CRPD strategie groep Coalitie voor Inclusie

Op donderdag 24 januari 2013 ging ik naar Utrecht voor een bijeenkomst met de strategie-groep van de Coalitie voor Inclusie (www.coalitievoorinclusie.nl ) om te praten over wat er moet gebeuren om het nieuwe VN verdrag inzake de rechten van personen met beperkingen (CRPD) te ratificeren en in te voeren in Nederland. (het nieuwe VN-verdrag : CRPD, zie : http://www.un.org/disabilities/ )

De Coalitie voor Inclusie bestaat uit verschillende belangenorganisaties uit de sector van personen met beperkingen (bijv. Stichting Perspectief, VGN, Platform GGZ enz.) en via deze koepel-organisatie is er een werkgroep opgericht,die zich bezighoudt met het uitstippelen van strategische acties zodat de inhoud van het VN-verdrag goed uitgevoerd zal gaan worden. Ik zit dus in die strategie-groep om de rechten van (ex) psychiatrische patienten/clienten te bepleiten, als expert vanuit Actiegroep Tekeer tegen de isoleer! / Stichting Mind Rights (www.mindrights.nl) .

Via mijn internationale activiteiten voor ENUSP en WNUSP (zie ook http://www.punkertje.waarbenjij.nu ) heb ik al veel ervaring gekregen met de inhoud van het VN verdrag CRPD, en ik heb regelmatig contact met internationale collega’s die aan de onderhandelingstafel hebben gezeten bij de totstandkoming van het CRPD-verdrag. Via die wegen ben ik zeer goed geinformeerd.
Inmiddels heb ik zelfs in eigen persoon diverse expert-lezingen mogen geven aan verschillende VN-mechanismen (SPT, WHO, CAT, Special Rapporteur on Torture) over het voorkomen van dwang in de zorg.

Uiteraard vind ik het belangrijk dat het VN-verdrag CRPD ook in Nederland geratificeerd wordt, en vooral dat de inhoudelijke rechten gewaarborgd worden. Via de strategie-groep van de Coalitie voor Inclusie kan ik daaraan bijdragen.

Er is inmiddels een Plan van Aanpak opgesteld door de Coalitie voor Inclusie, waarin staat hoe wij vanuit de Coalitie de beleidsmakers zullen gaan informeren over wat er moet gebeuren. De bijeenkomst in Utrecht ging over de inhoud van het Plan van Aanpak.

Het was een heftige maar goede bijeenkomst. We hebben het gehad over de stand van zaken mbt ratificatie in Nederland, en de inhoudelijke speerpunten, en langs welke weg we deze het beste kunnen uitrollen. Er heerste een constructieve sfeer, en eigenlijk zaten we allemaal wel op dezelfde lijn. Dat was prettig. Toch was het wel een echt heftige bijeenkomst.

Inhoud Plan van Aanpak
Er is al contact geweest vanuit de Coalitie met diverse ministeries, en het Ministerie van VWS wil graag ratificeren (er waren 2 personen vanuit VWS aangeschoven bij de strategie-groep). Het is de bedoeling om nog voor de zomer de wetsvoorstellen mbt ratificatie uitgewerkt te hebben. Dat zou een belangrijke stap zijn, waarbij wij er als Coalitie dus voor willen zorgen dat deze wetten de juiste inhoud hebben.

Ik vind het Plan van Aanpak op zich een goede start, alleen miste ik de CRPD-artikelen 14,15 en 17 en 25 in het speerpuntenlijstje, terwijl deze artikelen juist “hete hangijzers” zijn voor personen met psychosociale – en/of verstandelijke beperkingen, en gaan over fundamentele mensenrechten, namelijk;
art. 14 Bewegingsvrijheid,
art. 15 Vrijwaring van marteling en wrede, inhumane en/of vernederende behandeling,
art. 17 Integriteit van lichaam en geest,
art. 25 Vrije keuze van gezondheidszorg.
(zie ook mijn artikel uit Journaal GGZ en Recht (PDF):  JGGZR 7-8 Jolijn Santegoeds

Op een bepaald moment heb ik dit vrij radicaal in de groep gegooid met de opmerking: ”Ik vind ook dat het verkeerd is wanneer mensen niet bij de brievenbus kunnen, maar het is nog erger als ze aan je k*t zitten, en je opsluiten en vastbinden, zoals gebeurd in de GGZ en verstandelijk gehandicaptenzorg. De nieuwe wetsvoorstellen Zorg en Dwang en Verplichte GGZ staan werkelijk haaks op het VN-verdrag CRPD en dit is een essentieel punt dat toegevoegd dient te worden aan het Plan van Aanpak”.
De groep stond open voor deze informatie, dus heb ik het genoemde artikel uit Journaal GGZ en Recht reeds doorgestuurd aan de Coalitie, zodat het Plan van Aanpak hopelijk aangepast kan worden. Er zal mogelijk nog discussie plaatsvinden hierover met de Coalitie-partners, omdat bepaalde organisaties mogelijk nog niet overtuigd zijn van deze nieuwe mensenrechtenstandaarden, die impliceren dat vrijheidsbeperking en gedwongen behandeling onder de noemer zorg niet meer geaccepteerd worden onder internationale mensenrechtenverdragen.

