VN levert kritiek op dwang in de geestelijke gezondheidszorg

Een paar weken terug, van 13-17 Mei 2013, was ik bij de Verenigde Naties (VN) in Geneve, bij een sessie van het VN-comite tegen Marteling (Committee Against Torture: CAT) .  Daarbij stond de mensenrechten-situatie in Nederland centraal.

Ik heb namens Stichting Mind Rights een rapport ingezonden naar dit VN-comite met een beklag over mensenrechtenschendingen in de geestelijke gezondheidszorg in Nederland.  Het volledige rapport (in het Engels) is hier te lezen
Torture and ill-treatment in mental health care in the Netherlands.

(Zie ook eerdere berichtgeving op:

Op 13 mei 2013 heb ik deze inzending toegelicht in Geneve, bij het CAT-comite .
(zie mijn reisverslag op http://punkertje.waarbenjij.nu/reisverslagen/443053/cat-review-of-the-netherlands-2013/1 )

Daar heb ik ter plekke nog aanvullend en samenvattend materiaal uitgedeeld.
Handout Mind Rights CAT 2013 NL final
 Forensic care psychiatry_CAT2013NL_final

Daarna was het enige tijd stil, omdat het CAT-comite tijd nodig had om de informatie van zowel de overheid als van NGO’te verwerken, en om tot conclusies te komen.

Op vrijdag 31 mei 2013 zijn de Concluding Observations verschenen. Dit is het eindrapport van het CAT-comite. Dit rapport (eveneens in het Engels) is te vinden in de uiterst rechtse kolom op: http://www2.ohchr.org/english/bodies/cat/cats50.htm

Helaas waren deze Concluding Observations maar matig geformuleerd op het vlak van geestelijke gezondheidszorg. Er is weliswaar duidelijke kritiek op dwang in de GGZ in Nederland, maar de aanbevelingen sluiten niet echt aan bij de meest recente internationale richtlijnen (zoals Mendez en het CRPD)

Hier volgt een vertaling van de VN conclusies mbt de mensenrechten in de geestelijke gezondheidszorg in Nederland (CAT Concluding Observations 2013):

Gedwongen opname in de geestelijke gezondheidszorg

21. Het Comite is bezorgd om de grote aantallen mensen die onvrijwillig in instellingen worden gehouden, vaak voor lange duur. Het Comite is eveneens bezorgd over het veelvuldige gebruik van eenzame opsluiting, fixatie en dwangmedicatie, wat kan bijdragen aan wrede en inhumane handeling. Op basis van de informatie verkregen tijdens de beoordeling van het rapport over plannen voor geestelijke gezondheidszorg, blijft het Comite bezorgd over het gebrek aan focus op alternatieven voor opname. Tenslotte is het Comite bezorgd om het veelvuldig gebrek aan effectief en onpartijdig onderzoek naar excessief gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen in instellingen voor de geestelijke gezondheidszorg (art. 2,11,13 en 16)
Het Comite raadt de Staat aan:
a. Ontwikkel alternatieven om het aantal gedwongen opgenomen personen met mentale/psychosociale problematiek te reduceren en verzeker dat onvrijwillige opname op plaatsen van vrijheidsbeperking, inclusief in psychiatrische- en sociale zorginstellingen, geschiedt op basis van een wettige beslissing met de garantie van alle effectieve wettige bescherm-maatregelen.
b. Versterk de mogelijkheden voor beroep tegen beslissingen en effectieve toegang tot klachten-procedures voor personen in instellingen.
c. Gebruik fysieke fixatie en eenzame opsluiting als een laatste redmiddel wanneer alle andere alternatieven voor controle hebben gefaald, voor de kortst mogelijke tijd en onder strikt medisch toezicht.
d. Voer effectief en onpartijdig onderzoek uit naar incidenten waarbij excessief gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen resulteren in verwondingen en/of dood van de opgenomen persoon, en
e. Voorzie in remedies en compensatie aan de slachtoffers.

Fysieke vrijheidsbeperking op plaatsen van detentie en dodelijke incidenten.
26. Het Comite neemt met bezorgdheid kennis van de verslagen van dodelijke incidenten in plaatsen van detentie waarbij in sommige gevallen verweten wordt naar een relatie met excessief gebruik van fysieke maatregelen, zoals isolatie-maatregelen.

Het Comite raadt de Staat gedegen onderzoek uitvoert naar sterfgevallen en verzekert of er een link bestaat tussen het gebruik van maatregelen van fysieke vrijheidsbeperking en de dodelijke incidenten in plaatsen van detentie.

