Verslag congres Wet Verplichte GGZ

Op vrijdag 12 maart 2010 ging ik naar Amstelveen voor het congres Wet Verplichte GGZ: Informatie, opinie en discussie. (zie http://www.scem.nl/nl/p_agenda_detail.lp?ID=1668&doelgroep=&trefwoord=&select=&expand= ) Ook daar was ik spreker. Het was dus een erg drukke week voor mij. Ik had niet veel slaap gehad. Om 9.45u begon de conferentie in het Congrescentrum in Amstelveen.

Dhr. Martin Roeten was de dagvoorzitter en hij heette ons welkom.

Hij meldde dat diezelfde ochtend bekend is geworden dat het wetsvoorstel Verplichte GGZ xe2x80x9ccontroversieelxe2x80x9d is bevonden, wat inhoudt dat het niet door een demissionair kabinet behandeld mag worden, maar moet wachten tot een nieuw kabinet. Zie ook het nieuwsbericht: http://www.ggznieuws.nl/2010/index.php?option=com_content&view=article&id=320:de-zorg-staat-even-stil&catid=3:verzameld-nieuws&Itemid=1 

Daarna was het woord aan Dhr. Rembrandt Zuijderhoudt met een algemene beschouwing: hoe ziet de wet eruit? Hij vertelde dat de wet BOPZ wordt aangepast, omdat in de Derde Evaluatie van de Wet BOPZ geconcludeerd is dat de wet niet toekomstbestendig is, en men in de wet die dwang regelt meer aandacht wilde hebben voor zorg, ivm de wederkerigheid (als je recht ontnomen wordt is er een verplichting om iets terug te geven).

Hij vertelde dat het wetsvoorstel Verplichte GGZ een betere aansluiting wilde maken van de GGZ met de Verstandelijk Gehandicaptenzorg (VG), met de Psychogeriatrie (PG) en met de Forensische Zorg (TBS). Het wetsvoorstel Verplichte GGZ heeft daarom dezelfde hoofdlijnen en systematiek als het wetsvoorstel Zorg en Dwang (VG/PG) en wetsvoorstel Forensische Zorg. 

De nieuwe wetsvoorstellen gaan uit van xe2x80x9cStepped Carexe2x80x9d, wat inhoudt dat er uit een breed arsenaal aan mogelijke dwangtoepassingen een selectie gemaakt kan worden die xe2x80x9caansluit bij de behoeften van de persoonxe2x80x9d. Dwangtoepassing kan dan bestaan uit: onderzoek van lichaam en kleding, urineonderzoek, dwangmedicatie, afname van bloed, afzondering, separatie, fixatie, toedienen van voedsel en vocht, onderzoek van woonruimte, onderzoek van poststukken enz. Hieraan worden verder geen eisen gesteld, zelfs geen leeftijdsgrenzen. Het ruime arsenaal aan dwangtoepassingen moet er o.a. voor zorgen dat de GGZ makkelijker clienten kan overnemen uit de Forensische sector.

Ook zal men meer voorwaarden aan verplichte zorg gaan koppelen, zoals naast de diagnose en de selectie van dwangmaatregelen ook voorwaarden voor bexc3xabindiging van dwang, zoals in de wet wordt genoemd als voorbeeld xe2x80x9chet hebben van een identiteitsbewijs, inkomen en/of woonruimtexe2x80x9d.

Persoonlijk vind ik dit bizar, omdat bijv. een gebrek aan woonruimte geen gegronde reden is voor het verlengen van DWANG-toepassing (NB hulp is oke, maar Dwang niet). Dit voorstel vind ik dus echt de perken te buiten gaan.

Dhr. Zuijderhoudt beschreef ook de voorgestelde commissies die benoemd zouden gaan worden door het Ministerie van Justitie, en die voor advies aan de rechter en voor samenwerking in de zorgsector moeten gaan zorgen. Dit brengt hoge kosten met zich mee, en men onderzoekt nu de doelmatigheid en haalbaarheid via pilots.

