Paviljoen 7 , FOBA, Bijlmerbajes – NCRV Dokument

Op maandag 28 maart 2011 om 22.55 was de uitzending xe2x80x9cPaviljoen 7xe2x80x9c van NCRV Dokument te zien op Nederland 2. De uitzending geeft een beeld van het Penitentiair Psychiatrisch Centrum (PPC) van de Bijlmerbajes (Over Amstel), ook wel bekend als de Foba, waar gedetineerden in een ernstige psychiatrische crisis terechtkomen.

De documentaire Paviljoen 7 duurt anderhalf uur en is te bekijken via deze link:   http://dokument.ncrv.nl/ncrvgemist/28-3-2011/ncrv-dokument-paviljoen-7

Ik vond het een erg schokkende uitzending, omdat er een cultuur van machtsvertoon en beheersing in beeld werd gebracht, die erg pijnlijk en herkenbaar is. Het was een typisch voorbeeld van een afdeling waar de angst regeert, en de patienten weinig ruimte krijgen om mens te zijn en aan hun geestelijke herstel te werken.

Men zegt wel dat er xe2x80x9cmaximale zorg en maximale beveiligingxe2x80x9d is op die afdeling, maar van de zorg heb ik niet veel gezien. Er was een schurende wij-zij-cultuur tussen de hulpverleners en de clienten, en er was nauwelijks echt contact. Ik zag vooral een machtsstrijd waarbij het personeel ten alle tijden het laatste woord wilde hebben, om zo hun gezag te borgen, en ze hebben daarbij het idee dat overmacht hun veiligheid vergroot. Maar dat is echter schijnveiligheid, want door al die fysieke machtsmiddelen loopt de onderlinge strijd juist steeds verder op en heeft de client het gevoel dat hij niet begrepen wordt, wat weer leidt tot toenemende onmacht en onrust, en uiteindelijk tot meer escalaties…

De clienten in de documentaire geven duidelijk aan dat het leven in detentie erg zwaar is, en dat ze gek worden van de opsluiting: xe2x80x9cDe isoleercel is niet goed voor mij en maakt mijn ziel dood, ik heb veel meegemaakt en in die cel word ik maar nog depressieverxe2x80x9d en xe2x80x9cMijn verstand laat me in de steek, ik kan hier niet meer denken over mijn sociale levenxe2x80x9d en xe2x80x9cDit is geen humaan bestaan, het zijn erbarmelijke omstandigheden, ik leef als een beest, en als ik eruit kom ben ik anderhalf jaar van mijn leven kwijt en dan pas kan ik aan mijn echte problemen gaan werken, zoals alcoholverslavingxe2x80x9d

Ik zag hoe het personeel dikwijls discussies uit de weg ging, en daaruit bleek hoe weinig aandacht men eigenlijk had voor de beleving van de client. Feitelijk werd de gehele persoon als ziek bestempeld en in lijn met die opvatting wordt het gezonde deel van de persoon ook niet gezien of aangesproken en zelfs ontkend, waardoor er uiteindelijk helemaal geen contact meer met de persoon zelf is, en men enkel nog anticipeert op negatieve signalen. Daardoor ontstaat een cultuur van tucht en symptoombestrijding, waarbij het enige contact bestaat uit strijd om allerlei regeltjes, in een poging de client te disciplineren.

Ik zag de worstelingen om iemand naar een isoleercel te slepen, of om dwangmedicatie toe te dienen, en die worstelingen waarbij er zoveel man personeel op je ligt, die ken ik ook uit mijn eigen verleden. In de GGZ gebruiken ze alleen geen schilden en helmen, maar zijn het meestal verpleegkundigen in gewone kleren die je op soortgelijke wijze overmeesteren om bijvoorbeeld medicatie toe te dienen. Dat is echt verschrikkelijk om mee te maken.
Ik heb ook zo geschreeuwd en me enorm verzet bij de worstelingen.  
En ik heb zelfs ook wel eens met poep gesmeerd. Ik was ook radeloos in de isoleercel, en ergens hoopte ik dat ze zouden inzien dat ik xe2x80x9congevaarlijk gekxe2x80x9d was omdat ik slechts met poep smeerde (en dus geen psychopaat was of zo), en bovendien hoopte ik daarmee te bereiken dat de verpleging me niet zo fysiek zou aanpakken.. Ik hoopte destijds dus eigenlijk gewoon op wat meer begrip en een warmere bejegening, medeleven wellicht, maar het werkte niet zo.. Ik voelde dan ook veel verdriet toen de man die alles onder smeerde met poep een hardhandige injectie kreeg.

Een soortgelijke beheerscultuur was vroeger ook heel normaal in de geestelijke gezondheidszorg, en ik heb het zelf dus meegemaakt in de jeugdpsychiatrie en volwassenpsychiatrie ongeveer 15 jaar geleden. Maar inmiddels beseft men in de GGZ wel dat het discipline-aspect (straffen en belonen) eigenlijk geen echte psychiatrische zorg is, omdat de problematiek juist dieper in de ziel van de persoon geworteld is, en voortvloeit uit een soort onmacht, waarvoor de persoon hulp zou behoren te krijgen om te leren beter met die dingen om te gaan, en niet enkel straf. Van enkel straf leer je immers niet hoe het allemaal WEL zou moeten. Er is juist begeleiding nodig voor ontwikkeling op de diverse levensgebieden, DAT is zorg.

De FOBA is echter een zeer uitzichtloze afdeling, die ik niet onder de noemer Zorg zou willen scharen. Conditioneren en opsluiten is geen zorg. Zorg is aandacht voor de ontwikkeling van de persoon.

In de GGZ  is er inmiddels een proces ingezet van cultuurverandering:  van beheersen naar voorkomen en de ontwikkeling van intensieve zorg. Het is uitermate belangrijk om vernieuwde zorgvisie waarbij contact en gastvrijheid centraal staat, ook door te voeren naar de psychiatrische afdelingen binnen Justitie en de TBS-klinieken, omdat het juist bij ernstig ontwrichtend gedrag erg belangrijk is om goede zorg te verlenen, want dat is namelijk het enige dat echt kan leiden tot meer veiligheid voor iedereen.

Ik zag veel onbenutte kansen in de bejegening bij de FOBA.  Er zou meer aandacht moeten zijn voor contact, vertrouwen en de beleving van de client, want dat zijn belangrijke voorwaarden voor het verkrijgen van een goede, open behandelrelatie. Gelukkig was te zien dat ook op de FOBA de discussie daarover gaande is. Een mooi voorbeeld daarvan was de vraag van een verpleegkundige of het mogelijk zou zijn om met voldoende begeleiding even 15 minuten naar buiten te gaan met een verwarde man, om hem zo een positieve prikkel aan te reiken en wat vertrouwen te winnen in de eerste 24u van zijn opname. Het weerwoord van de behandelaar was echter dat dat niet kon om diverse redenen, ook al was de man niet agressief geweest op die locatie. Deze man kreeg dus eigenlijk geen nieuwe kans om een tweede start te maken en een behandelrelatie op te bouwen met dit nieuwe team, en de bejegening werd gekozen op basis van het etiketje dat hij eerder had gekregen, in plaats van een bejegening op basis van zijn gedrag op dat moment.

Maar het is in ieder geval wel positief dat er op de werkvloer bij de FOBA dus wel kritische mensen aanwezig zijn die als ze de ruimte zien de discussie aanzwengelen. Bewustwording van nieuwe mogelijkheden is immers de eerste stap naar verandering.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s