Miniconferentie GGz Breburg in Tilburg

Op maandag 17 mei 2010 was de vierde miniconferentie van het Zuidelijk Netwerk voor de ontwikkeling van High Care. Ditmaal was het bij de GGz Breburg Groep, op de locatie Jan Wierhof Tilburg, en het thema was Preventie en Methodiek.

Martien Pepping heette ons welkom bij GGz Breburg (Breda/Tilburg) en gaf een korte inleiding over het Zuidelijk Netwerk. Het Zuidelijk Netwerk is een lerend netwerk van 5 GGZ instellingen en VUMC (Amsterdam) en heeft als doel het ontwikkelen van betere zorg (High Care) en het terugdringen van separaties en dwang. Door onderling informatie uit te wisselen kan men samen leren, en het VUMC begeleid dat leerproces met wetenschappelijk onderzoek. De 5 deelnemende GGZ-instellingen organiseren om de beurt een miniconferentie, waarbij een High Care-thema nader bekeken wordt. Dit keer is dat dus Preventie en Methodiek.

Vervolgens was het woord aan Yolande Voskes (VUMC) die een presentatie gaf over Preventie en Methodiek bij High Care en dwangreductie, met resultaten van een verkenning binnen GGZ Breburg Groep.

Preventie houdt in: voorkomen dat problemen ontstaan door vroegtijdig ingrijpen.

Er zijn verschillende niveaus van preventie in de zorg, namelijk

  1. Primaire preventie: het voorkomen van (nieuwe) problemen door bijvoorbeeld motivatie van goede leefstijl,
  2. Secundaire preventie: vroeg signaleren en opsporen gezondheidsproblemen
  3. Tertiaire preventie: voorkomen van complicaties en het beperken van de sociale gevolgen

De bovenstaande indeling gaat echter niet alleen over preventie, maar gaat vooral bij stap 2 en 3 over het verbeteren van de zorg. Daarom is er een vernieuwde indeling van preventieniveaus:

  • Universele preventie: voor de algehele bevolking
  • Selectieve preventie: voor hoogrisico groepen
  • Gexc3xafndiceerde preventie: bij symptomen
  • Zorggerichte preventie: terugvalpreventie

De zorggerichte preventie zit op het snijvlak van preventie en hulpverlening, zoals bijvoorbeeld het voorkomen van crisis en dwang.

Preventie binnen High Care vormt globaal gezien het middenstuk in de High Care-piramide (ook bekend als het xe2x80x9cbrandweermodelxe2x80x9d met een specialistische top en een brede preventieve basis). De High Care-piramide is verankert met 3 kernthemaxe2x80x99s: herstel aan de top en een basis gericht op autonomie en participatie. De piramide is opgebouwd uit getrapte zorg-interventies (stepped care) en bevat van top naar basis:

(Herstel)

o       Intensieve zorg

o       Consultatieteams

o       Preventieve interventies

o       Vroegsignalering

o       Zorgconcept

(Autonomie)                            (Participatie)

Binnen GGz Breburg heeft Yolande Voskes een onderzoek gedaan naar het thema preventie, waarbij bleek dat zorgverleners in de praktijk doorgaans niet bewust bezig zijn met het thema preventie, maar vooral met het leveren van goede zorg. Preventie is een troebel begrip op de werkvloer, want eigenlijk is alle zorg ook voor een deel preventie. Hulpverleners herkenden het thema preventie vooral in het voorkomen van crisis en dwang, met de kanttekening: xe2x80x9cvaak is de clixc3xabnt al in crisis en kan men eigenlijk alleen de crisis en de gevolgen proberen te beperkenxe2x80x9d, dus preventie is in de praktijk dan vaak xe2x80x9cin gesprek gaan en blijvenxe2x80x9d.

