Startbijeenkomst voor implementatie van het VN-verdrag door VWS – een soort nulpunt

Vorige week, op donderdagochtend 23 januari 2014 ging ik naar de Jaarbeurs in Utrecht, waar de startbijeenkomst voor implementatie van het VN-verdrag voor Personen met Beperkingen werd gehouden, georganiseerd door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)

Het officiele programma begon om 10.00 uur en werd geopend door dagvoorzitter Reni de Boer (miss Nederland 2007). Zij vertelde op een vrolijke manier over de stand van zaken mbt de ratificatie-procedure; Er komt namelijk een nieuwe wet die regelt dat het VN-verdrag voor Nederland geldt (vanaf 2015), en in die wet staat o.a. dat er een Plan van Aanpak nodig is om het VN-verdrag uit te voeren in Nederland. Het wetsvoorstel doorloopt nu de officiele procedure, maar dat kost tijd, en nu heeft men bedacht dat het slim zou zijn om alvast met de veldpartijen aan dat Plan van Aanpak te werken, zodat er, als de wet er is, zo snel mogelijk begonnen kan worden aan het realiseren van de rechten van personen met beperkingen. Vandaar deze startbijeenkomst met diverse veldpartijen, waaronder veel personen met beperkingen zelf. Reni vertelde dit op een hele hartelijke manier en zette daarmee meteen een leuke gezellige open sfeer neer, waardoor de interactie al direct op gang kwam. Iedereen was vooral benieuwd naar wat er vandaag nou eigenlijk zou gaan gebeuren.

Toen kwam de speech van VWS door Elly van Kooten (Directeur Maatschappelijke Ondersteuning), ter vervanging van de staatssecretaris Martin van Rijn die niet kon komen. De volledige speech is hier te lezen: http://www.rijksoverheid.nl/regering/bewindspersonen/martin-van-rijn/toespraken/2014/01/23/iedereen-moet-de-kans-krijgen-om-mee-te-doen.html ).

Ik verslikte me wel even bij de opmerking “dat er in Nederland natuurlijk al heel veel gedaan is voor de rechten van personen met beperkingen, en dat er slechts 2 wetten hoeven worden aangepast om aan de eisen van het VN-verdrag te voldoen”. Dat is echt een understatement, want bijvoorbeeld wetsvoorstel Verplichte GGZ en wetsvoorstel Zorg en Dwang zijn ook in strijd met dit Verdrag (maar die bedoelde men hier niet, want die zijn nog buiten beschouwing gelaten..). Ik vermoed dat men ook nog andere punten over het hoofd heeft gezien. Ik vond dat VWS de implementatie te simpel en rooskleurig deed lijken, alsof er niet heel veel werk te doen is en alsof het eigenlijk al goed genoeg is, alsof het over een soort luxe-probleem gaat…. Er werd ook wederom niets over dwang in de zorg gezegd. Dat was niet echt bemoedigend.

Na het minder-enthousiaste applaus was het woord aan de volgende spreker. Dat was de “spreker van de dag” : Pim Slierings, directeur van SIRE (Stichting Ideele Reclame). Hij gaf als het ware een soort overzicht van de campagnes en beweegredenen van SIRE: het wakker-schudden van de samenleving en het stimuleren van debat over belangrijke maatschappelijke onderwerpen. Het was op zich een interessant verhaal, totdat bleek dat hij niet goed voorbereid was op een publiek met een diversiteit aan beperkingen. Hij liet een SIRE-filmpje zien waarbij doofheid centraal stond (zie http://www.youtube.com/watch?v=25o6L0CGAbk ), maar dit filmpje bevatte geen geluid, waardoor de aanwezigen met een visuele beperking uitgesloten waren. Pim Slierings verontschuldigde zich vervolgens voor het feit dat hij onbewust helaas niet met alle beperkingen rekening had gehouden. In het volgende SIRE-filmpje dat hij als voorbeeld aanhaalde, kwamen echter ook mensen met een visuele beperking voor. Pim Slierings kon deze misser daarna niet meer ongedaan maken. Het derde filmpje is niet meer vertoond. De hele situatie was behoorlijk genant, en het was eigenlijk een sterk praktijkvoorbeeld van hoe een goedwillende persoon toch net die kijkhoek mist. Dat onderstreept nou precies het belang van een Plan van Aanpak dat van onderop tot stand wordt gebracht. Deze presentatie had veel losgemaakt bij iedereen, en er werd gedurende de rest van de bijeenkomst nog veel nagepraat over deze sessie. (Persoonlijk vind ik de SIRE-filmpjes van “geweld tegen hulpverleners” wel pijnlijk, en wel puur omdat “geweld tegen clienten” onbenoemd blijft. Het gezag wordt beschermd, maar wij niet…. dat voelt krom en ongelijkwaardig. Maar ik snap de goede bedoeling achter het spotje ook wel). De informele conclusie was dat SIRE dus nog niet helemaal inclusief is.