Het uitgebreide concept-wetsvoorstel is al door de Raad van State bekeken en die heeft advies uitgebracht (vooralsnog geheim). Dat advies moet nu verwerkt worden in het definitieve wetsvoorstel dat dan naar de Tweede Kamer kan voor discussie. Dat proces ligt nu stil vanwege het demissionaire kabinet.

De volgende spreker was Dhr. Fons Tholen: xe2x80x9cde wet verplichte GGZ: doelmatig en proportioneel?xe2x80x9d. Hij vertelde dat GGZ Nederland, de KNMG, de NVVP en de NVVA positief hadden gereageerd op het wetsvoorstel Verplichte GGZ. Deze organisaties vinden het wetsvoorstel logischer in elkaar zitten dan de wet BOPZ. Het wetsvoorstel Verplichte GGZ gaat uit van verzet in plaats van het bereidheidscriterium (dwz. dat men iemand ook kan verplichten tot xe2x80x9cbehandeling of zorgxe2x80x9d als iemand zich niet actief verzet). Daarnaast is het gevaarscriterium uitgebreid naar een Schadebeginsel, waarbij men ook xe2x80x9clijden zonder acuut gevaarxe2x80x9d aan wil pakken (onder dwang). Ook beschouwen deze organisaties het als een voordeel dat er een breed palet aan dwang mogelijk is, zodat men xe2x80x9czorg op maatxe2x80x9d kan bieden. Ook is de dwangbehandeling niet meer locatiegeboden (niet meer alleen in de kliniek, maar ook bijv. ambulante dwangmedicatie, of huiszoeking), maar in de praktijk is het dus aanbiederverbonden (afhankelijk van het aanbod van de zorgaanbieder).

De belangrijkste verschillen met de wet BOPZ zijn ten eerste de hoorzitting door de multidisciplinaire adviescommissie voordat de rechterlijke toets plaatsvindt, en ten tweede dat het advies niet alleen meer de geneeskundige verklaring omvat, maar ook een zorgplan (voorwaarden voor bexc3xabindiging) en een zorgkaart (beschrijving van de wensen van de clixc3xabnt).

De commissie zal de individuele mogelijkheden voor Verplichte GGZ onderzoeken en een advies uitbrengen. Dit behandel-advies zal bestaan uit een diagnose (geneeskundige verklaring met xe2x80x9cde relatie tussen stoornis en schadexe2x80x9d), een zorgadvies (welke interventies), de voorwaarden voor deelname aan het maatschappelijke leven (zorgplan), de wijze van voorkeur van de client (de zorgkaart), de minimale en maximale duur, en de kwaliteitsbewaking (evaluatiemomenten). Het advies van de commissie zal gaan over de bandbreedte van dwangbehandeling (de mate van detail is onduidelijk). Dit zorginhoudelijke advies zal vervolgens juridisch getoetst worden door de rechter en advocaat. Het is eveneens onduidelijk in hoeverre de rechter het zorginhoudelijke advies van de commissie kan bexc3xafnvloeden of wijzigen.

Uit de pilot-projecten met de commissies (www.commissieverplichteggz.nl ) komt naar voren dat de aangeleverde informatie vaak niet voldoet. Doorgaans ontbreken zorgplan en zorgkaart, omdat men daar nog geen ervaring mee heeft en niet weet hoe men dat nou het beste kan doen. Daarnaast is er tot dusver geen duidelijke meerwaarde van de interactie aangetoond.

Als positieve aspecten wordt aangevoerd dat er meer tijd is om de betrokkenen te horen en meer informatie is goed. Als nadelen wordt genoemd dat het vaak rommelig verloopt met teveel mensen, er wordt veel gepraat, de balans tussen de verschillende perspectieven is vaak moeilijk te vinden, in de praktijk blijkt het advies van de betrokken psychiater nog steeds dominant, vaak zijn alternatieven niet bereikbaar,
het kader ontbreekt, men heeft geen ervaring met het opstellen van voorwaarden voor deelname aan het maatschappelijke leven, er is sprake van juridisering en door de werklast gaat het ten koste van de vrijwillige zorg.