De preventieve interventies die bij GGz Breburg/ Jan Wierhof in Tilburg worden ondernomen zijn:

  • Vroegsignaleren :
    • Signaleringsplannen xe2x80″ echter overname tussen ambulant en kliniek is vaak lastig vanwege de diversiteit aan plannen.
    • Crisiskaart xe2x80″ in de planning,
    • Broset Violence Checklist (BVC).
  • Triade model :
    • Betrekken van familie xe2x80″ ook op de afdeling als familieondersteuners.
    • Inzet ervaringsdeskundige xe2x80″ in de planning
  • Ketenzorg :
    • (F)ACT xe2x80″ voor een xe2x80x9cwarme overdrachtxe2x80x9d tussen opname en ontslag.
    • Critical Time Intervention Clinic (CTIC). – * presentatie in de middag.
  • Bejegening en attitude:
    • Conflicthantering en persoonlijke veiligheid (o.a. holding),
    • De eerste 5 minuten (gastvrijheid)
    • Aanwezigheid op de groep (groepsverpleegkundige, ook tijdens overdracht),
    • Engagement model (Comfortroom)
  • Reflectie:
    • Evaluatie (ook met clixc3xabnt)
  • Medicatie (als preventieve interventie).

Ik vond wel dat er veel xe2x80x9cplannenxe2x80x9d werden genoemd die nog niet echt uitgevoerd waren (zoals de crisiskaart en inzet ervaringsdeskundige) en ik vraag me af hoeveel prioriteit ze daaraan gaan geven. Maar het blijkt dat de Inspectie al langs is geweest in Tilburg, en dat er een aantal verbeterpunten zijn aangemerkt (oa. de separeers). Er wordt nu dus hard gewerkt aan een inhaalslag op het gebied van kwaliteit, en er is draagvlak voor verandering.

Yolande benoemde nog enkele aandachtspunten die naar voren waren gekomen uit haar onderzoek naar preventie binnen High Care bij GGz Breburg.

Er is coxc3xb6rdinatie nodig van de zorggerichte preventie en de leiding moet kunnen enthousiasmeren. Ook is het belangrijk om niet alleen te evalueren maar ook te reflecteren (intervisie, elke casus). Men wil in het kader van preventie ook graag de fysieke gezondheid (somatiek) van een clixc3xabnt beter in de gaten houden door een bio-psycho-sociale benadering (door gebruik van MEWS – * presentatie in de middag).

Ook is de betrokkkenheid van de clixc3xabnt erg belangrijk bij het slagen van preventie, hoewel dat in de pr
aktijk vaak lastig is bij een crisis, o.a. door schaamte, stigma en drempels.

Voor een omslag van reactief naar preventief handelen dient men vooral in te zetten op selectieve en gexc3xafndiceerde preventie, dus de preventie te richten op hoogrisico groepen en mensen met de eerste symptomen. Dit is feitelijk xe2x80x9czorg vxc3xb3xc3xb3r de voordeur van de GGZxe2x80x9d.

(F)ACT en Bemoeizorg blijken dus onmisbaar bij preventie en High Care, waarbij het vermaatschappelijken van de zorg, betrokkenheid en continuxc3xafteit van zorg, en het voorkomen van een crisis in een vroeg stadium belangrijke themaxe2x80x99s zijn. Het is daarbij ook alom bekend dat het voorkomen van opname ook de beste manier is om dwangtoepassing te voorkomen (ivm de rechtspositie van de clixc3xabnt).

Hierna volgde en korte discussie, waarbij opgemerkt werd dat vaktherapeuten en activiteitenbegeleiders vaak ook bekend zijn met agressieregulatie en nuttig zijn in het kader van preventie, o.a. omdat ze op een andere manier contact maken en vaak sneller bij de xe2x80x9cgezonde kantxe2x80x9d van de clixc3xabnt kunnen komen. Het betrekken van vaktherapeuten zit ook in de planning bij GGz Breburg.

Vanuit de zaal kwam een kritische vraag: xe2x80x9cWxc3¡t moet er dan precies voorkomen worden door preventie?xe2x80x9d. Hierop was geen eenduidig antwoord, maar er werd vanalles genoemd: crisis, Middelen en Maatregelen, controleverlies en regieverlies, verlies van de relationele autonomie van de clixc3xabnt, contact behouden en afzakken voorkomen.

