Congres Nazorg bij TBS

Op maandag 23 november 2009, was er gedurende de hele dag een conferentie over TBS, met als titel xe2x80x9cGoede nazorg, een zorg minder!xe2x80x9d in Eindhoven bij het conferentiecentrum van de GGzE.

De conferentiedag was georganiseerd door het clientenbelangenbureau van de GGzE (in het bijzonder door Toon Walravens). Bij de GGzE op het terrein is namelijk ook een Forensisch Psychiatrische Kliniek (FPK, ofwel TBS kliniek) en het clientenbelangenbureau richt zich dus ook op de clienten van de TBS-kliniek, temeer omdat er geen eigen clientenbelangenbureau is binnen de hekken en muren van de FPK.

Het was een zeer interessante bijeenkomst met veel verschillende sprekers en inhoud.

De opening werd verzorgd door Prikkelz, een vrolijk duo dat met een stukje cabaret de dag leven inblies. Vervolgens was het woord aan Toon Walravens, ervaringsdeskundig begeleider GGzE.

Toon Walravens vertelde dat het wel/niet slagen van ontslag van een TBS-client vooral afhangt van zijn/haar natuurlijke omgeving (familie, vrienden, collegaxe2x80x99s, buren enz.). Vaak worden ex-TBS-clienten uitgestoten door hun omgeving vanwege de complexe problemen en de angst dat ze xe2x80x9cgevaarlijkxe2x80x9d zijn. Daardoor blijven veel TBS-clienten na ontslag ontworteld en eenzaam. Echter sociale contacten en kansen vormen de basis in het leven. Het gaat om xe2x80x9ceen plek om te mogen zijn, mensen die je vertrouwt en bij wie je aan kan kloppen als dat nodig isxe2x80x9d. Het is dus belangrijk om de natuurlijke omgeving van de client te betrekken en te steunen bij het ontslag en herstel, want zij leveren informele zorg aan de client en krijgen vaak als eerste signalen hoe het met de persoon gaat.

Er zijn dus professionals nodig die op locatie de client en zijn/haar omgeving kunnen ondersteunen op specifieke deelgebieden, die onderling een goede taakverdeling hebben, die ook ruimte en respect hebben voor deelterreinen die andere professionals en de natuurlijke omgeving beter kunnen vervullen. Voor allerlei diagnoses zijn er veel verschillende middelen op de markt, maar voor het terugdringen van stigma is er niets. Het is tijd om door te pakken. De goede initiatieven die er hier en daar zijn, moeten structureel doorgevoerd gaan worden om de nazorg voor ex-TBS-clienten goed te organiseren. Een ex-TBS-client is namelijk ook vooral een Mens die gewoon recht heeft op een leven in de samenleving, en recht heeft op menswaardige zorg.

Het was een uitermate sterk verhaal en een goed, inspirerend begin van de conferentie.

Daarna gaf de dagvoorzitter mr. drs. Rembrandt Zuijderhoudt een inleiding, waarbij hij zich afvroeg of nazorg mogelijk het belangrijkste was van alle zorg, want met name de nazorg moet recidive voorkomen. Bij strafzaken is de toonzetting vaak erg negatief, en dat laat weinig ruimte voor zorg. Het gebrek aan zorg binnen justitie is een bekend probleem. Nazorg lijkt vaak het toetje na een behandeltraject, maar wellicht is nazorg juist het begin van het behandeltraject. Deze overweging gaf dhr. Zuijderhoudt ons mee voor deze dag.

De volgende spreker was dhr. Robert van Montfoort, directeur behandelzaken De Woenselse Poort (FPK in Eindhoven).

Hij stelde dat er een circuit gevormd moest worden tussen de TBS en de reguliere GGZ, om doorstroom en passende zorgaansluiting te organiseren. TBS onderscheidt zich met name van de GGZ op het vlak van Risicotaxatie (diagnose), Delictanalyse (dynamiek) en Risicomanagement (signalering). Echter, het zorgaanbod binnen de TBS is veel beperkter, en ook de mogelijkheden voor dwangbehandeling (dwangmedicatie) zijn minder ruim in de TBS dan in de GGZ onder het BOPZ-kader. Ook FACT-wijkteams zijn vaak erg kansrijk, maar worden eigenlijk enkel onder de GGZ uitgevoerd. Voor sommige clienten zou het beter zijn als zij meer zorg (cure, rehabilitatie en care) zouden krijgen.