Politiek Civiele rechten
Vervolgens was er enige discussie rond de vraag of er ook actief gepleit zou worden voor de ratificatie van het Optional Protocol, omdat er andere Optional Protocols van andere verdragen in de wacht staan, zoals bijvoorbeeld het Sociaal Cultureel optional protocol.

Ik weet inmiddels dat er een verschil is tussen diverse benaderingen van de mensenrechten. Er zijn namelijk:
• Economisch-Sociaal-Culturele rechten, die min of meer afhankelijk zijn van bronnen zoals geld en middelen, en daarmee gekoppeld zijn aan “progressieve realisatie”, en waarvoor armoede dus eventueel een geldig excuus kan zijn. Denk bijv. aan de beschikbaarheid van bestaansmiddelen, water, gezondheidszorg, onderdak enz).
• Politiek-Civiele rechten, die gestoeld zijn op het beginsel van non-discriminatie, wat een fundamenteel mensenrechtenbeginsel is: “Iedereen gelijke kansen”. Daarop is geen enkele uitzondering mogelijk, en je kan bijv. niet uit armoede iemand uitsluiten van deze rechten, want dat is mensenrechtenschending. De Politiek-Civiele vrijheden en rechten zijn dus fundamenteel en niet-onderhandelbaar en komen toe aan ieder mens (zoals bijvoorbeeld vrijheid, integriteit, recht op leven, gelijke kansen en daarmee zelfs “reasonable accommodation” is gebaseerd op non-discriminatie).

Er is dus zeker in Nederland vaak een overlap tussen Economisch-Sociaal-Culturele rechten en Politiek-Civiele (non-discriminatie) rechten, en het is vaak een kwestie van perspectief: bijvoorbeeld het recht op schoon drinkwater kan in Nederland op beide manieren uitgelegd worden, terwijl dat in ontwikkelingslanden gecompliceerder ligt.

De voor-ons-belangrijke CRPD-artikelen 12,14,15.17 en 25 zijn in de Nederlandse context allemaal Politiek-Civiele rechten, die dus werkelijk voor iedereen gelijk dienen te zijn. (In Nederland is het excuus “armoede” sowieso eigenlijk niet geldig, want wij zijn een van de rijkste en welvarendste landen van de wereld).
Al met al is er dus feitelijk geen juridisch-geldig excuus om de mensenrechten uit het CRPD niet in te voeren in Nederland. Het kan een strategisch argument zijn om te focussen op Politiek-Civiele rechten.

(dit heb ik geleerd op de Zomerschool 2012 “International Mental Health Law in Practice” aan de Centraal Europese Universiteit in Budapest, georganiseerd door MDAC , http://www.mdac.info , zie ook mijn verslagen op http://www.punkertje.waarbenjij.nu ).

De vergissing mbt “wilsonbekwaamheid”
Daarna ging het nog even over de uitzondering die Nederland heeft geformuleerd bij de intentie-verklaring (de intentieverklaring is de eerste stap naar ratificatie). Deze uitzondering noemt 4 punten, waaronder inzake art. 15 (vrijwaring van marteling en wrede, inhumane en vernederende behandeling inclusief medische experimenten) :

The Netherlands declares that it will interpret the term ‘consent’ in Article 15 in conformity with international instruments, such as the Council of Europe Convention on Human Rights and Biomedicine and the Additional Protocol concerning Biomedical Research, and with national legislation which is in line with these instruments. This means that, as far as biomedical research is concerned, the term ‘consent’ applies to two different situations:
1. consent given by a person who is able to consent, and
2. in the case of persons who are not able to give their consent, permission given by their representative or an authority or body provided for by law.
The Netherlands considers it important that persons who are unable to give their free and informed consent receive specific protection. In addition to the permission referred to under 2. above, other protective measures as included in the above-mentioned international instruments are considered to be part of this protection.

(zie ook http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&mtdsg_no=IV-15&chapter=4&lang=en#EndDec )

De formulering van dit voorbehoud met de woorden “persons not able to consent” is een regelrechte ontkrachting van de geest van het CRPD, waarbij de focus juist ligt op de verschuiving van het uitgangspunt van onbekwaamheid naar bekwaamheid met waar nodig passende ondersteuning. Het is ook ronduit vreemd dat EU-wetgeving boven VN-verdragen wordt verheven… Zeker terwijl het VN-verdrag CRPD deze verouderde richtlijnen vervangt. Er is een nieuwe tijd aangebroken, echter de Nederlandse staat schijnt dit nog niet in te zien en heeft het CRPD duidelijk nog niet goed begrepen.
Internationaal gezien staan we voor gek met deze formulering.