Daarna was het tijd voor de rondleiding. Ik ging naar de gesloten afdeling voor crisisbehandeling op Jan Wierhof 5. Daar waren 2 gesloten units: de IC voor de intensieve crisis en MC (medium care) voor de mensen die meer xe2x80x9cgroepsgeschiktxe2x80x9d waren. Op allebei de units waren 12 bedden en 2 separeercellen (dus 4 cellen in totaal, en die werden ook door omliggende afdelingen gebruikt: Ouderen, Langdurig, Jongeren en Dubbele Diagnose).

Er ging een grote groep naar de IC-unit, en ik ging met de kleinere groep naar de MC-unit. Qua bouw waren allebei de units hetzelfde, alleen bevindt de activiteitenruimte zich op de IC, en heb ik die dus niet gezien. De activiteiten in de naastgelegen IC-unit zijn toegankelijk voor clienten vanuit de MC-unit als de verpleging de gesloten tussendeur open maakt.

De afdeling 5.2 , de Medium Care afdeling van Jan Wierhof 5 was een kale, sobere afdeling (de ouderwetse jaren xe2x80x9970 stijl). Ik kreeg meteen nare herinneringen van mijn eigen opname op een soortgelijke gesloten afdeling terug.

We zagen 2 huiskamers, die eigenlijk leken op lege wachtkamers. Er was een TV en een paar gezelschapsspelletjes, verder tafels, stoelen, en enkele standaard-schilderijtjes aan de muur. Enkele planten. De keuken was altijd open, en de tuin ook. En men ging niet te strak om met bezoekregelingen.

Er was ook een centrale lange gang met allemaal deuren met bordjes: Zit/slaapkamer xe2x80x9cdhr. Jansenxe2x80x9d. Nou, dat schept verwachtingen, maar het bleek nogal een eufemisme, het was een klein, wit, kaal standaardkamertje van nog geen 3 bij 3 met een bed, een tafel en een stoel en een wasbak. Het is eigenlijk gewoon grof om dit karige ziekenhuisachtige onderkomen zogenaamd luxueus te laten klinken door het woord xe2x80x9czit/slaapkamerxe2x80x9d. (Uitgaande van mijn eigen normen heb ik hier trouwens geen enkele echte zitkamer gezien, het was nergens echt gezellig met een bankstel oid, en eigenlijk had alleen de comfortroom een fijne sfeer, en de zonnige binnentuin vanwege het mooie weer).

De kamers konden wel allemaal van binnenuit opengemaakt worden, dus afgesloten kamerprogrammaxe2x80x99s zijn er niet. Dat is dan toch nog een pluspunt.

Er waren 2 verpleegkundigen in dienst op de hele unit, waarvan er 1 al aan de administratie zat, dus er was er nog 1 over voor de groep. Gelukkig was ruim de helft van de clienten bezig met activiteiten buiten de afdeling, want het is toch onmogelijk om met zoxe2x80x99n bezetting voor 12 clienten te zorgen! De mensen worden opgenomen omdat ze xe2x80x9cintensieve zorg en begeleidingxe2x80x9d nodig hebben (intensiever dan ze thuis van hun naasten kunnen krijgen), en vervolgens op zoxe2x80x99n afdeling is ongeveer 1/6 verpleegkundige per clixc3xabnt en ook nog registratieplicht enz. Dus clienten hebben nauwelijks keuze met wie ze willen praten (1 uit 2), en ze hebben eigenlijk xe2x80x9cgelukxe2x80x9d als ze de verpleging xc3xbcberhaupt tijd heeft (1 uit 6). Dat is helemaal geen intensieve begeleiding, laat staan begeleiding op maat.

