Frustrerende hoorzitting wetsvoorstel Verplichte GGZ bij Tweede Kamer

Gisteren, maandag 20 januari 2014, ben ik naar Den Haag geweest voor een hoorzitting / rondetafelgesprek bij de Tweede Kamer over het wetsvoorstel Verplichte GGZ. (zie ook http://tweedekamer.nl/vergaderingen/commissievergaderingen/details/index.jsp?id=2013A05514  )

Ik was niet uitgenodigd als spreker, dus ik zat op de publieke tribune. Als publiek mag je niks zeggen en niet reageren, en dat was heel zwaar. Ik kon alleen maar aanhoren wat er gezegd werd. Dat was zo pijnlijk en frustrerend, dat ik zelfs overspoeld raakte door wanhoop, en haast het gevoel kreeg dat ik opnieuw in de isoleercel zat, omringd door onbegrip en onmacht. De bijdrage van het Comité voor de Rechten van de Mens bracht me letterlijk aan het huilen (die vroeg zich af of de bureaucratie geen onnodige drempel zou vormen voor de uitvoering van dwang – alsof het een mensenrecht is om tegen je wil in vernederd te worden!). De empathie was ver te zoeken.

De eerste sessie van 10.00 – 11.30 was voor de wetenschappers en artsen.
Daarbij ging de discussie vooral over de beoogde nieuwe rol van de geneesheer-directeur bij gedwongen behandeling. In het wetsvoorstel staat dat de geneesheer-directeur belast is met de regie over de gedwongen behandeling. Echter deze is niet onafhankelijk van de zorgaanbieder (dat was de reden dat er destijds een multidisciplinaire commissie was bedacht voor deskundig advies inzake dwangbehandeling). Tot op heden is het de Officier van Justitie/OM die de regierol heeft, omdat het onder de BOPZ over vrijheidsbeperking ging. Maar de OvJ/OM willen niet langer de regierol bij dwang hebben, want in het wetsvoorstel Verplichte GGZ gaat het over zorginhoud (eufemistisch “dwang op maat” genoemd). Ze kregen het gevoel dat ze daarmee als rechters worden gedwongen om een witte jas aan te trekken, en dat vinden ze ongepast. Nu is het dus feitelijk zo dat de geneesheer-directeur een toga aan zal moeten trekken. Dat is ook niet wenselijk. (enkele sprekers pleitten dat de geneesheer-directeur “onafhankelijk, onbevangen en onbevooroordeeld” te werk gaat, maar dat is niet genoeg om rechtsbescherming te waarborgen – de kans op belangenverstrengeling is te groot)

Daarnaast ontstaat er complexiteit door de introductie van 3 wetsvoorstellen (Verplichte GGZ, Zorg en Dwang en Forensische Zorg) ter vervanging van de wet BOPZ, waardoor er in de praktijk schotten tussen de sectoren ontstaan terwijl men juist meer aansluiting beoogde. Eveneens mist er samenhang in o.a. de terminologie van de 3 wetsvoorstellen, waardoor individuele interpretatie in de hand wordt gewerkt, hetgeen de rechtsbescherming en uniformiteit niet ten goede komt.

De vrees bestaat dat na 1 juli 2014 (na de invoering van wetsvoorstel Forensische Zorg), de clienten uit de Forensische sector de beschikbare plaatsen in de klinische GGZ zullen gaan bezetten, waardoor er voor de reguliere GGZ geen bedden meer zijn ivm de beddenreductie.
Ik was erg geschokt toen men begon over “de mogelijkheden voor het opschalen van veiligheidsregimes door het tijdelijk uitplaatsen van GGZ-clienten naar een TBS-kliniek – via de achterdeur” . Het is toch te bizar voor woorden dat iemand die zorg nodig heeft zomaar zonder strafblad in een TBS-kliniek kan worden geschoven!!! Ik was oprecht blij om te horen dat er hierbij een praktisch probleem was: namelijk dat de DBC-vergoeding voor forensische clienten hoger is, waardoor de client/zorgaanbieder in de praktijk een dergelijke plaatsing in de TBS-kliniek niet zal kunnen betalen (wat een geluk!!)