Bovendien is het invoeren van de commissies ontzettend duur (ca 30 miljoen euro per jaar oid). 

Daarna sprak Dhr. Ton Peter Widdershoven over xe2x80x9cDe bizarriteit van de wet BOPZxe2x80x9d.

De wet BOPZ gaat voorbij aan het eigenlijke probleem en biedt maar een enkele variant om met problemen om te gaan, namelijk dwangopname met gedwongen behandeling. Er wordt wel een onderscheid gemaakt tussen wel/geen verzet, en wilsbekwaam en wilsonbekwaam, maar daaraan worden geen consequenties verbonden. Ook heeft de psychiater een onbegrijpelijke positie in het geheel. Het besluit van de psychiater om met dwang te beginnen wordt namelijk uitgebreid juridisch getoetst (omdat men de psychiater niet eigenmachtig wil laten intervenixc3xabren op de vrijheden van de clixc3xabnt), maar vervolgens is er na deze juridische procedure geen enkel toezicht meer en krijgt de psychiater wel al het vertrouwen om naar eigen inzicht over dwangtoepassing te oordelen, soms jarenlang.

De wet BOPZ is onbegrijpelijk en brengt onderscheid aan in allerlei zaken waar dat niet gewenst is, of doet dat juist niet waar dat wel gewenst is. De wet BOPZ trekt bijvoorbeeld vreemde grenzen tussen opname en behandeling, intramurale en extramurale zorg, somatische zorg en niet somatische zorg. (de BOPZ spreekt bijv. wel over het toedienen van voeding, maar niet over het hechten van wonden, maagspoelingen, of medicatie zoals insuline, wat dan dus betekent dat dat onder de WGBO valt en de clixc3xabnt er toestemming voor moet geven).

In het wetsvoorstel Verplichte GGZ worden deze onbegrijpelijke zaken niet opgelost, en ook heeft men het advies van de Derde evaluatie BOPZ niet overgenomen om bij xe2x80x9ceigen gevaar en wilsbekwaamheidxe2x80x9d de zelfbeschikking van de clixc3xabnt te laten prevaleren.

Na de lunchpauze was ik aan de beurt. Ik vond het best wel spannend. In de trein op de heenweg had ik mijn presentatie over de Rechtspositie van patienten afgewerkt, en in de pauze heb ik er nog gauw even wat plaatjes van mijn pop in de isoleercel aan toegevoegd (zie ook: http://tekeertegendeisoleer.web-log.nl/tekeertegendeisoleer/2010/02/anti-iso-pop-fo.html ).

De xe2x80x9crechtspositie van patixc3xabntenxe2x80x9d vind ik persoonlijk een heel erg moeilijk onderwerp. Erg verwarrend ook, want wat IS rechtxe2x80xa6 Daar heb ik de laatste tijd veel over nagedacht, o.a. omdat ik 32 ben geworden, en dus ongeveer mijn halve leven al bezig ben met het rechtzetten van de gemaakte fouten mbt de gedwongen behandelingen in de psychiatrie op mijn 16e. En dat rechtzetten gaat niet via een rechtssysteem, maar voornamelijk door de media en maatschappelijke/politieke druk (activisme)… Tja, wat is je recht danxe2x80xa6 Het heeft me veel moeite gekost om deze presentatie voor te bereiden, want het is gewoon een enorm heftig onderwerp voor mij persoonlijk.. het wringt. Zelfs na zoveel jaren kan ik niet accepteren hoe ze over mijn grenzen zijn heengegaan onder het mom van xe2x80x9czorgxe2x80x9d. En het gebrek aan toegankelijkheid van procedures (advocaten die geen tijd hebben enzo) dat is inmiddels een even groot trauma geworden. Mijn klachten zijn nooit nader onderzocht, en ik heb het op allerlei wijzen geprobeerd (de zaak ligt nog wel open, gestuit). En zelfs na zoveel tijd kan ik het niet loslaten. Ik wil gewoon gehoord worden. Ik ben toch ook een mens, en ik wil dat ze mijn klachten serieus nemen. Maar de weg naar xe2x80x9crechtxe2x80x9d is blijkbaar zo enorm lang.. na 16 jaar heb ik het nog niet bereiktxe2x80xa6  Tja, xe2x80x9crechtspositiexe2x80x9dxe2x80xa6 een bitter onderwerp.