Het is juridisch een sterk punt dat erkend wordt dat “het veelvuldige gebruik van eenzame opsluiting, fixatie en dwangmedicatie kan bijdragen aan wrede en inhumane handeling”, want wrede en Inhumane behandelingen vallen onder de juridische term “ill-treatment” en dat is per definitie niet toelaatbaar. (Nederland heeft de Convention Against Torture ondertekend).

Het is dan ook raar dat deze maatregelen niet sterk worden afgekeurd in de aanbevelingen van dit VN-comite, zeker gezien de recente ontwikkelingen bij de VN (CRPD, Nowak en Mendez). De aanbevelingen van het CAT-comite zijn daarom niet helemaal bevredigend.

Direct na het verschijnen van deze Concluding Observations ben ik aan de slag gegaan – samen met enkele andere personen uit de internationale clientenbeweging – om een weerwoord te geven aan het CAT-comite. Het rapport was immers een “voorlopige onbewerkte versie” (advance unedited version). Het leek ons goed om het Comite te wijzen op de tekortkomingen in de Concluding Observations.

Zie hier de pittige brief (met 2 bijlagen) die ik samen met anderen heb opgesteld. Deze brief is op maandag 3 Juni 2013 verzonden naar het CAT-comite.
letter to CAT_concerns about Concluding Observations_final version
Appendix 1 Reply to CAT COs on Estonia
Appendix 2 USPKenya letter CAT -Final

De aanbevelingen voor Nederland zouden in lijn met de internationale verdragen op enkele punten gewijzigd moeten worden, en daarbij zou onze suggestie zijn:

Punt 21.a) Verbied gedwongen opname en ontwikkel alternatieven om te verzekeren dat alle geestelijke gezondheidszorg, inclusief in psychiatrische- en sociale zorg instellingen, geschiedt op basis van vrije, geinformeerde keuze van de betreffende persoon zelf, met de garantie van alle effectieve wettige bescherm-maatregelen.

Punt 21.c) Verbied fysieke fixatie, eenzame opsluiting en dwangmedicatie in de context van alle gezondheidszorg.

Punt 21.d) Voer effectief en onpartijdig onderzoek uit naar incidenten waarbij gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen resulteren in verwondingen en/of dood van de opgenomen persoon,

We zijn nu inmiddels een week verder, het is maandag 10 juni 2013, en ik heb vooralsnog geen antwoord mogen ontvangen van het CAT-comite. Wel heb ik uit betrouwbare bron vernomen dat het CAT-comite de nieuwe normen van Mendez nog zal bediscussieren. Dat heeft men nog nu niet gedaan. Dat biedt dus in ieder geval hoop voor de toekomst.

Ik weet niet of het CAT-Comite de aanbevelingen in de Concluding Observations over Nederland nog zal aanpassen. Het zou erg jammer zijn als men dit niet doet.

Maar dan nog blijven de internationale verdragen ook direct van toepassing op Nederland, en ook al zegt het CAT-comite het niet expliciet: Dwang in de zorg is niet langer toelaatbaar onder internationale mensenrechtenstandaarden. (zie een vorig weblog-bericht, het rapport van de Special Rapporteur on Torture: Mendez A/HRC/22/53 en zijn samenvattende speech, en het CRPD).

Hoe dan ook is deze actie denk ik niet voor niets geweest.

De VN heeft in ieder geval zijn bezorgdheid geuit over dwangtoepassing in de Nederlandse GGZ, inclusief de gebrekkige rechtspositie voor clienten en de niet-onafhankelijke monitoring en bescherming van mensenrechten.
Dat moet dus allemaal beter worden de komende tijd!

Ook de nieuwe beleidsontwikkelingen in de GGZ worden door de VN geproblematiseerd, omdat deze niet in de wenselijke richting van alternatieven voor opname gaan. Uit de beschikbare achtergrond informatie blijkt dat het hierbij concreet gaat om:
• de wetsvoorstellen ‘Verplichte GGZ’ en ‘Zorg & Dwang’
• de ontwikkeling van Extra Beveiligde Kamers en andere zogenaamde “alternatieven” voor separeercellen.
• het stoppen van het specifieke budget voor de projecten Dwang en Drang voor dwangreductie in de zorg.

Het is goed dat deze zaken worden ontmaskerd. En het is hoopvol dat de situatie in de geestelijke gezondheidszorg nu op de prioriteiten-agenda van de mensenrechtenbescherming in Nederland staat. Laten we hopen dat dit een impuls vormt voor de verdere cultuuromslag in de zorg: Van beheersing naar intensieve aandacht.

Advertenties