4e landelijke werkconferentie Dwang en Drang van LPGGZ

Advertenties

Nieuwe folders

Eindelijk nieuwe folders! Het heeft even geduurd, maar Ewoud en ik hebben dit weekend de lay out afgewerkt en nu worden de nieuwe folders gedrukt. Aankomend weekend, op 29 november bij de werkconferentie Dwang en Drang van de LPGGZ in Amersfoort ga ik de nieuwe folders uitdelen. Hieronder kan je hem alvast zien (hij wordt dubbelgevouwen).

voor:
Fullfoldermindrightsinternetversi_3

midden:

Fullfoldermindrightsinternetversi_2

achter:
Fullfoldermindrightsinternetversi_4

Andere activiteiten

Gisteren op 20 november 2008 had ik een afspraak met 2 dames van Radar adviesbureau voor sociale vraagstukken. Dat was voor de clientparticipatie van de WMO in Eindhoven. Het ging over dak- en thuislozen in de gemeente Eindhoven. Daar heb ik dus ook ervaring mee en ik heb lekker kunnen spuien wat ik allemaal verkeerd vind. Zoals bijvoorbeeld dat xe2x80x9cniet-verslaafdenxe2x80x9d maar 5 nachten per maand nachtopvang kunnen gebruiken tegen betaling van 7,50 euro, en verslaafden  krijgen 31 nachten per maand gratis opvang. Hard drugs gebruik wordt op die manier beloond door de overheid. En zo zijn er veel dingen die gewoon niet kloppen. Ook dat de politie alleen slachtoffers en daders mag helpen, maar niet een xe2x80x9cgewone daklozexe2x80x9d mag helpen. Bijna alle hulpverlenende organisaties hebben doelgroepen, en daardoor sluiten ze vaak mensen buiten. Ik viel ook overal buiten. Ik heb bijna 2 uur zitten praten over (het falen van) gemeentelijke voorzieningen. Ik heb er ook bij gezegd dat ik in die tijd weinig vertrouwen meer had in instanties. Ik hoorde toen bij de xe2x80x9cerg teleurgestelde mensenxe2x80x9d. Ik werd immers overal afgewezen, dus ik besloot het allemaal zelf te doen.

Ook heb ik even extra aandacht gevraagd voor de xe2x80x9cbankslapersxe2x80x9d. Vooral diegenen met een sociaal netwerk en werk of studie, en die geen slaapplaats hebben, slapen bij vrienden en kennissen op de bank. De woningnood is erg hoog in Eindhoven en ik ken veel van dit soort bankslapers. Omdat deze mensen alleen een woonruimte zoeken, en verder meestal geen hulpvraag hebben, zijn die volgens mij nauwelijks in beeld bij de gemeente (alleen bij kamerbureaus, antikraak en woningstichting). Maar het is wel een groot probleem. Ook het urgentiesysteem lost niet voldoende op (xe2x80x98doelgroepenxe2x80x9d). Mij is een woning geweigerd omdat de GGZ mij niet xe2x80x9cgenezenxe2x80x9dhad verklaard en ze daarom twijfelden of het veilig was (hoe discriminerend! Ik was al 1 jaar weg uit de GGZ). Eigenlijk is het gewoon een grote puinhoop qua woningbeleid. Ik was dus erg blij dat er een serieus onderzoek naar gedaan wordt en dat ik mijn zegje heb kunnen doen.


xe2x80x99s Avonds was er een PVDA-debat in Eindhoven over het coffeeshopbeleid. Er zaten wat bekenden in het panel: Egbert Tellegen, die een onderzoek heeft gedaan naar drugsbeleid en auto’s schadelijker vindt dan drugs, Lea Bouwmeester (mijn heldin uit de Tweede Kamer die tegen isoleercellen is) en Frank Reijnaerts van de vereniging van coffeeshophouders (van de Bakkerij). Alleen Freek Polak (stichting Drugsbeleid) kende ik niet, maar hij zat ook op dezelfde lijn.