Ik begon mijn presentatie met mijn persoonlijke situatie, en ik voelde de onmacht en wanhoop in mij branden. Ik had dit nog niet eerder zo duidelijk openbaar verteld, en ik vond het zelf dan ook erg heftig om mijn pijn en onmacht te delen. Ik had echt een brok in mijn keel toen ik mijn persoonlijke situatie uitlegde en de fotoxe2x80x99s liet zien. xe2x80x9cdat is dus je recht op best beschikbare zorgxe2x80x9d, eenzaam opgesloten, onder dwang gedrogeerd, gevisiteerd en vastgebonden… Ik vertelde dat de rechtspositie van clienten eigenlijk niks inhoudt, omdat recht niet een papieren kader is, maar recht is Respect voor de mens als persoon, zodat je niet geschonden wordt in je persoon, maar dat je mag bestaan en je je heel kan voelen, en dat wreedheden niet gerechtvaardigd zijn. Het recht om te mogen bestaan. DAT is waar recht om gaat.

Ik vind dwang ontoelaatbaar in de zorg. De zorg gaat immers om welzijn van de client. De clixc3xabnt heeft ook recht op zelfbeschikking en bescherming tegen wreedheden. En de dwangtoepassingen zijn geen xe2x80x9crechtxe2x80x9d (recht op zorg) maar een schending van recht.  En dan heb je zogenaamd wel het recht om een klacht in te dienen, maar in de praktijk ligt dat echt heel erg gecompliceerd, en tja, dat is ook achteraf, als het allemaal gebeurd is, en dan mag je proberen om je recht te gaan vinden.. (en de IGZ reageert niet op individuele klachten, en de PVP is vaak ook erg beperkt, en de advocaten xe2x80x9chebben geen tijdxe2x80x9d.. en vandaar dat ik activist ben geworden).

Ik vind het wetsvoorstel verplichte GGZ onacceptabel, omdat het niet vernieuwend is en nog steeds uitgaat van dwangtoepassing bij crisissituaties. Het is zelfs illegaal volgens het nieuwste VN-verdrag (CRPD, zie http://www.un.org/disabilities/default.asp?id=150 ). Dwang mag geen zorg genoemd worden.

Ik heb vooral laten zien dat ik nog steeds kwaad en verdrietig ben om wat mij is aangedaan door de xe2x80x9czorgxe2x80x9d. Ik hoopte de aanwezigen ervan te doordringen dat het Recht niet om papieren procedures gaat, maar om mensen, en de mens moet dus overal direct centraal staan, en niet de procedure. Men moet kijken naar wat die persoon als heilzaam ervaart, en niet via een protocol over de grenzen van de persoon heengaan. Dwang heeft namelijk niets met welzijn te maken. Het is onze gezamenlijke taak om met iets beters te komen.

Het is belangrijk om actief te zoeken naar alternatieven voor dwang, en die zijn per persoon verschillend. Ik heb kort toegelicht hoe het Eindhovens Model in elkaar steekt (Eigen Kracht Conferentie met een High-Care-consultatieteam) waarmee men zorg op maat kan achterhalen en regelen. Het Eindhovens Model is bedacht als alternatief voor de wet Verplichte GGZ en heeft als doel om dwang te voorkomen en per situatie de juiste ondersteuning te bepalen. Zie voor meer informatie de handleiding van het Eindhovens Model.