TBS duurt tegenwoordig gemiddeld 2x zo lang als vroeger (ca 8 jaar) en men staart zich feitelijk blind op de risicoxe2x80x99s zonder zorg te verlenen. Daarmee komt men geen stap verder. 

Robert van Montfoort stelde dat de GGZ haar verantwoordelijkheid hierin moet nemen, en meer samen met de FPK zou moeten werken aan een passend zorgaanbod. Volgens van Montfoort kan de GGZ best omgaan met het mogelijke extra gevaar, door goede ketenzorg te realiseren, waarbij samenwerking bovenaan staat. De GGZ kan dan zorg leveren, en de expertise van de FPK heeft men achter de hand. Ook is er samenwerking met Verslavingszorg en wil men meer samenwerken met de Verstandelijk Gehandicaptenzorg.

Er zijn inmiddels al een aantal voorzieningen voor deze xe2x80x9cstepped carexe2x80x9d met verschillende gradaties, zoals het Forensisch Psychose Instituut, de KIB, High Care, en ook de Veiligheidshuizen in de stad.

Cisca Joldersma, Tweede Kamerlid (CDA), zette uiteen dat incidenten over ontsnapte gewelddadige TBS-clienten te vaak de leidraad zijn voor politieke en maatschappelijke discussie. De beeldvorming rond TBS is erg negatief, maar internationaal lijkt ons TBS-systeem zo slecht nog niet. Echter vooral de nazorg is niet goed geregeld. Nu is ontslag uit een TBS-kliniek vaak het einde van het behandeltraject en de recidive ligt gemiddeld rond de 70%. De uitstroom zit hierdoor dus verstopt, en er is nauwelijks doorstroom naar andere voorzieningen. Mede omdat een TBS-maatregel gemiddeld steeds langer duurt, worden advocaten en rechters steeds terughoudender in het aanvragen van TBS.

Het is dus nodig om de koppeling met het vervolgtraject te maken (met de GGZ dus). De Long Stay van TBS kan bijvoorbeeld aansluiting maken met de Long Care van de GGZ, en ook ambulante mogelijkheden zoals FACT kunnen voor ex-TBS-clienten vrijgemaakt worden. Omdat er meer geld gaat naar een TBS-plaats dan naar een reguliere GGZ-plaats, lijkt het logisch om justitie zo lang mogelijk verantwoordelijk te laten zijn voor de nazorg-keten. Maar het is natuurlijk ook zo dat iemand niet levenslang onder justitie hoeft te vallen.   

Het belangrijk om een keten te vormen met de GGZ en de gemeente, waarbij justitie in het midden staat, met de zorg er omheen, zoals ook in de Veiligheidshuizen van de gemeente gebeurt. Daarom wordt er nu nagedacht over een nieuwe combinatie van beveiliging en zorg onder de naam xe2x80x9cForensisch Psychiatrisch Toezichtxe2x80x9ddat voor continuxc3xafteit via reclassering kan zorgen.

TBS legt van oudsher de nadruk op het beschermen van de client en de samenleving, maar een xe2x80x9crisicoloze samenlevingxe2x80x9d is niet rexc3xabel. Het lijkt alsof men is doorgeschoten in een veiligheidskramp. Het is nodig om de negatieve beeldvorming te weerstaan en te vertrouwen op de expertise van het clixc3xabntgericht werken. Hulpverleners moeten met xe2x80x9cprofessionele onbevangen onzekerheidxe2x80x9d risicoxe2x80x99s kunnen en durven nemen. Men moet de maximale kennis en kunde inzetten om op de grens van zorg en beveiliging werkelijke hulp te verlenen.

Tenslotte onderstreepte Cisca Joldersma nogmaals de woorden van Toon Walrave
ns over veiligheid en vertrouwen in de natuurlijke omgeving.

Het was toch wel een interessant verhaal.

Na de koffiepauze vertelde Anne Goossensen over de kwaliteit van nazorg aan kwetsbare groepen. Het is bekend dat bejegening in grote mate doorslaggevend is voor de kwaliteit van zorg, maar toch wordt de kwaliteit van zorg vaak geanalyseerd op basis van interventionisme (welke instrumentele en functionele handelingen er zijn gepleegd). Risicoxe2x80x99s worden dan ook vaak bestreden met incidentgerichte, evidence based handelingen, waarbij de client als eigenaar van het probleem wordt gezien, en de hulpverlener de oplossing maakt, door een interventie, via een protocol. Meestal is dat echter alleen symptoombestrijding.