Men verwacht dat de ambulante dwang (dwang in de thuissituatie) voor GGZ-clienten zal toenemen o.a. door de druk van bezuinigingen, de beddenreductie en door de druk van de forensische sector. Daarbij is het kwaliteitstoezicht een steeds terugkerend punt van zorg, want dat is nog helemaal niet geregeld.

Toezicht is niet een kwestie van het verzamelen van een hele hoop digitale gegevens op een centraal punt. Toezicht op het systeem en de procedures is niet genoeg. Het is juist belangrijk dat er daadwerkelijk toezicht is op de feitelijke individuele toepassing van dwangmaatregelen en dat de inhoud en toepassing wordt gecontroleerd. De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) houdt nu als het ware toezicht op afstand. Zij verzamelen administratieve gegevens en hebben niet voldoende capaciteit om individuele klachten te behandelen. Zij houden geen toezicht op elk individueel geval van dwangtoepassing. Dat is een zeer ernstig tekort in het kwaliteitstoezicht. (ze kunnen hun doelstellingen dus nu al niet waarmaken). Dwangtoepassing in de thuissituatie is straks helemaal aan het zicht van de hulpverleners, mede-clienten en inspectie onttrokken, omdat het plaats vindt achter de voordeur. De IGZ heeft nog steeds geen plan gemaakt over hoe zij dit tekort aan toezicht op denkt te gaan lossen.
Er is vanuit diverse veldpartijen wel een Multidisciplinaire Richtlijn voor Dwangtoepassing in ontwikkeling, waarin de voorschriften en randvoorwaarden voor dwangtoepassingen in beschreven gaan worden, dus o.a. welke vormen van dwang er ambulant mogelijk zullen zijn, en in welke vorm enz. Maar zo’n protocol is niet genoeg. Er is actief toezicht nodig op de uitvoering van dwangtoepassingen.

Bij dwang in de thuissituatie krijgen politie, hulpverleners en inspectie het recht om het huis van de client zonder toestemming te betreden. Ook zullen gegevens van de client op een heleboel plaatsen uitgewisseld worden (politie, justitie, hulpverleners, vertrouwenspersonen, familie) en wil men een landelijk registratiesysteem van dwangtoepassingen opzetten, zodat men “als men iemand uit Groningen aantreft in Amsterdam niet zoveel moeite hoeft te doen om te achterhalen of deze persoon al een machtiging voor gedwongen behandeling op zijn/haar naam heeft staan – en om zo dubbele procedures te voorkomen”. Het is nog onduidelijk wie er allemaal toegang zou krijgen tot een dergelijk systeem, maar het is duidelijk dat de privacy van de client op deze manier wordt afgebroken. (Een spreker wilde zelfs het recht om de buren te informeren mbt individuele interventies en acties, maar dat gaat echt veel te ver. Zoiets kan enkel met instemming van de client zelf).

Ik vond het erg cynisch dat men zich wel druk maakte om de privacy en de bescherming van de gegevens van de client, maar dat er geen discussie was over de inbreuk op de vrijheid bij de dwangtoepassing zelf. Alsof men het prima vindt om een persoon op te sluiten, maar dat mag niet iedereen weten “dat is prive”…. Ik miste de balans in deze discussie over persoonsbescherming.