We kwamen een clixc3xabnt tegen, en hij begon meteen tegen ons te praten. Hij had duidelijk behoefte aan contact. Hij vertrouwde de sap-automaat niet vertelde hij. Het raakte me ontzettend om te zien hoe deze jongen zenuwachtig rondscharrelde op de afdeling, eenzaam en compleet verwaarloosd zonder aandacht. Alleen als hij lastig werd, werd hem gevraagd om iets anders te gaan doen (dus toen hij tegen ons begon te praten werd hem vriendelijk gevraagd om ons met rust te laten, zodat we verder konden gaan met de rondleidingxe2x80xa6 maar waarom waren wij belangrijker dan hem???????? Dat klopt toch gewoon niet). De jongen liep van de tuin naar de huiskamer, door de gang en weer terug. Er was letterlijk niks te doen op de afdeling, behalve rondjes lopen of op een stoel zitten c.q. op bed liggen, xe2x80x9cwachten tot het over isxe2x80x9d.. Mensen verblijven hier gemiddeld ca 3 maanden, maar dat kan ook oplopen tot een jaar. Deze dode, lege sfeer ken ik zelf maar al te goed vanuit mijn eigen ervaringen. Ik vond het een vreselijk sobere en verwaarloosde afdeling. Eigenlijk was het hooguit een kale verblijfsplaats, maar dit leek niet op zorg.

Regelmatig krijg ik de vraag of het zwaar is om afdelingen te bezoeken en dit soort dingen te zien, en ja, het is inderdaad heftig. Deze afdeling bracht veel nare herinneringen naar boven, en het doet echt pijn om te zien dat dit soort eenzaamheid en verwaarlozing nog steeds niet gestopt is. Hoe kan er nou zo weinig aandacht voor de mens zijn, terwijl het nota bene om welzijn gaat? Hoezo is dit crisis-xe2x80x9cbehandelingxe2x80x9d, ze doen eigenlijk helemaal niks!   

Aan het einde van de gang waren 2 separeers, met een dikke bedmatras, scheurkleding, de kartonnen po, en alleen maar een knopje voor de bel (geen bediening van licht, radio enz.). De bel kon ook uitgezet worden (en sprong niet automatisch aan zoals in Venray). Er was geen camera, maar wel een microfoon om af te luisteren. Er was geen automatische brand-ontgrendeling (de Inspectie had hier recent ook aanmerkingen op gemaakt), en er was geen aangesloten binnentuin. Het was echt een ouderwets kil kaal hok.

In de voorruimte waren de wc en douche openlijk in het zicht, en er hing een douchegordijn dat als afscheiding gebruikt kon worden voor enige privacy (dat zag er behoorlijk primitief en onprofessioneel uit). In de voorruimte tussen de 2 separeers was een soort zithoek met de typische stoelvormige matrasblokken. Kil, vervreemdend en kaal. Standaard ouderwet
s.

Men is gelukkig wel bezig met nieuwbouw en andere plannen. De separeers zullen op korte termijn verbouwd gaan worden (oa om aan de inspectie-eisen te voldoen). Ook zijn er plannen om het aantal separeers te verminderen en een van de ruimtes om te bouwen tot bijv. een (begeleide) afzondering met 1-op-1 mogelijkheid.

We liepen terug over de afdeling.

Tegenover de separeers was de rookruimte, een kleine, hele kille rookruimte (2 bij 3) zonder enige aankleding, en niet op een prettige plek. De meeste mensen rookten liever in de tuin (dat kan ik me voorstellen). Er mocht verder nergens binnen gerookt worden.

Er was ook een badkamer, volledig betegeld, en met een heel klein geblindeerd bovenraampje. Ook dit leek meer ziekenhuisachtig dan ontspannend. 

Verderop was het kantoortje voor de verpleging. Dat was zoxe2x80x99n hokje met een glazen deur, en computers en papieren waar alleen de verpleging aan mag komen.