Het ging voornamelijk over het reguleren van de xe2x80x9cachterdeurxe2x80x9d (de inkoop van de coffeeshops), want nu is alleen de verkoop gelegaliseerd, maar een coffeeshophouder kan dus officieel niks inkopen, want dat is strafbaar. Dat leidt tot grootschalige criminaliteit en maffiapraktijken (en misbruik van kwetsbare mensen), en daar wil men nu vanaf. Er waren geen tegenstanders in de zaal (De spreker van het CDA had afgezegd).

Ook ging het over het drugstoerisme vanuit omliggende landen. Oa de bestuurders van Terneuzen vinden dat xe2x80x9cer aan de Belgen duidelijk gemaakt moest worden dat ze hier niet meer welkom zijn om wiet te kopenxe2x80x9d en men heeft het over een pasjessysteem. Ik ben tegen het pasjessysteem, want dat is discriminatie. Ik blow regelmatig met mensen uit Belgie, en die komen bewust naar Nederland voor de ontspanning. In Belgie ZIJN geen coffeeshops en daar kan je nergens lekker genieten van je joint (alleen thuis). In Belgie is blowen omgeven met een illegale sfeer, dat is veel minder relaĆ­. Ik blow al jaren samen met mijn Belgische vrienden en zij blowen verantwoord (kopen en roken mag, meenemen niet). Zij geven geen overlast, maar ze zijn lief en leuk en gezellig. Als er een pasjessysteem komt dan mag de helft van mijn vrienden straks niet meer meeroken, omdat ze 50 km verderop zijn geboren. Ze mogen wel de HEMA in, en ze mogen ook werken in Nederland. Maar ontspannen in Nederland dat mag dan weer niet?!? Dat is discriminatie. Pak het ECHTE probleem aan ipv te generaliseren en te criminaliseren!  Ik laat mijn vrienden niet zomaar wegsturen!

een druk dagje

Afgelopen donderdag 13 november had ik twee vergaderingen en wat andere afspraken.

In de ochtend was er in Utrecht een bijeenkomst van het projectteam van het ministerie van VWS voor een informatieve website over onvrijwillige zorg. De vergadering was genaamd xe2x80x9cpatientenperspectiefxe2x80x9d, maar er waren slechts 4 clienten, en verder ongeveer 10 familieleden en ondersteuners (van VWS, PVP enz.). Er werd dus weer eens vooral OVER clienten gepraat. Gelukkig kregen de echte ervaringsdeskundigen (clienten) wel voldoende ruimte om opmerkingen te maken, maar ik denk echt dat hier een kans gemist wordt door zoxe2x80x99n smalle clientenselectie te handhaven.

Ik had al direct na de eerste bijeenkomst xe2x80x9cpatientenperspectiefxe2x80x9d opgemerkt dat ik vond dat er te weinig clienten bij betrokken waren (slechts 3 clienten) en toen mocht ik 1 client/ervaringsdeskundige extra uitnodigen. Dat werd Sam Gerrits van het boek Alleen, berichten uit de isoleercel. Nu waren we dus met 4. In een later stadium zou er nog een echte clientenbijeenkomst worden gehouden om het prototype van de website te testen, maar in het ontwerpproces wordt de groep niet verder uitgebreid.

Bovendien noemden ook familieleden zichzelf xe2x80x9cervaringsdeskundigenxe2x80x9d (maar dat is een term die voor clienten is voorbehouden) en ze xe2x80x9cvertegenwoordigdenxe2x80x9d hun familielid dat patient was. Dat vind ik een pijnlijke praktijk, want wat zij werkelijk vertolken is het xe2x80x9cfamilieperspectiefxe2x80x9d als direct betrokkenen, want zelf behandeling ondergaan is toch anders. De familieleden waren wel betrokken en leefden erg mee met hun familielid, maar het is onjuist als wordt gedacht dat een familielid het patientenperspectief evengoed kan vertolken als een client/ ervaringsdeskundige, of als men ervan uitgaat dat clienten dit niet voldoende zelf kunnen. Ook clienten zijn zeer divers, en het is belangrijk om deze groep mensen ook zelf aan het woord te laten om de verschillende clientenperspectieven goed uit te werken.