Het stoorde mij ook dat de beddenreductie werd uitgelegd als een negatief gevolg van de economische crisis en bezuinigingen, maar dat is niet zo!! Het internationale beleid voor beddenreductie is een bewuste keuze voor inclusie in de samenleving. Namelijk, het hebben van een diagnose of beperking mag geen reden zijn om niet in de samenleving te zijn (net zoals geslacht of afkomst geen reden mag zijn voor minder kansen). Zie voor meer informatie o.a. : http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslag/4423087/mhe-event-mapping-exclusion-at-european-parliament#ad-image-119390308  )
Ik vond het dus pijnlijk dat de sprekers met een negatieve ondertoon over beddenreductie spraken. Nederland heeft bijna het grootste aantal personen in instellingen, we staan op nummer 2 binnen Europa. Nederland staat ook in de Europese top 3 van landen met het grootste aantal dwangtoepassingen. De roep om beddenreductie is dus legitiem. (En zorg in de samenleving is niet duurder, maar juist goedkoper. Het is bewezen efficienter om de zorg te organiseren op de plaats waar de client zich bevindt, dan om de client in de zorgsetting te plaatsen, zie o.a. ook het Deense onderzoek: JAG-report: The price of Freedom of Choice, Self-Determination and Integrity: http://w1.jag.se/kunskap/The%20price%20of.pdf  ). Beddenreductie is dus een manier om zorg te verbeteren en leidt tegelijkertijd tot kostenbesparing. Dat is niet negatief. Helaas werd dit punt niet opgemerkt in de discussie. En zo sloop er weer een misvatting in de beeldvorming…

Het was dan ook uitermate pijnlijk dat de spreker van het Comité voor de Rechten van de Mens , bovenop al het voorgaande, ook nog eens meende dat de bureaucratie weleens een drempel kon vormen voor de uitvoering van dwang (“eufemistisch “de noodzakelijke zorg en bescherming”). Ik had mijn hoop gevestigd op deze spreker, omdat de internationale jurisprudentie van de VN de laatste jaren zeer duidelijk is over het uitbannen van dwang in de zorg (zie bijvoorbeeld pagina 13 en verder van het rapport over Torture in Health Care Settings, http://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/RegularSession/Session22/A.HRC.22.53_English.pdf  , maart 2013, met daarin een algeheel verbod op dwangtoepassing in/door de zorg.
Helaas koos deze man “de verkeerde kant” in de discussie, en daarmee vervloog mijn hoop dat het Comité van de Rechten van de Mens behulpzaam zou zijn voor de rechten van clienten. Ik was zwaar geschokt dat hij dwang wilde bevorderen. De tranen sprongen in mijn ogen. Dit was wederom enorm slecht voor de beeldvorming: De echte mensenrechten van de VN verbieden dwang, maar deze man propageert een eigen versie, uit naam van het Nederlands Comité van de Rechten van de Mens. Dat zou niet moeten kunnen….

De stellingname van het Comité van de Rechten van de Mens als voorstander van deze dwangwet, kwam enorm hard binnen bij mij.
Ik heb deze spreker na de sessie nog aangesproken om te zeggen dat ik diep teleurgesteld was in zijn bijdrage, en ik heb hem een artikel gegeven dat onlangs ook gepubliceerd was in Journaal GGZ en Recht. Ik hoop dat hij zijn standpunt heroverweegt. (Het Comité voor de Rechten van de Mens is immers een onderdeel van het National Human Rights Institution (NHRI), en dient volgens de Paris Principles te werken, wat o.a. inhoudt dat ze de mensenrechten volgens de VN definieren, en niet op eigen houtje). Ik zal het Comité van de Rechten van de Mens benaderen voor overleg hierover.

Na de pijnlijke en teleurstellende eerste sessie begon het tweede blok (11.35 – 13.00). Dat ging over het juridisch en formele kader. Ook hier was het inlevingsvermogen en de empathie ver te zoeken. Men maakte zich blijkbaar vooral zorgen om de bekostiging en de procedurele werklast. Daardoor voelde ik me hoe langer hoe eenzamer. En ik mocht niks zeggen. Ik was machteloos en werd gekweld door de gruwelijkheden om mij heen. Het voelde alsof ik opnieuw in de isoleercel zat, met zoveel onrecht, maar ik had niks in te brengen. Diezelfde kille procedurele benadering, terwijl het over mensenlevens gaat. Ik werd echt vreselijk depressief van deze bedoening. Iedereen leek voorbij te gaan aan de ware kern van de zaak.