Het gaat er, zeker in de psychiatrische sector, juist vaker om HOE iets gebeurd. Het is onderzocht dat de effectiviteit van psychotherapie slechts voor 15% afhangt van de gehanteerde methode, 40% van het succes hangt af van de levensomstandigheden (rehabilitatie enz.) en voor 30% is succes afhankelijk van de relationele aspecten van de zorg. Het is dus evident dat de bekende leefgebieden (inkomen, wonen, relaties en dagbesteding) meer aandacht verdienen, en ook de relationele aspecten van de zorg moeten veel meer centraal komen staan.

De presentietheorie stelt relationele aspecten in de zorg centraal. Presentie is geen handeling, maar de basisattitude voor relatievorming in de menslievende zorg (zie ook www.presentie.nl). Presentie betekent: er zijn voor de ander, de client zien staan, en erkenning van zijn/haar leven en xe2x80x9cwat er op het spel staatxe2x80x9dvoor hem of haar. Ieder mens heeft een eigen logica, ook al lijkt die soms onredelijk, ongewoon en onduidelijk. Hulpverleners moeten proberen open te staan voor contact volgens de logica van de client, en kijken wat er mogelijk is. De diagnose is van ondergeschikt belang, en de presentiebenadering neemt de gehele mens als vertrekpunt. De hulpverlener is present en maakt tijd en aandacht vrij, en probeert de behoeften van een client te lezen om hier flexibel op in te kunnen spelen (vroeg signaleren en preventie). Dit is een nieuwe manier van toezicht houden. Het contact verloopt daarbij niet meer enkel volgens de voorwaarden van de hulpverlener, zoals het vroeger was, maar flexibel en gericht op ondersteuning van de behoeften van de client.

Het was een erg goede presentatie met een warme menselijke klank.

Daarna kwam Hans Martin Don, wethouder in Eindhoven, ook met een zeer sterk, warm en menselijk verhaal over de uitvoering van beleid.

Hans Martin Don stelde dat een ex-gedetineerde een burger is van onze stad. Iedereen verdient een tweede kans. Nazorg is belangrijk, zowel vanuit sociaal oogpunt, maar ook vanuit zakelijk oogpunt. Minder recidive betekent minder schade en minder leed, en dus is het soms nodig om je nek uit te steken als gemeente.

Het is bekend dat de eerste 3 dagen na ontslag uitermate belangrijk zijn bij het voorkomen van een terugval (recidive). Als een persoon bij ontslag simpelweg de straat op wordt gestuurd met een plastic zak, dan is de kans op terugval het grootst. Het is gebleken dat de 4 leefgebieden (ID-kaart, inkomen, onderdak en dagbesteding) cruciaal zijn om recidive te voorkomen. Goede nazorg is in het belang van de client, maar ook in het belang van de samenleving. De gemeente Eindhoven investeert daarom in verschillende initiatieven die ex-gedetineerden helpen op deze levensgebieden, zoals wonen, werk en maatjes. Voorkomen is immers beter dan genezen

Wetten en financieringen worden hiervoor in de gemeente Eindhoven ruimhartig aangewend. Hans Martin Don stelt dat regels bedoeld zijn om ze te gebruiken, en niet om je erachter te verschuilen. Hij stelt dan ook zeer duidelijk dat hij vaak handelt uit de sociale geest van een wet, en zich niet laat tegenhouden door de kleine lettertjes. Hij stelt de mens centraal, niet de regels. Zo heeft de gemeente Eindhoven het WMO-gat aangevuld uit andere potjes, (en bijv. 30.000 euro betaald uit het participatiebudget, voor de opname van een persoon bij de GGzE). De gemeente heeft vervolgens de rekening naar VWS gestuurd. VWS wil echter niet in discussie over deze uitgaven, helaas.

Maar ik ben wel heel erg trots op onze sociale wethouder! Hans Martin Don geeft het goede voorbeeld en stelt mensen weer boven de regels. Hij springt werkelijk op de bres voor de kwetsbaren in de samenleving door zijn eigen nek uit te steken. Echt fantastisch!