Er zijn zoveel clientenorganisaties die hun best doen om gehoord te worden. Waarom zijn die niet betrokken bij het xe2x80x9cpatientenperspectiefxe2x80x9d van dit project? Neem stichting Kwadraad (http://www.kwadraad.info/ ) die hebben als doelstelling xe2x80x9ckwaliteit vanuit clientenperspectiefxe2x80x9d. Het is jammer dat zij niet in het ontwerpproces zijn betrokken..

Ik blijf dus problemen hebben met de aanpak van deze bijeenkomsten. De titel xe2x80x9cpatientenperspectiefxe2x80x9d vind ik niet echt juist gezien de samenstelling van de werkgroep.

Ik vraag me af of ze bij het hulpverlenersperspectief ook dezelfde verdeling aanhouden, dus met maar 4 hulpverleners en 10 andere perspectieven. Dat zou rechtlijnig zijn, maar ik verwacht dat er meer dan 4 psychiaters en verpleegkundigen en therapeuten geraadpleegd gaan worden.

Hoewel de werkbijeenkomst zonder grote discussies of tegenstellingen verliep, vind ik het beginsel gewoon onjuist om het patientenperspectief op een overheidswebsite in te laten vullen door een groep waarbij clienten/ervaringsdeskundigen in de minderheid zijn. Ik zal dit wederom ook terugkoppelen naar de projectleiding.

xe2x80x99s Middags ben ik nog even iemand op gaan zoeken in Altrecht (GGZ Utrecht). Dat was wel leuk en ook leerzaam voor mij. Elke afdeling heeft toch zijn eigen sfeer en aanpak. En het is interessant om de verschillen te zien en daarover na te denken. Ik heb op basis van het bezoek aan Altrecht weer nieuwe tips naar Reinier van Arkel gestuurd, om het verbeterproces wat specifieker te benoemen.

In de avond ging ik naar Amersfoort, voor de vergadering van de jury van de Johannes van Duurenprijs, maar daar kan ik verder niks over melden, want dat blijft nog lekker geheim.

APCP bijeenkomst over SPDC Oost

Gisteren, 3 november 2008, ging ik naar Amsterdam, vanwege de geregelde ledenvergadering van het Amsterdams Patienten en Consumenten Platform (APCP). De vergadering ging xe2x80x9cgrotendeels over de situatie rond het SPDC, en wat de Amsterdamse gebruikersorganisatie kan doen om de discussie over dwang, drang en isolatie, alsmede concrete verbeteringen te bevorderenxe2x80x9d.

Het SPDC-Oost is/was een onderdeel van AMC de Meren, recent gefuseerd met Mentrum en Jellinek onder de naam ARKIN. Deze organisatie raakte in september in opspraak na enkele dramatische incidenten.

Ik kwam vooral om mijn kennis aan te bieden als ervaringsdeskundige/ activist tegen dwang, en daarnaast heb ik een rol gehad in het naar buiten brengen van de situatie, dus vond ik het belangrijk om een vollediger beeld van de situatie te krijgen mbt sfeer enz. En ook om te kunnen vergelijken met de situatie op Reinier van Arkel en andere instellingen. Ik was blij dat dit deel van de vergadering toegankelijk was voor derden, zoals Froukje Bos van Pandora en ik. Wij kwamen ondersteunen vanaf de zijlijn.

Het was een bijeenkomst met een zwaar onderwerp; twee sterfgevallen in het SPDC leidden in september tot een publiek schandaal en de voorzitter van de Raad van Bestuur Jeroen Muller ging over tot acute sluiting. De aanwezigen toonden zich allemaal erg betrokken en de clientenbeweging worstelde met het idee dat zij misschien tekortgeschoten was. Het werd echter vrij snel duidelijk (oa uit notulen) dat de clientenorganisatie al jarenlang had geprobeerd om deze afdeling onder de aandacht te krijgen vanwege jarenlange klachten. De eerdere signalen van clienten, hulpverleners en familie waren voorheen gewoon niet echt opgepikt. (een veelvoorkomend probleem). Hiervoor is begrip en de clientenorganisatie valt hierin dus niets te verwijten. Het werd een erg interessante vergadering.