Inmiddels was het mij duidelijk dat de grootste misvatting in de beeldvorming zit: Men ziet clienten als “monsters” die beveiligd en gemanaged dienen te worden. Van de 13 sprekers + 6 Kamerleden had nog niemand zich openlijk afgevraagd of deze dwang nu allemaal wel nodig was. Niemand leek enige aandacht te hebben voor “oorzaak-gevolg” verbanden.
Maar een gevaar voor jezelf of je omgeving word je niet zomaar. Men zou zich af moeten vragen “wie of wat heeft die persoon zover gebracht?” en “wat kan daaraan gedaan worden?”. Maar in plaats van inhoudelijke zorg, spreekt men enkel over dwang (wat wel eufemistisch “noodzakelijke zorg” wordt genoemd). Deze misplaatste bewoordingen vervuilen het debat zo ontzettend! Er is op deze manier haast geen inhoudelijk gesprek te voeren over dit onderwerp. We hebben het over dwang, en dat is geen zachtzinnige zorg. Dwang is een worsteling, strijd, soms zelfs geweld.

In het wetsvoorstel Verplichte GGZ is de inhoud van gedwongen zorg een grenzeloos begrip:

Artikel 3:2

Zorg kan bestaan uit:
a. een interventie, bestaande uit een vorm van verzorging, bejegening, behandeling, begeleiding of bescherming;
b. toediening van medicatie, vocht en voeding, regelmatige medische controle of andere medische handelingen;
c. pedagogische of therapeutische maatregelen;
d. opname in een accommodatie;
e. beperking van de bewegingsvrijheid;
f. afzondering of separatie in een daartoe geschikte verblijfsruimte;
g. beperking van het recht op het ontvangen van bezoek of het gebruik van communicatiemiddelen;
h. toezicht op betrokkene;
i. onderzoek aan kleding of lichaam;
j. controle op de aanwezigheid van gedrag beïnvloedende middelen;
k. beperkingen in de vrijheid het eigen leven in te richten, die tot gevolg hebben dat betrokkene iets moet doen of nalaten.

Er is dus feitelijk geen enkele handeling die NIET onder wetsvoorstel Verplichte GGZ uitgelegd kan worden. NB bijvoorbeeld electroshocks zijn op zijn retour in Nederland, en zullen straks ook weer mogelijk zijn onder dwang. Daarmee gaan we terug naar de vorige eeuw, waarbij onder de Krankzinnigenwet alles mocht vanuit het “bestwil-criterium”. Dit is een uitermate zware schending van de burgerrechten.

Dwang in de zorg gaat over vrijheidsbeperking en schending van de integriteit van de persoon. Niet over “noodzakelijke zorg”. Dwang IS geen zorg. Dwang is het ergste wat mensen elkaar kunnen aandoen, terwijl zorg juist iets moois is. Dwang geeft trauma’s en daardoor ontstaan juist meer problemen. Zorg gaat over herstellen van problemen. Dat is een groot verschil. Dwang kan geen zorg genoemd worden.
En we hebben het over clienten, mensen met psychosociale problemen. Clienten zijn geen gewetenloze monsters, maar mensen met levensproblemen. Niet “ernstig zieke mensen die geen inzicht hebben in hun ziektebeeld”, maar mensen die in paniek zijn, en door dwang nog meer in paniek raken. Paniek bestrijdt je niet met dwang. Dwang is juist olie op het vuur.

Ik voelde een enorme behoefte om de misvattingen in de beeldvorming en het onrecht aan te kaarten. Maar ik mocht niks zeggen, en de misvattingen bleven bestaan in het debat, dat enkel over procedures, tijd en geld ging… Ik vond het vreselijk om in deze positie aan de zijlijn te verkeren, en de ene denigrerende insinuatie na de andere te horen. Het was in die zin echt een Blue Monday voor mij.