De eerste workshop die ik na de lunchpauze volgde, ging over ACT en FACT (Altrecht, Utrecht), waarbij de zorg wordt geleverd op de plaats waar de client zich bevindt (thuis, op straat, in de cel, kortom overal), en dat kan net zo intensief zijn als een opname, maar het is voor bepaalde clienten (klassieke zorgmijders) vaak acceptabeler en prettiger dan een opname in een instelling. De (F)ACT-zorg is immers gericht op ondersteuning in het leven van de client zelf, en niet op het beperken van het leven van een client (wat de vroegere zorg vaak wel deed).

Er is nu in Utrecht een speciaal ACT-team actief voor xe2x80x9cTaaie rakkersxe2x80x9d, en die begeleiden personen die met veel psychosociale problemen kampen (zoals verslaving, agressie enz.) en vaak in contact komen met politie en justitie. Dit team hanteert een bejegening met klare taal en zakelijke onderhandelingen. De groep Taaie Rakkers zit vaak immers niet te wachten op emotionele gesprekken en zijn niet erg gevoelig voor de verleidingstactieken die in de reguliere ACT-teams (o.a. bij psychose-teams) worden ingezet. Taaie Rakkers komen vaak alleen als ze iets willen hebben van de zorg, en door duidelijke afspraken en voorwaarden weet deze groep waar ze aan toe zijn en lukt het vaak beter zich te handhaven zoals gewenst. Ook dit was weer een duidelijk en sterk verhaal, en het was erg goed dat er een ervaringsdeskundige bij was, die ook een vertelde over zijn ervaringen.   

De tweede workshop die ik volgde heette: Nazorg: GEWOON doen! Het ging over Exodus-huizen. Dat zijn huizen waar ex-TBS-clienten begeleid kunnen wonen en leven in de samenleving, in de eerste fase na ontslag. Exodus neemt alleen vrijwillige aanmelding aan van mensen die werkelijk gemotiveerd zijn om iets van hun leven te maken. In alle huizen geldt bijvoorbeeld een absoluut drugsverbod. In 2 van de 10 huizen in Nederland is er een specialisatie voor complexere problemen, zoals zwaardere GGZ-problemen, VG, en ex-gedetineerde vrouwen met kinderen.

Exodus is een onafhankelijk, particulier initiatief, dat draait op giften uit de samenleving. Het gaat om kleinschalige huizen die midden in de samenleving staan, en daarom is het belangrijk dat er lokale steun is voor zoxe2x80x99n huis. Er zijn ook veel vrijwilligers actief in het huis, waardoor de maatschappelijke steun voor dit soort projecten vaak groeit.

In een Exodus-huis is de client niet langer een casus, maar vooral een mens, die ook een verantwoordelijkheid draagt in het huis, en waarvan niet alles wordt overgenomen. Men biedt eigenlijk vooral ondersteuning bij de praktische zaken van het leven, en handelt vanuit het hart. (De Exodus-huizen zijn vroeger ontstaan vanuit een Christelijke filosofie, maar er zijn uiteraard geen cri
teria mbt religie in het huis).

Mensen leren het meest door ervaringen. Vallen en opstaan kan heel leerzaam zijn. In een Exodus-huis probeert men te oefenen in het xe2x80x9cgewone levenxe2x80x9d, en als het ware de levenskunst te leren. Een leuke opmerking daarbij was xe2x80x9cdat je een client ook een terugval moest gunnenxe2x80x9d.

Eind 2010 zal er in Eindhoven ook een Exodus-huis worden geopend. Meer info op www.exodus.nl 

Als laatste spreker was het woord aan Carsten Herstel (Hoofd DJI, Ministerie van Justitie). Hij vertelde dat justitie onderdeel wilde zijn van een bredere keten van zorg. De visie van het programma Forensische Zorg benadrukt de noodzaak om naar de integrale levensloop van een persoon te kijken. Omdat het bekend is dat de eerste paar dagen na ontslag uit detentie cruciaal zijn, maar de voorzieningen er vaak niet zijn om iemand nazorg te geven, is het nodig om het systeem aan te passen. En natuurlijk moet ook justitie de kwaliteit en effectiviteit vergroten, terwijl er kosten bespaard moeten worden.