In de lijst met wetten die aangepast moeten worden vanwege de invoering van het VN-verdrag CRPD worden de wetsvoorstellen Zorg en Dwang en Verplichte GGZ, NIET genoemd. Dit is een zeer kwalijke en pijnlijke zaak, en mogelijk ligt de oorzaak van deze misser bij de formulering van de bovenstaande uitzondering op de intentieverklaring. Het lijkt er erg op dat de Nederlandse staat vast wil houden aan verouderde opvattingen waarbij dwang heel gewoon werd gevonden.

Het CRPD stelt met artikel 12 (zelfbeschikking) en artikel 14 (vrijheid) heel duidelijk dat vrijheidsbeperking en gedwongen behandeling onder de naam zorg niet langer meer toelaatbaar is. Dit wordt nogmaals bevestigd door CRPD-artikel 25 Health (Gezondheid), met in artikel 25.1.d. “Require health professionals to provide care of the same quality to persons with disabilities as to others, including on the basis of free and informed consent… .”

Ik heb gevraagd of dit ook onder de aandacht kan komen van de Coalitie voor Inclusie, want het zou goed zijn om gezamenlijk een pleidooi tegen het voorbehoud te voeren, en een gezamenlijk standpunt in te nemen tegen de wetsvoorstellen Zorg en Dwang en Verplichte GGZ. De aanwezigen stonden wederom open voor deze informatie, en ook dit zal later nog nader besproken worden.

De 4 punten uit het voorbehoud zijn geformuleerd door verschillende ministeries, en worden mogelijk herzien of vervallen bij ratificatie. Het zou goed zijn als de Coalitie een vinger aan de pols houdt bij dit proces.

Al met al heb ik tijdens de vergadering dus behoorlijk moeten pleiten om ook de meest essentiele mensenrechten voor de GGZ en VG/PG/Jeugdzorg aan te dragen voor inclusie in het Plan van Aanpak. Het was behoorlijk heftig omdat het pijnlijk is als de fundamentele rechten van mensen zoals ik “vergeten” te worden , maar ik heb uiteindelijk een positief gevoel over de bijeenkomst. Ik had het gevoel dat we toch wel op dezelfde lijn zaten, en ik voelde me niet buitengesloten, maar mijn bijdragen werden gewaardeerd. Dat was dus toch goed.

Instituut voor de Rechten van de Mens
De bijeenkomst werd gehouden bij het College voor de Rechten van de Mens (voormalige Commissie Gelijke Behandeling) in Utrecht. Dat was een heftige locatie voor mij, omdat ik zelf tot op heden nooit toegang heb kunnen krijgen tot de rechtsspraak mbt mijn eigen zaak.

De naam “instituut voor de Rechten van de Mens” suggereert een heleboel moois, maar ja.. de werkelijkheid voor mij als mens bewijst toch anders.. Dat doet zeer.

We kregen na de vergadering nog een korte rondleiding, waarbij we de zaal voor de zittingen te zien kregen.. Dat deed me wat natuurlijk, en ik vroeg dan ook door op de werkzaamheden van het College voor de Rechten van de Mens.
Ze zijn gelimiteerd in hun budget en takenpakket, en ook kunnen ze geen individuele klachten aannemen, en ook niet zomaar een onderzoek starten… Het is dus een erg beperkte organisatie als het aankomt op de rechten van concrete individuen.
Ik vroeg me toen openlijk af wat de rechten van de mens dan eigenlijk inhouden als het niet om de mensen gaat… Ik heb achteraf nog email-contact gehad, maar mijn conclusie is vooralsnog dat het hier gaat om het College van de Rechten van de Staat.

Maar wie weet kan ook dat veranderen. We zijn immers toch al bezig met het op gang brengen van een cultuuromslag vanwege het VN-verdrag CRPD, dus dan kan dit er ook nog wel bij.

Zoals gezegd was het een heftige bijeenkomst, waarbij ik dus flink gas heb gegeven in de discussies, en volgens mij werd mijn oprechtheid gewaardeerd en had het ook zin. Het heeft me veel energie gekost, maar ik heb er dus wel een goed gevoel over. Ik voel me welkom en gesteund bij de Coalitie voor Inclusie, en ik vind het prettig dat ik gevraagd ben om mee te denken en de eventuele gaten in de strategie en inhoud aan te vullen vanuit mijn expertise. Het was fijn dat ik er niet voor niks bijzat.
Ik vond het een hele nuttige bijeenkomst, omdat ik het gevoel had dat mijn bijdragen een werkelijk verschil maakten. Ik voelde me gehoord, en daarom ben ik ook echt gemotiveerd om hieraan bij te blijven dragen, ook al is het soms heftig. Dat hoort er soms ook gewoon een beetje bij. Ik ben nou eenmaal een mens…

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s