Het debat ging verder wederom over de rol van de geneesheer-directeur in het wetsvoorstel (onafhankelijk of niet?), en over het toezicht van de Inspectie, met name bij ambulante dwang (dwang in de thuissituatie).

De medewerker van de Politie Nederland maakte nog de opmerking dat de politie en justitie ook een Ultimum Remedium is, net als dwang, en dat het politie-apparaat vindt dat ze veel tijd kwijt is met het opsporen van weglopers enz (die doorgaans binnen 24-uur terugkeren). Men vroeg of de GGZ daarin meer eigen verantwoordelijkheid wilde nemen. Ook werd de zorg uitgesproken dat het bij dwang in de thuissituatie bovendien te verwachten is dat meer clienten met psychosociale problematiek op straat zullen zijn, (en wellicht boos of bang zijn). En hoe zich dat zal gaan verhouden met de openbare orde… Helaas werd hier niet over doorgepraat (ook niet over de oorzaak van het weglopen en het tekort aan goede ondersteuning in de samenleving.). Men bleef enkel doorpraten op de procedurele vlakte, met steekwoorden zoals werklast, financiering, noodzaak aan trainingen, implementatietermijnen, met een ondertoon van “onze sector zit niet te wachten op een grotere werklast”. Het klonk niet bepaald zorgzaam.

Ik was blij dat de lunchpauze aanbrak, want ik zat inmiddels behoorlijk vol met frustraties. Ik probeerde de Kamerleden te benaderen, maar daar kan je niet zomaar naartoe lopen. Het is gelukkig toch gelukt om mijn artikel (zie hieronder) te verspreiden onder de aanwezige Kamerleden (met hulp van H. van Gerven die het artikel na de lunch bij alle sprekers op tafel heeft gelegd, waarvoor dank!). Ik ben blij dat ik een kritisch geluid kon verspreiden, want het leek wel of de zaal vol zat met voorstanders van het wetsvoorstel.

Zie hier het artikel uit Journaal GGZ en Recht (Oktober 2013)

Na de lunch was de derde sessie van 14.00 – 15.30, met als titel: Vertegenwoordigers GGZ / ervaringsdeskundigen. (helaas zaten er geen echte ex-clienten of ervaringsdeskundigen aan de spreektafel). Maar gelukkig was de inhoud van het rondetafelgesprek in de middag iets beter. Eindelijk verschoof de focus van beveiliging naar inhoudelijke zorg en preventie. Er werd niet langer lichtzinnig gedaan over vrijheidsbeneming. Dat was voor mij een verademing, waardoor mijn acute depressie weer wat begon te zakken. Ik kreeg weer wat hoop.

Wederom werd het gebrek aan toezicht op dwang in de thuissituatie geproblematiseerd. Er werden ook vragen gesteld mbt een toename in de belasting van naasten in de samenleving bij ambulante dwang, en hoe ermee omgegaan wordt als het dan toch niet thuis blijkt te gaan (dan grijpt men vermoedelijk alsnog naar gedwongen opname – maar met welke procedure?). Een goede systeem-benadering en goede communicatie met alle betrokkenen wordt gezien als een voorwaarde voor ambulante dwang. Daarmee krijgen de naasten dus eigenlijk heel veel zeggenschap, waarbij terecht werd opgemerkt dat naasten wel vaker het idee hebben dat een familielid “verkeerde keuzes” maakt, maar dat men erg terughoudend moet zijn om daar overheidsingrijpen tegenover te stellen.

Ook werd de vraag gesteld of er uberhaupt wel 24-uurs ambulante zorg beschikbaar is, om ambulante dwang te kunnen verlenen in noodsituaties. Daarop bleef het stil.

Er werd ook aandacht gevraagd voor de mate van vrijheidsbeperking door de huisregels van zorgaanbieders, daar dient ook kwaliteitstoezicht op te zijn, want deze kunnen verstrekkende gevolgen hebben in het leven van de client.