Na afloop zei Martin Roeten, de dagvoorzitter, dat veel aanwezigen (ca 80 psychiaters en beleidsmakers) nu waarschijnlijk ook een brok in hun keel hadden na het horen van mijn persoonlijke pijn. Ik hoop dat ze beseffen dat patixc3xabnten ook mensen zijn, die lijden on
der dwang (nee is nee), en dwangtoepassing mag dus geen zorg heten.

Het was echt een heftige persoonlijke presentatie voor mij.

Na mij was het woord aan Dhr. Rutger Kips, die ook het clientenperspectief benadrukte met xe2x80x9ceen visie vanuit de patientxe2x80x9d. Hij vertelde dat er ook positieve ontwikkelingen te melden waren. Vroeger ging men uit van het bestwil-criterium, wat subjectief was. Dat is daarom later vervangen door het gevaarscriterium, wat men toetsbaar noemde. Nu is er sprake van een schadebeginsel, waarbij er misschien meer mensen tijdig geholpen kunnen worden, bijvoorbeeld bij maatschappelijk verval en verloedering, en het beschermen van kinderen tegen hun omgeving.

Hij illustreerde dit met het verhaal van iemand die last had van schizofrenie en paranoxc3xafde ideeen. Na een lange zoektocht had hij medicijnen gekregen waar hij goed op reageerde en het ging eindelijk weer goed met hem gedurende een langere tijd. Helaas zat het hem niet allemaal mee en kreeg hij een paar vervelende dingen te verwerken, o.a. het verlies van een ouder. Door een voorval raakte hij ook nog eens het vertrouwen kwijt in zijn behandelaar en raakte daardoor in een sociaal isolement. Het ging niet goed, en hij belandde op het politiebureau. Daar liet men hem weer gaan, omdat er onvoldoende grond was om een IBS aan te vragen. Een week later stond er opeens een groep mensen op de stoep (psychiater, rechter, advocaat, griffier) en toen bleek dat er wel een RM was aangevraagd door de behandelaar (die feitelijk geen aanvraag mag doen, maar wat wel vaak gebeurd). De groep mensen had in ca 15 minuten het dossier bekeken en de zitting voorbereid. Hij kreeg een RM van 6 maanden en heeft nu inmiddels een voorwaardelijke RM op basis van zelfbinding (op eigen voorwaarden van de client).

Rutger Kips verwacht dat met het wetsvoorstel Verplichte GGZ er meer aandacht zal zijn voor de clixc3xabnt, en meer betrokkenheid van de commissieleden, omdat er o.a. een zorgplan en zorgkaart opgesteld moeten worden. Het kader van zorg is daardoor nadrukkelijker aanwezig.

Daarna lichtte Mevr. Ine Klijn toe hoe de wet Verplichte GGZ het dualisme in de gezondheidszorg versterkt. In de ziekenhuispsychiatrie is de zorg namelijk gemengd: zowel medisch-somatisch als ook psychiatrisch. Elke patient is anders, en op het gebied van dwang in de ziekenhuispsychiatrie gelden er verschillende wetten die elkaar overlappen en tegenspreken (dat wordt dualisme genoemd).

De medische zorg wordt geregeld via wetten als de WGBO (wet geneeskundige behandelovereenkomst) die regelt dat iemand toestemming moet geven voordat er behandeld kan worden. In situaties waarbij de patient zelf geen toestemming kan geven (bijv. in coma) kan ook een vertegenwoordiger toestemming geven.

Ook is er de WPG (wet publieke gezondheid), die kan regelen dat iemand met een besmettelijke ziekte verplicht behandeld wordt omdat het een gevaar vormt voor de volksgezondheid, zoals bijv. bij TBC.

Volgens de medische wetten is behandeling zonder toestemming van de clixc3xabnt dus alleen mogelijk bij gevaar voor derden c.q. de algehele volksgezondheid, of als hij/zij niet in staat is te antwoorden en vertegenwoordigd wordt.

Echter, in de wet BOPZ staat dat patixc3xabnten met een machtiging zijn uitgezonderd van de WGBO. Dan is het criterium voor zorg zonder toestemming opeens: gevaar voor zichzelf of anderen, en dan is toestemming van de clixc3xabnt blijkbaar niet meer nodig voor de behandeling. En daarnaast mogen niet-wilsonbekwame clienten wettelijk gezien niet vertegenwoordigd worden zonder hun eigen toestemming.

