Kracht. Het zijn echte mensen.

Het was een erg leuke en inspirerende dag.