Eerst vertelde Onk Maas, voorzitter Beleid van de Centrale ClientenRaad (CCR) AMC de Meren over de stand van zaken. Er bestonden zeker al 10-15 jaar klachten over deze afdeling en door de clixc3xabntenraad zijn meerdere pogingen gedaan om de situatie te verbeteren. Het bestuur zei steeds weer dat er geen geld was voor de verbeteringen, en mede door fusies was er een steeds wisselend bestuur.

Dat er een vernietigend inspectierapport aankwam was intern al bekend sinds eind 2006. In 2007 is er een ultimatum voor verbeteringen gesteld door de clixc3xabntenraad, maar vanwege een bestuurswissel heeft men dit ultimatum opgerekt. Een nieuw bestuur verdient immers een kans.. De rest van de organisatie dacht dat xe2x80x9chet wel goed zou komenxe2x80x9d.

Plotseling gebeurde het drama begin september, gevolgd door nog een drama. De situatie kwam publiekelijk aan het licht via NOVA en de nieuwe voorzitter van de Raad van Bestuur greep krachtig in. (daarvoor verdient hij wel een pluim). De afdeling werd acuut gesloten, de clienten werden samen met de verpleegkundigen herverdeeld in de rest van de instelling, er vielen ontslagen en er werd een extern onderzoek ingesteld door PricewaterhouseCoopers (PWC).

De aanwezige clienten waren eigenlijk allemaal verontwaardigd dat er bij dit officixc3xable PWC-onderzoek slechts 3 clienten worden gehoord, die xe2x80x9cmondig moeten zijn en voldoende afstand hebben genomen tot de situatiexe2x80x9d (die slechts 2 maanden geleden is). Hierdoor lijkt het alsof de clienten nauwelijks serieus genomen worden, maar het blijkt dat dit officixc3xable PWC-onderzoek zich met name richt op de procedures en besluitvorming (xe2x80x9chet managementxe2x80x9d). Er werd gezegd dat de ontstane dramatische situatie enkel een gevolg was van personeelsgebrek, en niet van een attitude-probleem. (daarbij plaats ik echter vraagtekens: het veelvuldig gebruik van isoleercellen duidt altijd op een attitude-probleem, maar dat terzijde).

Er leeft momenteel veel angst onder de Amsterdamse zorggebruikers. Velen zijn het vertrouwen in de GGZ nog verder kwijt of voelen zich bedreigd. Veel clienten durven niet over ervaringen in het SPDC te praten omdat ze bang zijn dat ze dat bijv. niet overleven.

Er werd geconcludeerd dat een onderzoek naar de beleving van clienten absoluut noodzakelijk is, ook om de juiste nazorg te kunnen geven aan iedereen die ooit met het SPDC te maken heeft gehad. Er werd nog wat gepraat over de vorm en doelgroep van dat onderzoek, waarbij ik het zelf als mooie ingang naar structurele clientenparticipatie voorstelde (blijven praten!).

Het valt erg op dat er eerst steeds werd gezegd dat er geen geld was voor veranderingen, maar dat er na de dramatische incidenten opeens wel actie ondernomen kon worden.

Medewerkers van Mentrum zeiden dat het ook op hun afdeling had kunnen gebeuren. Daardoor besefte de Raad van Bestuur dat ze een risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E) moesten uitvoeren over alle afdelingen. Daarbij is gezegd: xe2x80x9calles direct aanpakken, los alle tekortkomingen maar opxe2x80x9d, dus bijv. een nieuwe branddeur kan niet meer wachten. Opeens mag het wel geld kosten. Men heeft hier geleerd van fouten en men doet moeite om kwaliteit te leveren. DAT is bedrijfsvoering.