Justitie kan zorgen voor de veiligheid op gesloten plekken, maar de tijd in detentie moet wel benut worden om recidive-vermindering te realiseren. (enkel en alleen opsluiten is zinloos zoals bekend). Het probleem van de schotten tussen verschillende systemen (GGZ en TBS) is al langer bekend, en er is een nieuw model ontworpen.

Bij justitie wordt ongeveer de helft van de benodigde zorg binnen de detentie (TBS) geleverd door eigen personeel, zoals medewerkers Maatschappelijke Dienst (MMD) en psychologen. De andere helft van de benodigde expertise wordt ingekocht bij de GGZ. Er zijn nu ongeveer 300 plaatsen in de GGZ bestemd voor gedetineerden, waarbij het uitgangspunt is dat de GGZ elke client moet kunnen helpen, ongeacht welke andere titels een persoon heeft. De inkoop van Zorg onder Dwang door Justitie valt onder de nieuwe wet Forensische Zorg (met een DBBC: Diagnose-Behandel en Beveilig-Combinatie), en via de GGZ valt het onder de wet Verplichte Zorg (met een DBC). Omdat de financiering en de systematiek hetzelfde is, kan er een betere overgang worden gemaakt van het een naar het ander.

Er worden nu door justitie 5 grote Penitentiaire Psychiatrische Centra (PPCxe2x80x99s) opgezet, in verschillende regios. De PPC in Vught is vorige week geopend. De PPCxe2x80x99s zijn bedoeld om gedetineerde clienten met psychiatrische problemen op te vangen en te behandelen. In een PPC wordt behalve beveiliging dus ook zorg geboden.

Carsten Herstel sloot af met de woorden: Over 5 jaar is justitie een ketenpartner en zit er meer toekomst in detentie.

Tenslotte werd deze lange dag afgesloten met een slotwoord van dhr. Zuijderhoudt en Toon Walravens, bloemen voor de sprekers, en een ontzettend leuke voorstelling van Prikkelz, waarbij het duo iedereen wederom hard liet lachen. Het was erg leuk.

Het was een zeer interessante en lange dag, waarover ik nog steeds niet helemaal uitgedacht ben.

Advertenties

One thought on “Congres Nazorg bij TBS

  1. Liever ook een congres Voorzorg ter voorkoming van TBS!

    85 % van de tbs gestelden heeft een psychiatrische achtergrond, echter de gedragsdeskundigen, onderzoekers van justitie en ggz doen tot nog toe geen onderzoek naar deze trajecten waar forse fouten worden gemaakt.

    Onder deze 85 % van de tbs gestelden zitten dus mensen, psychiatrische patienten bij wie foute diagnoses en geen of verkeerde behandelingen zijn verricht.

    Nadat deze mensen in wilsonbekwame toestand terugkeren in de maatschappij, vanwege de verkeerde diagnoses of gevaar dat niet wordt ingeschat, lopen zij het risico tot het begaan van delicten, zonder dat zij hiervoor schuld of verantwoordelijkheid kunnen dragen.

    Vervolgens eindigen zij in een tbs traject waar zij naast een psychische ziekte het label gevaarlijk krijgen opgeplakt, zie daar nog maar vanaf te komen, met alle onmacht en frustratie over de werkelijke verantwoordelijken in de aanloop naar het delict!

    Zon verkeerde inschatting van psychiatrische ziekenhuisen wordt dus nooit meer onderwerp van onderzoek en vandaar blijft de tbs een afvalbak van de psychiatrie. De psychiatriesche ziekenhuizen verschuilen zich achter ” moeilijk inschatbare” situaties, terwijl zij gespecialiseerd zijn.

    Het werkelijke gevaar dat veroorzaakt wordt door deze instellingen blijft voor de samenleving verborgen, want er wordt noch door justitie noch door ggz onderzoek naar gedaan, dus er bestaat feitelijk ook geen informatie over.

    En ja je kan jaren doorblijven praten over gevaarsrisicos er enorme studies op los laten en taxatierisicos gaan bedenken maar het is vaak een enorm overtrokken en opgeblazen wetenschap dat niet kijkt naar het werkelijke gevaar, maar voor de makkelijkheid slechts een patient centraal stelt en als gevaarlijk benoemd.

    Het gevaar neem je er niet mee weg, want het gevaar ligt in vele gevallen niet bij die patient, maar bij ziekenhuizen die niet kunnen inschatten en patienten laten gaan zelfs al kunnen zij niet over hun eigen wil beschikken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s