Er volgden wat vragen van de Kamerleden, o.a. over resultaten van de landelijke projecten voor dwangreductie (project Dwang en Drang dat inmiddels afgelopen is door de subsidiestop), en wat de sector nu zelf deed om dwang te reduceren. Het antwoord van de vertegenwoordiger van GGZ Nederland was dat alles nu “back to usual” was. Wederom een zeer pijnlijk, beschamend moment. Het ergste is nog dat het einde van het dwangreductie-project door de GGZ-sector stilzwijgend is geaccepteerd, waaruit wederom blijkt dat geld de motor is in de zorg van tegenwoordig, en dat de zorg niet geleid wordt door de menselijke behoeften en zorgzaamheid. Men ziet dwang blijkbaar nog steeds als een soort “oplossing”, maar dwang is geen oplossing, dwang is een probleem!

Ook werden er nog wat vragen gesteld over dat er bij een roep om dwang ook een mogelijkheid is opgenomen voor het maken van een “eigen plan van aanpak” (bijvoorbeeld door een Eigen Kracht-conferentie of door een Crisiskaart enz.). Dit leek alle sprekers een goed idee dat mogelijk kan bijdragen aan het verminderen en voorkomen van dwang. Dat was wel fijn om te horen. Het inzetten van een eigen plan (middels Eigen Kracht-conferenties) was immers mijn tegenvoorstel in de consultatie van wetsvoorstel Verplichte GGZ, en dit “Eindhovens Model” is nu in de pilot-fase in 3 regios: Eindhoven, Groningen en Noord Holland Noord (olv. Gert Schout, VUMC)
Het was fijn om te horen dat het “eigen plan” wel echt erkenning krijgt. Dat was dus toch nog iets positiefs op die deprimerende zitting (het gaat me allemaal zo enorm aan mijn hart, ik voel welk leed deze wetgeving met zich meebrengt, en ik snap echt niet dat er niet harder gewerkt wordt aan prachtige alternatieven waar iedereen blij van wordt, waarbij het over zorg gaat, en niet over dwang…

Om 15.30 was de hoorzitting afgelopen, en ik moest meteen door naar de Mediatoren, samen met Bert Stavenuiter van Ypsilon. We waren samen gevraagd voor EenVandaag Radio, die een studio hadden gehuurd voor ons. We zaten met zijn 2en in een hok in Den Haag, en de presentatoren zaten in Hilversum, dat was een beetje raar. En ik zat nog vol met rare emoties van die tergende hoorzitting bij de Tweede Kamer, dus ik moest even omschakelen. Maar het ging uiteindelijk toch goed. En dat gaf me ook meteen een wat beter gevoel (“toch nog iets kunnen doen – minder onmacht”). Het item over gedwongen behandeling in de thuissituatie is te beluisteren bij EenVandaag Radio via deze link (10 minuten): http://www.eenvandaag.nl/gezondheid/48719/gedwongen_zorg_voor_psychiatrische_pati_nten

Het was voor mij een echte “Blue Monday”. Maar ik heb het overleefd, en ik weet wat me te doen staat. Er is nog heel veel werk te doen rond de beeldvorming en bewustwording.

Voor wie wil weten wat dwang in de GGZ voor mij betekent: Lees hier mijn persoonlijke verhaal (tijdschrift Psy, 2007)

Foto: overhandiging van mijn artikel aan T. Kuzu (Kamerlid voor PVDA)

foto

Advertenties

2 thoughts on “Frustrerende hoorzitting wetsvoorstel Verplichte GGZ bij Tweede Kamer

  1. Pingback: Startbijeenkomst voor implementatie van het VN-verdrag door VWS – een soort nulpunt | Welkom op de weblog van Actiegroep Tekeer tegen de isoleer!

  2. Pingback: Zwaar gesprek bij College voor de Rechten van de Mens op 24 maart 2014 | Welkom op de weblog van Actiegroep Tekeer tegen de isoleer!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s