Vanuit mijn HBO-opleiding xe2x80x9cDuurzame bedrijfsvoeringxe2x80x9d heb ik ook veel geleerd over kwaliteitsbeleid in organisaties. (oa. Juran, Deming en Suzaki: techniques for continuous improvement: Kaizen, 0-waste, 0-defects enz.). Veel van deze kennis en instrumenten kan ik vanuit technische bedrijfsprocessen vertalen naar de GGZ, waardoor ik ook veranderprocessen op organisatorisch niveau kan overzien. (HKZ-certificering is vergelijkbaar met ISO-9001 kwaliteitscertificering)

Kwaliteit betekent: voldoen aan verwachtingen, ofwel tevredenheid. Het kwaliteitsdoel van de zorg is veiligheid en tevredenheid van alle betrokkenen (visie). Kwaliteit van zorg wordt dus bottom-up georganiseerd. Voor kwaliteitsverbetering is het nodig om het handelen continu te reflecteren op de visie, en het handelen bij te stellen waar nodig. (Plan-Do-Check-Act). In de GGZ gaat het vaak mis bij Check en Act (men pikt de signalen onvoldoende op). Er is dus een betere Check nodig door de vraag te stellen: Voldoen de bestaande systemen? Dit hoort te worden opgevolgd door een Act met de vraag: Wat kan er bijgesteld worden om tot een grotere tevredenheid te komen? Dus ook de theorie vertelt ons dat de beleidsmakers en verantwoordelijken goed moeten luisteren naar de direct betrokkenen, zoals clienten, hulpverleners, familie en naasten om kwaliteit te kunnen leveren.

Dus zowel op basis van ervaringen (zoals bij het SPDC) als op basis van theoriexc3xabn achter kwaliteitsbeleid is het belangrijk om goed te luisteren naar de direct betrokkenen, zoals clienten, clixc3xabntenraden, familie en naasten, en natuurlijk de medewerkers zelf, en ook daadwerkelijk iets met de informatie te doen. (Check & Act).

Het bedrijfskundige knelpunt lijkt dus te liggen in de dialoog met de werkvloer. Hoe ironisch dat ook de inhoudelijke GGZ-problematiek mbt dwangmaatregelen wringt op het vlak van dialoog met de clienten (xe2x80x9cwerkvloerxe2x80x9d). Wellicht speelt de voorbeeldfunctie van het bestuur een rol in de diepgewortelde beheerscultuur. De problemen van de beheerscultuur ken ik natuurlijk al van de acties tegen isoleercelgebruik, maar het is inmiddels ook bekend dat het gevoel xe2x80x9cgehoord te wordenxe2x80x9d de werksfeer/zorgsfeer prettiger maakt en leidt tot vele betere resultaten (zowel organisatorisch als inhoudelijk).

Deze parallel wil ik graag uitleggen.

In het algemeen kan worden gezegd dat er bij dwangtoepassing in de GGZ geen overeenstemming is bereikt tussen de client en de hulpverlener(s) en de client de beheersmaatregelen moet ondergaan zonder dat daarbij rekening wordt gehouden met zijn gevoel, verzet, angst enz. Bij dwangtoepassing stopt de dialoog en begint het gevecht.

Voor de client betekent dwang dat er over zijn/haar grenzen wordt heengegaan. Daardoor breekt het vertrouwen af en voelt de client zich vaak onbegrepen en niet gehoord. Het is daarna moeilijker om nog contact aan te gaan en te vertellen wanneer het slecht gaat. De angst voor onbegrip is immers evident. Zo gaat het vaak van kwaad tot erger.

Omdat elke reactie een oorzaak heeft, is het beste alternatief voor dwang en de beheerscultuur een verschuiving naar contact, dialoog en vroege signalering van onrusten. Door goed te luisteren naar de client en goed in te schatten wat het copingsmechanisme van de persoon is, kunnen creatieve oplossingen op maat worden gevonden (bijv. een boksbal bij agressie ipv separatie). In een acute xe2x80x9cuit de hand gelopenxe2x80x9d crisissituatie kan het erg moeilijk zijn om nog een dialoog te starten en vertrouwen te winnen. Het is daarom belangrijk om betrokken te zijn bij de persoonlijke beleving van de client, zodat men problemen en escalaties beter aan kan zien komen en kan hanteren. Echter, het ontbreekt nog vaak aan kennis mbt het herkennen en het omgaan met psychische problemen, waardoor het niet eenvoudig is om de signalen goed op te vangen als hulpverlener.