Tenslotte gingen we de comfortroom bekijken. Dat was eindelijk wel echt iets verassend positiefs. De comfortroom is nu 1 jaar oud en ligt tussen de 2 units in (helaas dus niet vrij toegankelijk, maar bereikbaar op verzoek). De comfortroom was warmpjes ingericht, met positief prikkelende elementen. (NB. Dat is echt baanbrekend, want hiermee verlaat men werkelijk het ouderwetse concept van xe2x80x9cprikkelarme kilheidxe2x80x9d en beheersmatige afstandelijkheid , maar maakt men de omslag naar echt xe2x80x9cwelzijnsdenkenxe2x80x9d en gevoelsmatige ondersteuning. Er zijn ook instellingen zoals de GGzE waarbij de xe2x80x9ccomfortroomxe2x80x9d lijkt op een witte wachtkamer, en waar het ouderwetse gedachtegoed blijkbaar nog niet afgeworpen is). De comfortroom van GGz Breburg vond ik echt getuigen van inzicht, en daarom werkelijk indrukwekkend.

Een zijde van de comfortroom was behangen met een bos-print, er was comfortabele bank en een zitzak met kussens. Er was een dressoir-kast met een aroma-apparaat (geur-therapie), en een gekleurde lamp met instelbare licht-effecten, er was een TV/DVD/stereo apparaat. En er stonden palmbomen. Het raam was volledig geblindeerd en er hing een bijpassend gordijn.

Eigenlijk was het maar een klein hokje, maar het was wel de meest knusse plek van de hele afdeling. Het leek eigenlijk meer op een xe2x80x9chuiskamerxe2x80x9d dan de officixc3xable huiskamer. En waarom ziet eigenlijk niet alles er zo uit??

Het was goed om te zien dat de comfortroom echt goed was uitgewerkt. Het ziet eruit als een klein maar goed begin van een grote verandering. Hopelijk worden de andere plannen net zo grondig doorgevoerd.

Na de rondleiding was het tijd voor de lunch, en daarna gingen we met de auto naar Goirle, naar het Cultureel Centrum Jan van Besouw. Daar volgden nog 2 presentaties.

Dennie Wulterkens en Sander van Doorn hielden een presentatie over het Modified Early Warning System (MEWS). Dat is een medische controlekaart om levensbedreigende lichamelijke situaties eenvoudig mee op te sporen.

MEWS is ontwikkeld naar aanleiding van het overlijden van Wim Maljaars in de isoleercel van het SPDC Oost in Amsterdam. Om te voorkomen dat men een acute somatische crisis over het hoofd ziet is er een eenvoudig controlesysteem bedacht waarmee men lichamelijke levensbedreigende problemen snel op kan sporen. Dit is nodig omdat in de psychiatrie vaak de niet-medische diagnose prevaleert en medische problemen daardoor soms niet (tijdig) herkend worden.

Het MEWS-systeem is een controlekaart, waarbij de vitale parameters worden ingevuld, zoals polsfrequentie, bloeddruk, ademfrequentie, temperatuur en bewustzijn. De MEWS-controlekaart geeft dan een waarde tussen de 0 en de 5, die aangeeft of er een medische actie noodzakelijk is. Omdat er objectieve waarden worden gebruikt verloopt de communicatie met artsen hierdoor vaak beter.

Het MEWS-systeem is nooit 100% sluitend, maar kan een hulpmiddel zijn. Het is dus altijd nodig om als hulpverlener je gezonde verstand te blijven gebruiken en af te gaan op je xe2x80x9cniet pluis-gevoelxe2x80x9d.

Ik vond het medische controlesysteem (MEWS) persoonlijk nogal een vergezochte link in het kader van GGZ-crisispreventie en High Care. Maar uiteraard is het wel belangrijk.

Persoonlijk denk ik dat het (h)erkennen van niet-levensbedreigende medische ongemakken misschien wel veel belangrijker is bij het voorkomen van crisis. En ook denk ik dat het MEWS-systeem ook weer typisch zoxe2x80x99n instrument is dat men xe2x80x9cnodig heeftxe2x80x9d wanneer men elkaar niet kent, dus wanneer men geen echte tijd doorbrengt met de clixc3xabnt, en er geen contact is, maar afstand en anonimiteit. Volgens mij wordt hier de plank dus enigszins gemist.