Als een patient zowel medische als psychiatrische problemen heeft, en zich in een Algemeen Ziekenhuis bevindt, (bijv. op een PAAZ, maar ook op andere algemene afdelingen), dan wordt het erg ingewikkeld. Men moet in de ziekenhuispsychiatrie dan eigenlijk zelf kiezen hoe men een patient indeelt:

Volgens de WGBO, geen instemming is geen behandeling. Mits de clixc3xabnt niet kan antwoorden en vertegenwoordigd wordt.

Volgens de BOPZ is er geen toestemming van de clixc3xabnt nodig, mits er sprake is van gevaar (c.q. schade) en xe2x80x9cwilsonbekwaamheidxe2x80x9d. Feitelijk mag men dan volgens de wet BOPZ alleen opnemen en medicijnen of voeding toedienen, of opsluiten en vastbinden (reanimatie staat er niet bij). Bij wilsbekwame clienten is bovendien wettelijk gezien geen vertegenwoordiging zonder toestemming mogelijk (dus ook niet in comateuze toestand).

Het dualisme is niet werkbaar in de gezondheidszorg, want het leidt per casus tot moeilijke en complexe keuzes. (Strikt volgens de wet hebben psychiatrische patixc3xabnten die comateus op een IC terechtkomen een zorgmachtiging nodig die voorziet in medische ingrepen zonder toestemming, want zij vallen niet onder de WGBO).

Ine Klijn benadrukte ook nog dat xe2x80x9chet risico op schadexe2x80x9d eigenlijk inherent is aan elke ziekte (zowel medisch als psychiatrisch), en dat de zelfbeschikking van clienten in het gedrang komt door deze weg in te slaan.

Het wetsvoorstel Verplichte GGZ versterkt het dualisme, en dualisme leidt tot rechtsongelijkheid, discriminatie en onnodig stigma ten aanzien van psychiatrische patixc3xabnten, waardoor de bereidheid van medische hulpverleners verder zal afnemen en de toegankelijkheid van adequate somatische zorg voor patixc3xabnten met complexe problemen vermoedelijk nog verder zal verminderen.

De laatste spreker was Dhr. Remmers van Veldhuizen. Hij is een van de grondleggers van dit wetsconcept, en hij was erg positief over het wetsvoorstel Verplichte GGZ.

Hij verwacht dat xe2x80x9cdwang op maatxe2x80x9d in veel gevallen goed zal werken (denk aan een straatverbod, of het verplicht toelaten van een casemanager in de eigen woning, of het maandelijks toedienen van medicatie zonodig onder dwang..). Dit zou kunnen leiden tot een reductie van onnodige opnames, en bovendien is ambulante zorg veel goedkoper pleitte hij. Hij was positief over het schadebeginsel, en de mogelijkheid voor transmurale zorg, ambulante dwang en zelfbinding (dwang op eigen verzoek in bepaalde situaties, wat o.a. veel gebruikt wordt bij verslavingsproblematiek enz.). Volgens hem biedt de nieuwe procedure meer ruimte voor aspecten op maat, en meer uitleg en duidelijkheid voor alle partijen.

De minder positieve aspecten waren dat er nog weinig ervaring is met de zorgkaart, dat het verbindende karakter van de commissie nog niet tot uiting was gekomen, en dat de commissies erg veel geld kosten. 

Tenslotte was er nog ruimte voor een discussie met de zaal over enkele xe2x80x9chete hangijzersxe2x80x9d. Daarbij ging het vooral over privacy, zelfbeschikking, de commissie en de relatie met (de autonomie van) de behandelaar, rollen en verantwoordelijkheden.

Na de afsluitende borrel ging ik terug naar Eindhoven. Het was een intensieve dag en een intensieve week geweest. Ik was echt heel moe.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s