Ervaringsdeskundigen en ex-clienten bezitten waardevolle informatie over hun eigen beleving, gedragingen, situaties en de xe2x80x9ccopingsmechanismenxe2x80x9d (waardoor ze er bovenop zijn gekomen). Het is dus erg nuttig om de dialoog aan te gaan met deze groep, zodat er meer begrip en inzicht vanuit de hulpverlening ontstaat. Dit leerproces (inzicht, begrip, tactiek, strategie enz.) vormt een waardevol opstapje naar meer dialoog met huidige clienten en dialoog is het middel bij uitstek om klachten en dwangtoepassingen te voorkomen.

In de vergadering van APCP suggereerde ik om het voorgestelde onderzoek naar de beleving van clienten onder te brengen onder de structurele noemer xe2x80x9cclientenparticipatiexe2x80x9d om het fenomeen xe2x80x9cinteresse in de beleving van clientenxe2x80x9d niet beperkt te laten tot het analyseren van een incident, maar de betreurenswaardige situatie aan te grijpen als een kans (opstapje) voor meer structureel overleg met de betrokkenen, zoals clienten en hulpverleners. Het is dus zaak om de achterbanraadplegingen die men nu met grote belangstelling uitvoert niet bij een eenmalige actie te laten, maar als aanzet te zien naar structurele managementverbeteringen.

Nav mijn conclusie over het gebrek aan dialoog op zowel organisatorisch niveau als op zorgniveau lijkt het mij een goed idee om de kennisoverdracht bevorderen tav veranderprocessen. Dat gebeurt natuurlijk al wel, maar dan met name op de werkvloer en aan de hand van vakthemaxe2x80x99s zoals project Dwang en Drang met themadagen en symposia.

Maar ook op bestuursniveau lijkt er een kans te liggen voor kennisuitwisseling.

Ik zie namelijk verschillen en overeenkomsten tussen verschillende besturen en instellingen.

* Reinier van Arkel-Groep in Vught/Den Bosch heeft aan mij laten weten dat er geen geld is voor grotere veranderingen en kwaliteitsverbeteringen (zoals vervanging van het gebouw Zilverlinden). Hierover bestaan al ca 10-15 jaar lang klachten.

* Arkin in Amsterdam heeft een nieuwe weg ingeslagen, en het AMC beseft dat ze wellicht eerder in hadden kunnen grijpen, maar dat nagelaten hebben onder het mom van organisatorische beperkingen (xe2x80x9cgeen geld voorxe2x80x9d).

* Mondriaanxe2x80″Groep omvat de locatie Heerlen en Maastricht. Bij Vijverdal in Maastricht is veel aandacht voor een integrale zorgvisie met een vernieuwde visie op GGZ-problematiek en verpleegkundige expertise mbt welzijn. In Heerlen is de situatie echter nog verdacht.

* Bij de GGzE in Eindhoven is een sterke clientenorganisatie actief, die blijkbaar afsteekt bij andere instellingen (zo horen wij van anderen)

Hoe kunnen de verschillen zo groot zijn? Waaraan ligt dat? Kunnen die instellingen van elkaar leren? Ik denk het wel. Ik ben daarom ook bezig om te kijken of ik een vorm kan bedenken waardoor deze kennis onderling beter uitgewisseld kan worden. Het is misschien een idee om een informatieve bijeenkomst te organiseren met verschillende Raden van Bestuur om samen te praten, maar ivm tijd en organisatie is een ander medium misschien geschikter.