Daarna kwam Johan Manders met een presentatie over de Critical Time Intervention – Clinic, afgekort CTI-C.

CTI is ontwikkeld in Amerika (New York) en is een interventie in ambulante setting om opname te verkomen (zoals de massale slaapzalen voor onverzekerde zieken in New York)

CTI-C is een interventie in de kliniek (Clinic) om xe2x80x9cergerxe2x80x9d te voorkomen, en betere zorg te verlenen. Bij CTI-C worden activiteiten samengevoegd met een doel (erger voorkomen), om helder te krijgen wie, wat, waar, waarom wel/niet enz. 

Een CTI-C interventie vindt plaats op kritische momenten (proactief) en is tijdgebonden, met een beoordelingsfase, een testfase en een overdrachtsfase. Er wordt naar de leefgebieden gekeken (zoals psychiatrie, verslaving, wonen, financixc3xabn, familie enz.) met aandacht voor systematisch rehabilitatie handelen, ofwel herstelgerichte zorg waarbij de regie bij de clixc3xabnt ligt. Vroeger werd verwacht dat de verpleegkundige het probleem van de clixc3xabnt zou xe2x80x9coplossenxe2x80x9d, maar tegenwoordig hebben hulpverleners meer een signalerende rol en proberen ze contact te maken en de clixc3xabnt te steunen in het vinden van een oplossing.

Het doel van CTI-C is in contact blijven en het samen oplossen.

Het is belangrijk om niet in de versnipperde visie van de diverse gespecialiseerde zorgverleners te blijven hangen, maar om de krachten te bundelen en de clixc3xabnt te benaderen als xc3xa9xc3xa9n geheel. CTI-C brengt samenhang aan in de verschillende facetten van de zorg, het zorgt voor betere doorstroom, maar er is veel training voor nodig om ermee te werken.

CTI-C is een van de vele modellen om een verandering te maken. Met CTI-C streeft men naar een gemeenschappelijke open attitude, helderheid in verantwoordelijkheden, de clixc3xabnt centraal stellen en de zorg daar omheen organiseren.

Dit alles overdenkend vraag ik me af of CTI-C nu een he
ruitvinding of herijking van het behandelplan is (zoals het zou moeten zijn). Maar als dat werkt om de omslag te maken naar clixc3xabntgestuurde zorg, waarbij de zorg afgestemd wordt onder regie van de clixc3xabnt, dan maakt het niet uit.

Maar ja, ook al klinkt het CTI-C verhaal wel mooi, het moet wel uitgevoerd gaan worden tegen een achtergrond van personeelstekort, ongeschikte faciliteiten, verwaarlozing en chronische leegte, zoals ik die in de ochtend gezien heb op Jan Wierhof 5. Hoeveel is er xc3xbcberhaupt mogelijk in zoxe2x80x99n armetierige setting?

Het laatste woord was aan Roel Willems, ervaringdeskundige bij GGz Breburg. Hij vertelde uit zijn persoonlijke ervaringen dat het leven wel verandert als je clixc3xabnt wordt, maar dat je leven dan niet stil staat en dat je gewoon mens blijft. Hij vroeg zich wel af waarom het zo pijnlijk is om op dat vlak problemen te hebben. Iemand die blind is kan bijvoorbeeld trots zijn op zijn blindengeleidehond, maar GGz-clienten zijn er vaak niet trots op dat ze geholpen worden. Er is overmatig veel schaamte op het gebied van GGz.

Het is dus ook belangrijk om te zeggen dat je met goede middelen ook goed geholpen kunt worden en dat je je trots kan voelen met je hulpmiddelen. Roel sloot af met de opmerking dat de psychiatrie groeit en steeds beter wordt, en dat er een goede toekomst aan komt.

Dat was een hele mooie afsluiter, en daarna was er tijd voor een hapje en een drankje, voordat iedereen weer naar huis ging. Het was weer een interessante en heftige dag geweest met veel verschillende indrukken.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s