Na deze opmerkelijke sessie gingen we in 4 groepen uiteen voor de workshops die allemaal hetzelfde thema hadden, namelijk: betekenisvolle stappen voor het VN-verdrag en suggesties voor het proces om te komen tot een plan van aanpak. We zaten met ongeveer 20 personen in een kring en deden eerst een kennismakingsrondje. Daarna kregen we de opdracht om invulling te geven aan de zin: ”Het zou zo mooi zijn als…”, waarbij ook motto’s en slogans welkom waren als feedback. De eerste opmerking was: “Het zou zo mooi zijn als deze bijeenkomst beter was georganiseerd, en als er geleerd zou worden van vorige bijeenkomsten. Het lijkt wel alsof we steeds hetzelfde blijven zeggen, maar er niets mee gebeurd. Alsof dit een rijdende kar is zonder richting, zonder bestuurder”. De hele groep leek zich hierin te vinden. De opdracht “het zou zo mooi zijn als…” had beter kunnen luiden “wat we nu gaan doen is…”. We kregen allemaal een vlaggetje uitgedeeld om onze hartenkreet op te schrijven. De wensen werden daarna in de groep gegooid en besproken, en dat gaf een interessante discussie over tal van ideeen (een checklist voor inclusie, een verplichte inclusie-effect-rapportage, beeldvorming, tegengaan van stereotypering en stigma, weg met de kaders van normaalheid, nothing about us without us, het belang van concrete doelstellingen (SMART) op zowel korte als lange termijn, de beperkingen van het bedrijfsleven (bijv. verschillen tussen ZZP-ers en grote bedrijven), leiderschap en coordinatie door een focal point, de kracht van onderop en goede praktijken, het sneeuwbal-effect, enz.) Mijn opmerking “Diversiteit is vrijheid” viel in goede aarde en werd die dag nog enkele keren herhaald. De sfeer was constructief, en we leken elkaar allemaal wel te kunnen vinden in de opmerkingen die gemaakt werden. We wensen allemaal dat er nu echt wordt doorgepakt, en dat er een doordacht proces zal plaatsvinden, waarbij bijvoorbeeld ook meer aandacht wordt besteed aan de invulling van zo’n dag als dit (samen met mensen met beperkingen zelf), want bijvoorbeeld het niveau van de gastspreker had echt beter gekund. Dit genante voorval had men vooraf kunnen voorkomen door een betere voorbereiding, bijvoorbeeld door personen met beperkingen actief te betrekken in het voorbereidingsproces en de selectie van sprekers.
Persoonlijk denk ik dat de situatie van vandaag beschouwd kan worden als de “nul-meting” (wellicht beter gezegd: het nulpunt). Laten we hopen dat dit het grootste dieptepunt was, en dat het vanaf nu beter zal gaan.

Om 12.45 gingen we allemaal weer de grote zaal in voor de afsluiting met samenvattingen van de diverse workshops en een vrolijk slotwoord door Reni de Boer. Om 13.30 stond er vervolgens een lange tafel met een lekkere lunch voor ons klaar en daarna was het afgelopen en ging ieder zijn eigen weg.

Ik heb tussen de sessies door een vertegenwoordiger van het Comite van de Rechten van de Mens (D.Houtzager) aangesproken over het pijnlijke standpunt (“bang dat de bureaucratie een drempel vormt voor dwangtoepassing”) dat verspreid was door een andere vertegenwoordiger van het Comite voor de Rechten van de Mens (J.Dute) op maandag bij de frustrerende hoorzitting bij de Tweede Kamer. Ik heb benadrukt dat er tal van VN-documenten zijn die erg duidelijk zijn over het verbieden van dwang in de zorg, en die documenten heb ik ze allang toegestuurd. En als het Comite voor de Rechten van de Mens een ander standpunt inneemt dan de VN voorschrijft, dan is dat in strijd met de Paris Principles for NHRIs. D.Houtzager zei toen: “Ik vind het niet leuk dat je dreigementen en dwang gebruikt”. Waarop ik zei: “Dat is precies het punt, gedwongen behandeling is onacceptabel. We kunnen het niet gebruiken dat het Comite van de Rechten van de Mens het tegenovergestelde promoot als wat er door de VN is vastgelegd. Dat is bijzonder schadelijk voor de beeldvorming en een bedreiging voor de rechten van clienten in de praktijk. Dit kan echt niet!”. Ik voegde eraan toe dat ik bereid ben om even een pas op de plaats te maken voordat ik klachten zou indienen over het functioneren van het Comite van de Rechten van de Mens, maar dan wil ik hier wel over in gesprek gaan, een serieus gesprek. Er is mij beloofd dat men zich zou verdiepen in de situatie, en dat ik uitgenodigd zou worden. En als er 1 organisatie is van wie ik een hoogstaand mensenrechteninzicht mag verwachten, dan is het het Comite voor de Rechten van de Mens (en anders is die naam misschien gewoon ongepast). We zullen wel zien waar dit uitkomt. Ik wacht op de uitnodiging van het Comite voor de Rechten van de Mens (CRM). De discussie met het CRM bevindt wat mij betreft nu op het scherpst van de snede. Als het CRM geen ander standpunt inneemt, dan zie ik mij genoodzaakt om dit te melden bij een hoger orgaan, puur omdat de kwetsbare mensen om wie het hier gaat ook recht hebben op bescherming van hun mensenrechten. Ik hoop echt dat we eruit kunnen komen en dat we een constructieve samenwerking kunnen opstarten mbt de mensenrechten voor clienten in Nederland.

Het was dus weer een dag aan de frontlinie, waarbij we als veldpartijen proberen de weg vrij te maken voor een hoger niveau van inclusie en mensenrechten (en een hoger niveau van dialoog en activiteiten zou ook al heel prettig zijn). Het was de startbijeenkomst van het VN-verdrag, je zou verwachten dat zoiets heel prettig is, maar het voelde alsof er nog een grote afstand te overbruggen was. Het belang van het VN-verdrag stond daardoor wel als een paal boven water. De inclusieve kijkhoek is nog lang niet vanzelfsprekend, en is blijkbaar zelfs voor goedwillende mensen nog erg moeilijk. Wellicht is dat toch een goede opbrengst van deze bijeenkomst, en wordt de bewustwording hierdoor gestimuleerd. De resultaten van vandaag vormen hopelijk een opstapje naar een werkelijk doordacht proces van algehele verandering ten gunste van personen met beperkingen. Zoals de staatssecretaris van VWS vandaag zei: “Iedereen moet kunnen meedoen”.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s