Dit idee begint nu echt vorm te krijgen in mijn gedachten, en het past bij nader inzien dus niet in de gemeentelijke pilot van een portaal voor onvrijwillige zorg, maar ik wil dit bestuursoverleg wel proberen te realiseren (ik hoop dat de interregionale concurrentie geen probleem zal vormen bij de uitwerking van dit plan).

Verslag van het symposium xe2x80x9cVerward van geest en ander ongeriefxe2x80x9d

Op vrijdag 31 oktober 2008 werd in Amsterdam een bijzonder boek gepresenteerd bij het symposium xe2x80x9cVerward van geest en ander ongeriefxe2x80x9d. Het is een 3-delig geschiedenisboek over de psychiatrie van 1870 t/m 2005, waar ik ook in sta met een foto met het xe2x80x9contspandoekxe2x80x9d en 3 regels tekst over mijn acties met Actiegroep Tekeer tegen de isoleer!.

De dag begon met een inleiding en samenvatting van het boek door de auteurs: Prof. Dr. Marijke Gijswijt-Hofstra en Dr. Harry Oosterhuis. Zij vertelden hoe ze hun onderzoek gedurende 10 jaar hadden uitgevoerd om tot dit geschiedenisboek van de psychiatrie van 1870 t/m 2005 te komen. Het boek gaat naast de psychiatrie en rechtssystemen ook over de context, zoals de verwachtingen en opvattingen, over stromingen, experimenten en methodes enz. Het boek telt zoxe2x80x99n 1200 paginaxe2x80x99s. Er is hard aan gewerkt.

Vervolgens was het woord aan de 3 personen die het boek vooraf hadden mogen lezen. Zij werden gevraagd om hun reactie op het boek. Er was daarbij ook ruimte voor discussie.

Dr Jan Pols, psychiater, ging in eerste instantie vooral in op de titel die de tweedeling tussen xe2x80x9cverwarringxe2x80x9d (zware klachten) en xe2x80x9cander ongeriefxe2x80x9d (lichtere problematiek) leek te bevestigen, waarbij een waarde-oordeel over de GGZ-taken op de loer ligt. Tegenwoordig verkiest men een integrale GGZ-benadering die geen nadrukkelijk onderscheid kent tussen lichte en zware problemen, omdat men het verband erkend tussen de preventie van problemen (xe2x80x9clichtxe2x80x9d) en een uiteindelijke crisis (zwaar). De definitie van de GGZ-taak is veel breder dan de DSM suggereert en het rehabilitatiedoel wordt nog teveel verwaarloosd door de GGZ.

Drs. Rense Schuumans, psychiatrisch verpleegkundige had een indrukwekkend verhaal over de scholing en opleiding van verpleegkundigen. Het belang van opleidingen voor verpleegkundigen is sinds 1950 erkend. De verpleegkundige professie wordt nu op academisch niveau aangeleerd met allerlei kennis, maar in de praktijk wordt een verpleegkundige vaak gezien als iemand die vooral vanuit zijn hart werkt. Verpleegkundigen worden daardoor vaak enkel gewaardeerd als xe2x80x9cliefdadige personenxe2x80x9d die werken met xe2x80x9cvreemde mensenxe2x80x9d in een maatschappij die steeds meer focust op controle en controleerbaarheid. De positie van de verpleegkundige wordt daardoor nauwelijks als serieus beroep erkend, kent weinig status en nauwelijks geschiedschrijving.

Prof. Dr. Egbert Tellegen, voormalig psychiatrisch patient, en schrijver van een ervaringsdeskundig boek vertelde over zijn ervaringen met een gedwongen opname in de jaren 60-70. Hij kreeg gedragsveranderingen door een psychose en begon o.a. veel te schrijven. De behandelaar wilde hem proberen terug te veranderen in de persoon die hij daarvoor was. Egbert vertelde dat hij toen juist eigenlijk behoefte had om zijn gedachten te verwerken en het schrijven bracht hem rust. Met elektroshocks is de psychose verdwenen en Egbert Tellegen vertelde dat hij er toen vrede mee had. Hij was weer rustig en het had hem uiteindelijk wel verder geholpen. Hij ervoer de behandeling eigenlijk wel als een strijd tegen de menselijke ervaring, als een morele kruistocht zonder belangstelling voor de beleving van de patient. Hij benadrukte dat psychiatrische problemen menselijke worstelingen zijn en dat deze persoonlijke ontwikkelingen in goede banen geleid zouden moeten worden door de GGZ.

Het was erg leuk dat Egbert Tellegen naast zijn ervaringsdeskundige werk toevallig ook in milieuwerk zit. Dat is dezelfde combinatie als ik heb (en mijn straat is vernoemd naar zijn overgrootvader). Wat een toeval!

Vlak voor de uitreiking van het 3-delige boek aan prof. Dr. Paul Schnabel, directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau.was het woord nog aan prof. Drs. Joop van Londen, voormalig directeur generaal van Volksgezondheid. Hij benoemde nog enige grote spanningsvelden in de GGZ, zoals de definitie van ziek/gezond, het spanningsveld tussen vraag en aanbod, en het begrip zorgkwaliteit. Hij vroeg zich daarna af waarom ervoor was gekozen om een waardeoordeel uit te laten in discussiestellingen mbt het geschiedenisboek. De auteur Harry Oosterhuis antwoordde dat dit oa met de aard van de bronnen (zoals sociale evaluaties en ervaringsverhalen) te maken heeft, en ze hebben geprobeerd om een balans tussen afstand en betrokkenheid te vinden.

De aansluitende discussie ging vooral over de vermaatschappelijking. Er werd vooral gediscussieerd over stelling 9, die stelde dat xe2x80x9cde belangrijkste doelstelling van het overheidsbeleid ten aanzien van de geestelijke gezondheidszorg sinds de jaren negentig van de vorige eeuw, de vermaatschappelijking in de zin van de integratie van psychiatrische patixc3xabnten in de samenleving, niet is gerealiseerd.xe2x80x9d Dat vond ik een pijnlijke stelling.

Ten eerste vraag ik mij af: Waar leven die patixc3xabnten dan? Wat is xe2x80x9cde samenlevingxe2x80x9d? Daar horen wij toch allemaal bij. En bovendien ken ik wel een aantal voorbeelden waar het wel gelukt is om de patixc3xabnten te (re)integreren in die xe2x80x9csamenlevingxe2x80x9d. Volgens mij is cafe de Bakkerij er daar 1 van, en de supermarkt ook.

En wat zou er dan niet gerealiseerd zijn? 2 dagen eerder was ik nog op een congres over (F)ACT, waarbij er GGZ-wijkteams worden gemaakt, die mensen thuis gaan bezoeken om zo beter hulp te kunnen bieden die meer aansluit bij de persoon. Dat klinkt toch fantastisch. Er zijn al 60 van die teams actief in Nederland, en er volgen er vast snel meer. De zorgvernieuwing is in volle gang, dus ik vond het een vreemde stelling om (nu al) te zeggen dat de vermaatschappelijking niet gelukt was.

Maar wat ik bovenal pijnlijk vond aan deze stelling was dat het door de stellingname leek alsof het concept van vermaatschappelijking niet doorgedrongen was in de visie van de schrijver. De nieuwe zorgvisie draait eigenlijk puur om rehabilitatie (de rest van de GGZ draagt niet of nauwelijks bij aan genezing en welzijn) en daarmee IS de nieuwe GGZ taak het mogelijk maken van xe2x80x9csamen levenxe2x80x9d. Vermaatschappelijking van de GGZ is onvermijdelijk. Door te stellen dat xe2x80x9cdit niet gelukt isxe2x80x9d klinkt het alsof de GGZ haar ideale basistaak opgeeft.

Ik heb nog kort gereageerd in de discussie en achteraf nog een mail gestuurd, omdat ik dit onderwerp erg belangrijk vind. Ik ben ook benieuwd hoe het in het boek staat. Het boek was te duur om te kopen, maar 1 dag later heb ik het cadeau gekregen van Cecile aan de Stegge, dus nu kan ik het lezen, maar het is wel erg veelxe2x80xa6